﻿1/PUNC ./PUNC पूर्णत्वकामना/NP 
यः/SN यस्मात्/SN जायते/KP सः/SN अपि/A,/PUNC स्वपिता/NP इव/ASD बुभूषति/KP ।/PUNC
नहि/AN सूर्योद्भवः/KN वह्निः/NP,/PUNC शीतः/NP भवति/KP वारिवत्/NP ॥/PUNC 
एका/SMK गृहिणी/NP स्वस्य/NP पत्ये/NP भोजने/NP एकं/SMK पूर्णं/NV मोदकं/NP,/PUNC पुत्राय/NP च/A अर्धं/NV मोदकं/NP 

पर्यवेषयत्/KP।/PUNC पुत्राय/NP अर्धः/NV मोदकः/NP न/AN एव/A अरोचत/KP ।/PUNC सः/SN अपि/A पूर्णं/NV मोदकं/NP ग्रहीतुम्/KN 

इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN हठं/NP दृष्ट्वा/KN माता/NP तत्कालम्/NP एव/A पुत्रस्यNP अर्धं/NV मोदकं/NP गोलकाकृतौ/NP कृत्वा/KN 

तस्मै/SN दत्तवती/KP ।/PUNC सः/SN तं/SN पूर्णं/NV मोदकं/NP दृष्ट्वा/NP सन्तुष्टः/NP अभवत्/KP ।/PUNC एवम्/A एव/A परमात्मनः/NP 

अंशः/NP जीवात्मा/NP अपि/A परमात्मा/NP इव/ASD पूर्णः/NP एव/A भवितुम्/KN इच्छति/KP अंशरूपेण/NP स्थातुं/KN न/AN इच्छति/KP इति/A 

।/PUNC 
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC गृहिणी/NP कस्मै/SN कस्मै/DV किं/AP किं/DV भोजने/NP पर्यवेषयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC./PUNC पुत्राय/NP किं/AP न/AN अरोचत/KP ?/PUNC
3/PUNC./PUNC पुत्रः/NP किम्/AP इच्छति/KP स्म/A ?/PUNC 
4/PUNC./PUNC पुत्रः/AP कदा/SSN सन्तुष्टः/NP अभवत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC./PUNC अनया/SNV कथया/NP का/SN शिक्षा/NP मिलति/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC साधुस्वभावः/NP
साधुः/NP स्वप्रकृतेः/NP त्यागं/NP,/PUNC कुरुते/KP न/AN कदाचन/NP।/PUNC
एतत्/SN वैवश्यतः/NP तस्य/SN ,/PUNC लाभं/NP गृह्णाति/KP कः/SN नहि/AN ?/PUNC ॥/PUNC 
	एकस्मिन्/SN उपवने/NP स्थिताः/KNV आम्रवृक्षाः/NP परस्परं/NP वार्तालापं/NP कुर्वन्तः/KKS आसन्/KP यत्/SSN "/PUNC 

मनुष्याः/NP तेषां/SN पक्वानि/NV फलानि/NP त्रोटयित्वा/KN नयन्ति/KP ,/PUNC परन्तु/NP कृतज्ञतायाः/NP एकम्/SMK अपि/A शब्दं/NP 

तान्/SN प्रति/A न/AN एव/A कथयन्ति/KP ।/PUNC अहो/ABS !/PUNC तेषाम्/SN इमां/SN कृतघ्नतां/NP धिक्/KP धिक्/DV !/PUNC 

"/PUNC वृक्षाणां/NP समीपतः/NP निःसरन्/KKS कश्चित्/SNV पथिकः/NP तेषां/SN इमां/SN वार्तां/NP श्रुतवान्/KN ,/PUNC किञ्चित्/SN 

तत्र/A स्थित्वा/KN च/AVK तान्/SN अब्रवीत्/KP "/PUNC अस्मिन्/NP भवद्‌भ्यः/SN कृतज्ञतायाः/NP प्रकाशनस्य/NP का/AP वार्ता/NP 

?/PUNC भवतां/SN स्वभावः/NP फलोत्पादनम्/NP ।/PUNC तत्/SN भवद्भिः/SN क्रियते/KP ,/PUNC करिष्यते/KP अपि/A च/AVK एव/A 

।/PUNC इयं/SN भवदीया/SN विवशता/NP ।/PUNC पुनः/A विवशतायाः/NP लाभं/NP कः/SN न/AN गृह्णाति/NP ?/PUNV "/PUNC इति/A 

कथयित्वा/KN सः/SN अग्रे/NP प्रस्थितः/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC आम्रवृक्षाः/NP परस्परं/NP कं/SN वार्तालापं/NP कुर्वन्ति/KP स्म/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तं/SN वार्तालापं/NP कः/SN श्रुतवान्/KP ?/PUNC किं/SN च/AVK सः/SN आम्रवृक्षान्/NP अकथयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC आम्रवृक्षाणां/NP स्वभावः/NP कीदृशः/SNV अस्ति/KP ?/PUNC तेषां/SN विवशता/NP का/SN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC साधुः/NP किं/SN न/AN करोति/KP ?/PUNC तस्य/SN विवशता/NP का/SN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC साधोः/NP विवशतया/NP तेन/SN सह/A जनाः/NP कीदृशं/SNV व्यवहारं/NP कुर्वन्ति/Kp ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC निर्जीवः/NP कस्य/SN सम्बन्धी/NP ?/PUNC 
यावत्/SSN प्राणाः/NP शरीरे/NP अस्मिन्/SN सम्बन्धः/NP तावत्/SSN एव/A हि/A ।/PUNC
निष्प्राणः/NP न/AN पतिः/NP पत्नी/NP ,/PUNC पुत्रः/NP माता/NP पिता/NP न/AN च/AVK ॥/PUNC
	एकः/SMK भारतीयः/NP सन्यासी/NP विदेशं/NP प्राप्तः/KP।/PUNC तत्र/A इतस्ततः/A पर्यटन्/KKS एकत्र/A सः/SN श्मशाने/NP 

समाधिस्थलं/NP परिवीजयन्तीं/KN भद्रवेषां/NV महिलां/NP दृष्ट्वा/KN प्रभावितः/NP अभवत्/KP तां/SN पृष्टवान्/KN च/AVK "/PUNC अम्ब/NP 

!/PUNC नमस्ते/KP ।/PUNC कस्य/SN इदं/SN समाधिस्थलम्/NP ?/PUNc अनेन/SN कीदृशः/SNV ते/S सम्बन्धः/NP ?/PUNC यदि/A 

गोप्यं/KN न/AN ,/PUNC तर्हि/A मम/SN जिज्ञासाम्/NP इमां/SN समाधेहि/KP ।/PUNC "/PUNC सा/SN उदतरत्/KP -/PUNC 

"/PUNC सन्यासिमहाराज/NP !/PUNC अत्र/A मे/SN पतिदेवः/NP चिरं/NV निद्राति/KP ।/PUNC अनेन/SN मत्तः/SN वचनं/NP गृहीतम्/KN 

आसीत्/KP यत्/SSN समाधिस्थलं/NP यावत्/SSN शुष्कं/NV न/AN भविता/KP ,/PUNC तावत्/SSN अहं/SN पुनर्विवाहं/NP न/AN 

करिष्यामि/KP ।/PUNC तं/SN प्रसादयितुम्/NP एव/A अहम्/SN इदं/SN वीजयामि/KP येन/SN शीघ्रं/KV शुष्यतु/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
                                 प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC भारतीयसन्यासी/NP विदेशश्मशाने/NP किम्/AP अपश्यत्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC सः/SN महिलां/NP किं/AP पृष्टवान्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC महिला/NP तस्मै/SN किम्/AP उत्तरं/NP दत्तवती/NP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC उत्तरेण/NP सन्यासिनः/NP मनःस्थितिः/NP का/SN अभवत्/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP कः/AP सन्देशः/NP मिलति/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC साध्वी/NV हरिजनमहिला/NP जात्या/NP लिङ्गेन/NP धर्मेण/NP ,/PUNC भाषया/NP वयसा/NP अपि/A च/APY 

।/PUNC मानवोचितकर्तव्यं/NP ,/PUNC बाध्यते/KP न/AN कदाचन/A ॥/PUNC ग्रीष्मस्य/NP प्रचण्डः/NV तापः/Np आसीत्/KP ।/PUNC 

परीक्षां/NP दातुं/KN चिकित्सालयमार्गतः/NP एव/A सः/SN गच्छन्/KKS आसीत्/KP ।/PUNC चिकित्सालयः/NP सम्मुखम्/NP आगतः/KN एव/A 

यत्/SSN सहसा/NP महती/NV भ्रमिः/NP आयाता/KP ।/PUNC अचेतनः/NP भूत्वा/KN सः/SN निपतितः/KN ।/PUNC पथिकाः/NP पथिकाः/DV 

एव/A आसन्/KP ।/PUNC न/AN के/SN अपि/A तत्र/A ध्यानम्/Np अददुः/KP ।/PUNC चिकित्सकाः/NP आयान्ति/KP स्म/A यान्ति/Kp स्म/A 

च/AVK ।/PUNC किन्तु/A ते/SN अपि/A तम्/SN उपेक्षितवन्तः/NP ।/PUNC  अन्ते/NP चिकित्सालये/NP कर्मचारिणी/NP एका/SMK 

हरिजनपरिचालिका/NV एव/A यदा/SSN तं/SN दृष्टवती/KN ,/PUNC तदा/SSN पार्श्वस्य/NP विपण्यां/NP कर्मचारिणः/NP सहायतया/NP तं/SN 

चिकित्सालयं/NP नीत्वा/KN तस्य/SN उपचारं/Np कारितवती/KN ।/PUNC यद्यपि/SSN सः/SN परीक्षां/NP दातुं/KN न/AN प्राभवत्/KP ,/PUNC 

तथापि/SSN पुनर्जन्म/NP प्राप्य/KN तां/SN परिचारिकां/NP द्वितीयाम्/NV आत्मजननीम्/NV इव/ASD सम्मानयति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC मानवोचितकर्तव्यंNP केन/SN केन/DV बाधितं/NP न/AN भवति/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC परीक्षां/NP दातुं/KN गच्छतः/KKS परीक्षार्थिनः/NP मार्गे/NP किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तं/SN चिकित्सालये/NP का/SN अनयत्/KP ?/PUNC कः/SN च/AVK तस्य/SN चिकित्साम्/NP अकारयत्/KP 

?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किं/SN सः/ SN परीक्षां/NP दातुं/KN सफलः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयं/SN कथा/NP कीदृशीं/SNV शिक्षां/NP ददाति/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC साधवः/NP सर्वत्र/A परमेश्वरं/NP पश्यन्ति/KP सर्वजीवेषु/NP पश्यन्ति/KP ,/PUNC साधवः/NP परमेश्वरम्/NP ।/PUNC
तदेवं/SN वर्तमानाः/NP ते/SN ,/PUNC तुदन्ति/KP तान्/SN कदापि/A न/AN ॥/PUNC
	नामदेवः/NS एकः/SMK महान्/NV साधुः/NP अभवत्/KP ।/PUNC सर्वत्र/A भगवद्दृष्टिः/NV सः/SN आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/A 

भगवते/NP प्रसादरूपेण/NP अर्पयितुं/KN सः/SN रोटीं/NP पक्त्वा/KN तत्र/A घृतं/NP संयोजयितुम्/KN उद्यतः/NP एव/A आसीत्/KP यत्/A कुतश्चित्/A 

एकः/SMK कुक्कुरः/NP अकस्मात्/NP आयातः/KP ,/PUNC मुखे/NP च/AVK रोटीं/NP धृत्वा/KN पलायितः/NP ।/PUNC कुक्कुरे/NP अपि/A 

भगवन्तम्/NP एव/A दृष्ट्वा/KN नामदेवः/NP घृतपात्रं/NP हस्ते/NP निधाय/KN कुक्कुरम्/NP अनुधावितः/KP ।/PUNC सः/SN कथयन्/KKS 

आसीत्/A -/PUNC "/PUNC अरे/ABS भगवन्/NP !/PUNC रूक्षाम्/NV एव/A रोटीं/NP किं/AP नयति/KP ?/PUNC घृतं/NP तु/A 

अस्यां/SN गृह्णातु/KP ।/PUNC रूक्षरोटी/NP भवदीयां/SN रसनां/NP व्रणयिष्यति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
	प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC नामदेवः/NS कः/SN आसीत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सः/SN किं/SN कर्तुम्/KN उद्यतः/KN आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC कुक्कुरः/NP किं/SN कृत्वा/KN पलायितः/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC नामदेवः/NS तदा/SSN किम्/SN अकरोत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC साधूनां/NS स्वभावः/NP कीदृशः/SN भवति/KP ?/PUNC
 6/PUNC ./PUNC अनिष्टकर्तुः/NP स्वभावः/NP ।।/PUNC
अन्यानिष्टचिकीर्षुः/NP ना/AN ,/PUNC स्वानिष्टं/NP समुपेक्षते/KP ।/PUNC 
सः/SN अन्यापशकुनं/NP कर्तुं/KN ,/PUNC छिनत्ते/KP स्वां/SN नासिकाम्/NP अपि/A ॥/PUNC
 एकस्मिन्/SN ग्रामे/NP निवासिनोः/NP द्वयोः/SMK प्रतिवेशिनोः/NP मध्ये/NP प्रारम्भे/NP तु/A अतीव/NV घनिष्ठं/NP प्रेम/NP आसीत्/KP 

,/PUNC परं/A पश्चात्/A केनचित्/A कारणेन/NP तदेव/A प्रेम/NP घोरशत्रुतायां/NP परिवर्तितम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC अधुना/A द्वयोः/SMK 

अपि/A एकः/SMK अन्यस्य/SN अनिष्टं/NP कर्तुम्/KN अवसरं/NP प्रतीक्षते/KP स्म/A ।/PUNC अथ/A एकदा/A कालिकोपासनायां/NP रते/KKS 

एकस्मिन्/SN प्रतिवेशिनि/NP कालिकाप्रत्यक्षं/NP दर्शनं/NP दत्त्वा/KN तं/SN वरं/NP याचितुं/KN कथितवती/KP ,/PUNC सह/A एव/A इदम्/SN 

अपि/A सूचितवती/NP यत्/A सः/SN यावत्/SSN याचिष्यते/KP ,/PUNC ततः/A द्विगुणितं/NP तस्य/SN प्रतिवेशी/NP प्राप्स्यति/KP ।/PUNC 

इदम्/SN आकर्ण्य/KN सः/SN बहुविचारं/NP कृत्वा/KN आत्मनः/NP काणत्वम्/NP अयाचत/KP ।/PUNC अनेन/SN वरदानेन/NP यत्र/A तस्मै/SN 

काणत्वं/NP मिलितं/Kp ,/PUNC तत्र/A अन्यः/SN प्रतिवेशी/NP अन्धः/NP एव/A सञ्जातः/NP इति/AUD ।/PUNC
 प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC द्वयोः/SMK प्रतिवेशिनोः/NP प्रेम/NP घोरशत्रुतायां/NP किं/AP परिवर्तितम्/KP ?/PUNC  
 2/PUNC ./PUNC एकः/SMK प्रतिवेशी/NP अन्यस्य/SN प्रतिवेशिनः/NP अनिष्टाय/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तस्य/SN कः/AP परिणामः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC अन्यस्य/SN अनिष्टं/NP कर्तुम्/KN इच्छुकः/NV जनः/NP कस्य/NP उपेक्षां/NP करोति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयं/SN कथा/NP किं/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 7/PUNC ./PUNC न/AN स्वाभाविकता/NP त्याज्यायः/NV स्वाभाविकतां/NP त्यक्त्वा/KN ,/PUNC कृत्रिमताम्/NP उपाश्रयेत्/KP ।/PUNC शोभां/NV प्राप्नोति/KP न/AN एव/A असौ/SN,/PUNC वाच्यः/NP भवति/KP सर्वतः/A ॥/PUNC एकदा/A भारतवर्षस्य/NP प्रथमः/SMK 

प्रधानमन्त्री/NP श्रीजवाहरलालनेहरुः/NS कस्याश्चित्/SN जलसेचनयोजनायाः/NP उद्घाटनं/NP कर्तुं/KN गतः/KN ।/PUNC आयोजकाः/NP रजतखनित्रं/NP 

तस्य/SN हस्ते/NP दत्तवन्तः/KN ।/PUNC नेहरुः/NS तदेकतः/A प्राक्षिपत्/KP ,/PUNC लोहस्य/NP च/AVK उत्थाय/KN तान्/SN अपृच्छत्/KP 

"/PUNC किं/AP भारतीयः/NV कृषकः/NP रजतखनित्रेण/NP खनति/KP ?/PUNC "/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC श्रीजवाहरलालनेहरवे/NS कदा/A के/SN किं/AP दत्तवन्तः/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC अस्य/SN नेहरौ/NS का/AP प्रतिक्रिया/NP आसीत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC सः/SN आयोजकान्/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC किं/AP तदा/A आयोजकाः/NP नेहरुं/NS सन्तुष्टं/NP कृतवन्तः/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC शोभां/NP कः/AP प्राप्नोति/KP ?/PUNC
8/PUNC ./PUNC भविष्यचिन्तायां/NP वर्तमानः/NP नैव/A विनाश्यः/NV भविष्यकल्पनायां/NP किं/AP ,/PUNC वर्तमानः/NP विनाश्यताम्/KP 

?/PUNC ।/PUNC वर्तमाने/NP  यः/SN आनन्दः/NP ,/PUNC किं/AP भविष्ये/NP सः/SN लभ्यताम्/KP ?/PUNC ॥/PUNC	

एकस्यां/SN रात्रौ/NP प्रतिवेशिनः/NP गृहे/NP कलहकोलाहलम्/NP अशृणवम्/KP ।/KP समीपे/NP स्थितत्वात्/KN कोलाहलः/NP सुस्पष्टं/KV श्रूयते/KP 

स्म/A ।/PUNC पत्नी/NP कथयति/KP स्म/A -/PUNC "/PUNC यदि/A पुत्री/NP भविता/KP तर्हि/A तस्याः/SN नाम/NP मनोरमां/NS 

रक्षिष्यामि/KP,/PUNC पुत्रः/NP यदि/A भविता/KP तर्हि/A श्यामं/NS तस्य/SN नाम/NP रक्षिष्यामि/KP ।/PUNC "/PUNC पतिः/NP इमे/SN 

द्वे/SMK अपि/A नाम्नी/NP न/AN इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC सः/SN पुत्र्याः/NP नाम/NP सुशीलां/NS  पुत्रस्य/NP च/AVK नाम/NP प्रांशुं/NS  

रोचयति/KP स्म/A ।/PUNC पुत्रः/NP पुत्री/NP वा/A जन्म/NP ग्रहणम्/Np अकरोत्/KP एव/A न/AN ,/PUNC ततः/A पूर्वम्/NP एव/A 

तन्नाम्नि/NP दम्पत्योः/NP कलहः/NP मां/SN नितराम्/NV उपहासयति/KP स्म/A इति/A ।/PUNC	प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC पतिपत्न्योः/NP कलहः/NP कदा/AP कुत्र/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC पत्नी/NP किं/AP कथयति/KP स्म/A ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC पत्युः/NP कथनं/NP किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC किम्/AP अयं/SN कलहः/NP उपहासकारी/NV न/AN आसीत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयं/SN कथा/NP कां/SN शिक्षां/NP ददाति/KP ?/PUNC 
9/PUNC ./PUNC चतुराणां/NP संसारः/NP चतुराणां/NP जगति/NP अत्र/A ,/PUNC चतुराः/NP स्वल्पतमा/NV नहि/A ।/PUNC ज्यायांसः/NP च/AVK तथा/A ज्येष्ठाः/NV लभ्याः/KN स्युः/KP तत्र/A भूरिशः/NP ॥/PUNC मम/SN आवासपरिसरे/NP एकमिष्टान्नव्यवसायी/NP 

प्रायः/NP 20/PUNC -/PUNC 25/PUNC वर्षेभ्यः/NP आवासिनाम्/NP आवश्यकताः/NP पूरयति/NP ।/PUNC एकसप्ताहपूर्वम्/NP एव/A 

अन्यः/SN एकः/SMK तादृशः/ASD एव/A मिष्टान्नव्यवसायी/NP तत्र/A आगत्य/KN स्वकीयं/SN व्यवसायं/NP प्रारभत/NP ।/PUNC तस्य/SN 

व्यवसायं/NP निष्फलं/NP कर्तुम्/KN उद्देश्येन/NP प्रथमव्यवसायी/NP स्वविपण्यां/NP पट्टिकाम्/NP आयोजयत्/KP यस्यां/NP लिखितम्/NP आसीत्/KP 

"/PUNC 25/PUNC वर्षपुरातनी/NP विपणिः/NP "/PUNC ।/PUNC तद्दृष्ट्वा/KN नवागन्तुकः/NV व्यवसायी/NP स्वपट्टिकां/NP स्वविपण्याम्/NP 

अयोजयत्/KP अस्यां/SN स्थूलस्थूलाक्षरेषु/NP दूरतः/NP एव/A पठनीयम्/KN आसीत्/KP "/PUNC अत्र/A समयातीतानि/NV रोगकारीणि/NV 

मिष्टान्नानि/NP नैव/A विक्रीयन्ते/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रश्नाः/NP  
1/PUNC ./PUNC प्रथमः/SMK मिष्टान्नव्यवसायी/NP स्वविपण्यां/NP किम्/AP अलेखयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC द्वितीयः/SMK मिष्टान्नव्यवसायी/NP पुनः/NP स्वविपण्यां/NP किम्/AP अलेखयत्/Kp ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC द्वयोः/SMK मिष्टान्नव्यवसायिनोः/NP स्वस्वलेखने/NP किम्/AP उद्देश्यम्/Np आसीत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC किम्/AP अत्र/A संसारे/NP चतुराः/NP स्वल्पतमाः/NV सन्ति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयं/SN कथा/Np किं/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC 
10/PUNC ./PUNC क्षुत्पिपासे/NP न/AN कस्य/SN हि/A ?/PUNC क्षुत्तृषौ/NP व्याप्नुतः/KN सर्वान्/SN ,/PUNC सुलभं/NV  तत्/SN 

शान्ति/NP साधनम्/NP ।/PUNC स्पर्शः/NP जातिविशेषस्य/NP ,/PUNC न/AN तत्/SN दूषयते/KP क्वचित्/A ॥/PUNC अहं/SN रैलयात्रां/NP 

कुर्वन्/KKS आसम्/KP ।/PUNC अयम्/SN आसीत्/KP घोरग्रीष्मसमयः/NP ।/PUNC मम/SN सम्मुखस्थे/NV पीठे/NP एका/SMK वृद्धा/NV 

स्वपौत्रेण/NP सह/A उपविष्टा/KP अभूत्/KP ।/PUNC पौत्रः/NP द्वित्रवर्षीयः/NV आसीत्/KP ।/PUNC तृषा/NV व्याकुलः/NV सः/SN यदा/SSN 

उच्चैः/NV उच्चैः/NV क्रन्दितुं/KP प्रवृत्तः/NP ,/PUNC तदा/SSN सम्पूर्णः/NV एव/A प्रकोष्ठस्थः/NV जनः/NP असुविधाम्/NP अन्वभवत्/KP 

।/PUNC तत्र/A अन्या/SN अपि/A महिला/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्याः/SN पार्श्वे/NP जलम्/NP अविद्यत/KP ।/PUNC वृद्धा/NP ततः/A एव/A 

आदाय/KP पौत्रं/NP जलम्/NP अपाययत्/KP ।/PUNC अधुना/A सः/SN प्रसन्नः/NP आसीत्/KP ।/PUNC पश्चात्/A तस्याः/SN जलदात्र्याः/NP 

मुखात्/NP इदं/SN ज्ञात्वा/KN यत्/SSN सा/SN हरिजनजातीया/NV अस्ति/KP ,/PUNC वृद्धा/NP अप्रसन्ना/NV सती/A पौत्रस्य/NP मुखे/NP 

अङ्गुलिं/Np निक्षिप्य/KN पीतजलस्य/NP वमनं/NP कारितवती/KP ।/PUNC  इदं/SN  दृष्ट्वा/KN अहम्/SN एव/A किम्/AP ?/PUNC अन्ये/SN 

अपि/A प्रकोष्ठस्थाः/NV सर्वे/SNV जनाः/NP वृद्धायाः/NP इदम्/NP आचरणम्/NP अच्छं/NV नैव/A अमन्यन्त/KP इति/AUD ।/PUNC 	

प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC तृषाव्याकुलं/NV पौत्रं/NP वृद्धा/NV कुतः/A जलम्/NP आदाय/KN अपाययत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC पुनः/A तस्य/SN एव/A जलस्य/NP वृद्धा/NP वमनं/NP किं/AP कारितवती/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC किं/AP वृद्धायाः/NP इदम्/SNV आचरणं/NP प्रशंसनीयम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किं/AP क्षुत्पिपासयोः/NP शान्तिकारकं/NV साधनं/NP जातिविशेषस्य/NP स्पर्शेन/NP दूषितं/NP भवति/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC इयं/SNV कथा/NP कीदृशं/AP सन्देशं/NP ददाति/KP ?/PUNC 
11/PUNC ./PUNC सार्वजनिककार्ये/NP धनविनियोगलाभः/NP सार्वजनिककार्ये/NP यः/SN ,/PUNC स्वं/SNV धनं/NP विनियोजयेत्/KP 

।/PUNC यशः/NV तस्य/SN चिरं/KV तिष्ठेत्/KP धनं/NP वर्धेत्/KP सन्ततम्/KV ॥/PUNC एकजनः/NP कार्पासव्यवसाये/NP आशातीतं/NV धनम्/NP 

उपार्जितवान्/KN ।/PUNC कस्मिंश्चित्/SN सार्वजनिककार्ये/NP सः/SN तं/SNV धनराशिं/NP विनियोजयितुम्/KN इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC 

सर्वान्/SN वसतिवासिनः/NP एकत्र/A कृत्वा/KN आत्मनः/NV मन्तव्यं/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC कश्चित्/SNV मन्दिरं/NP,/PUNC कश्चित्/SNV 

मस्जिदं/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV गिरिजागृहं/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV चिकित्सालयं/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV वाचनालयम्/NP 

,/PUNC कश्चित्/SNV विद्यालयं/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV धर्मशालां/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV जलशालां/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV 

यज्ञशालां/NP ,/PUNC कश्चित्/SNV चित्रशालां/NP यस्मै/SN यत्/SSN रोचते/KP स्म/A तत्/SN एव/A निर्मातुं/KN सः/SN स्वं/SNV परामर्शं/NP 

दत्तवान्/KP ।/PUNC तत्र/A ऐकमत्यं/NP तु/A कस्यचित्/SN आसीत्/KP एव/A न/AN ।/PUNC अन्ते/NP जनः/NP स्वयम्/NP एव/NP 

सुविचार्य/KN सुन्दरम्/NV एकं/SMK सुलभं/NV शौचालयं/NP निर्मापितवान्/KN यस्य/SN उपयोगं/NP विना/A लिङ्गजातिधर्मसम्प्रदायवयोभाषादिभेदं/NP 

सर्वथा/A निःशुल्करूपे/NP अद्यापि/A सर्वे/SN वसतिवासिनः/NP कुर्वन्ति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC  व्यवसायी/NP स्वं/SNV धनराशिं/NP कुत्र/NP विनियोजयितुम्/KN इच्छति/KP स्म/A ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC वसतिवासिनःNP तं/SN किं/AP निर्दिष्टवन्तः/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC अन्ते/NP व्यवसायी/NP स्वं/SNV धनराशिं/NP कुत्र/A विनियोजितवान्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC अस्यSN लाभः/NP कस्मै/SN मिलितः/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC कस्य/SN यशः/NP चिरं/KV तिष्ठति/KP ?/PUNC 
12/PUNC ./PUNC अन्तकाले/NP हृदयपरिवर्तनम्/NP अन्तकाले/NP समायाते/KP ,/PUNC हृदयं/NP परिवर्तते/KP ।/PUNC अमित्रः/NP 

जायते/KP मित्रं/NP ,/PUNC त्यजति/KP स्वां/SNV च/AVK शत्रुताम्/NP ॥/PUNC	क्षतविक्षतान्/NV स्वकीयान्/NV परकीयान्/NV 

च/APY सैनिकान्/NP परित्यज्य/KN सेनापतिः/NP स्वसैन्येन/NP सह/A अग्रे/NP प्रचलितः/KP ।/PUNC कः/AP म्रियते/KP ?/PUNC कः/AP 

च/AVK जीवति/KP ?/PUNC इदं/SN द्रष्टुं/KN कस्यचित्/SN अपि/A समीपे/NP समयः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC सुदूरे/NP निर्गते/KN 

सेनापतौ/NP ऊर्ध्वं/A निःश्वसन्तं/KN सैनिकं/NP दृष्ट्वा/KN अन्यः/SN आहतः/NV सैनिकः/NP पृष्टवान्/KP -/PUNC "/PUNC किं/AP भोः/ABS 

!/PUNC जलं/NP पातुम्/KN इच्छसि/KP ?/PUNC मम/SN समीपे/NP इदम्/SN अस्ति/KP जलपात्रम्/NP ।/PUNC "/PUNC "/PUNC 

आम्/A ,/PUNC किन्तु/A पीडया/NP तव/SN समीपे/NP आयातुं/KN न/AN शक्नोमि/KP ।/PUNC "/PUNC क्षतविक्षतः/NV सैनिकः/NP 

स्वस्थानतः/NP एव/A उत्तरं/NP दत्तवान्/KP ।/PUNC "/PUNC चिन्तां/NP मा/AN कुरु/KP ,/PUNC चिन्तां/NP मा/AN कुरु/KP "/PUNC 

अहम्/NP एवA येन/SSN केन/SSN प्रकारेण/NP आयामि/KP ।/PUNC त्वं/SN शत्रुसैनिकः/NP असि/KP तर्हि/A अनेन/SN किम्/A ?/PUNC 

असि/KP तु/A सैनिकः/NP एव/A मम/SN बन्धुः/NP ।/PUNC "/PUNC एवम्/AUD उक्त्वा/KN तं/SN जलं/NP च/AVK पाययित्वा/KN सः/SN 

स्वकीयां/SNV मानवतां/NP प्रदर्शितवान्/NP इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC सेनापतिः/NP किं/AP कृत्वा/KN अग्रे/NP प्रचलितः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC सेनापतौ/NP निर्गते/KN आहतः/KN सैनिकः/NP अन्यं/SNV सैनिकं/NP किं/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC सः/SNV सैनिकः/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC हृदयं/NP कदा/A परिवर्तितं/NP भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP कीदृशः/ASD सन्देशः/NP दीयते/KP ?/PUNC
 13/PUNC ./PUNC नहि/A कश्चित्/A वञ्च्यताम्/KP वञ्चनं/NP हि/A महापापं/NP ,/PUNC महारौरवपातकम्/NP ।/PUNC स्वयं/SN तु/A 

वञ्च्यतां/KP नाम/NP ,/PUNC किन्तु/A अन्यः/NP न/AN हि/A वञ्च्यताम्/KP ॥/PUNC एकः/SMK राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC कदाचित्/A 

सः/SN महाव्याधिना/NP ग्रस्तः/KN अभूत्/KP ।/PUNC चिकित्सकः/NP तं/SN मृगमांसनिर्मितम्/KN औषधं/NP सेवितुं/NP परामृष्टवान्/NP ।/PUNC 

मन्त्री/NP तत्कालं/NP व्याधाम्/NP मृगान्/NP निगृह्य/KN आनेतुम्/KN आदिशत्/KP ।/PUNC व्याधं/NP दृष्ट्वा/KN सर्वे/SN अपि/A मृगाः/NP 

पलायिताः/KN ।/PUNC इदं/SN दृष्ट्वा/KN वञ्चकः/NV व्याधः/NP साधुवेषं/NP धृतवान्/KN ।/PUNC तदा/SSN मृगाः/NP तस्मिन्/SNV 

विश्वस्य/NP प्रत्यागताः/KN प्रतिगृहीताः/KN च/APY व्याधेन/NP ।/PUNC व्याधः/NP मृगान्/NP राजान्तिकं/NP नीत्वा/KN तेषां/SN निग्रहणप्रकारं/NP 

राजानं/NP श्रावितवान्/KN ।/PUNC राजा/NP मृगाणां/NP सारल्यं/NV दृष्ट्वा/KN तान्/SN अमोचयत्/NP ।/PUNC पुनः/A ईश्वरकृपया/NP राजा/NP 

साधारणेन/NV एव/A औषधेन/NP पूर्ववत्/ASD स्वस्थः/NP समजायत/KP ।/PUNC व्याधः/NP अपि/A स्वकीये/SNV दुष्कृत्ये/NP पश्चात्तापं/NP 

कुर्वन्/KKS आत्मीयं/SNV पापजनकं/NV वधकर्म/NP त्यक्तवान्/KN ईश्वरसेवोन्मुखः/NP च/AVK अभवत्/KP इति/A ।/PUNC	प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC मन्त्री/Np व्याधं/NP मृगान्/NP आनेतुं/KN किं/AP निर्दिष्टवान्/KN ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC मृगाः/NP व्याधं/Np दृष्ट्वा/KN किम्AP अकुर्वन्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC मृगाः/NP पुनः/A व्याधस्य/NP वशे/NP कथम्/AP अूभवन्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC राजा/NP मृगान्/NP किम्/A अमोचयत्/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC वञ्चनं/NP कीदृशं/ASD भवति/KP ?/PUNC
14/PUNC ./PUNC शारीरकश्रमः/NP स्थौल्यनाशकः/NV शारीरिकः/NP श्रमः/NP अवश्यं/NP करणीयः/KN सदैव/A हि/A ।/PUNC स्थौल्यं/NP 

न/AN उत्पद्यते/KP अनेन/SN ,/PUNC शरीरं/NP स्यात्/KP च/AVK कार्यकृत्/KN ॥/PUNC आसीत्/KP एकः/SMK श्रेष्ठी/NP ।/PUNC 

कर्मचारिणः/NP एव/A तस्य/SN सर्वं/SN कार्यं/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC सः/SN नित्यं/NP पौष्टिकम्/NV आहारं/NP सेवते/KP स्म/A 

,/PUNC परन्तु/A शारीरिकश्रमात्/NP दूरे/NP पलायते/KP स्म/A ।/PUNC अनेन/SN तस्य/SNV शरीरे/NP स्थूलता/NP आयाता/KN ।/PUNC 

चलने/NP भ्रमणे/NP अपि/A सः/SN असुविधाम्/NP अनुभवति/KP स्म/A ।/PUNC अन्ते/Np स्वनगरे/NP एव/A निवासिनम्/NV एकं/SMK 

सुप्रसिद्धं/NV चिकित्सकम्/NP उपगत्य/KN सः/SN आत्मीयां/NV व्यथां/NP श्रावितवान्/KN उपचारं/NP च/AVK पृष्टवान्/KN ।/PUNC चिकित्सकः/NP 

तं/SN परामृष्टवान्/NP "/PUNC अधुना/A अग्रे/NP दशरूप्यकैः/NP एव/A एकमासपर्यन्तं/NP स्वीया/SN आहारव्यवस्था/NP करणीया/KP ।/PUNC 

किन्तु/A इदम्/SN अवश्यं/NP ध्याने/Np रक्षणीयं/KN यत्/SSN तानि/SNV दशरूप्यकाणि/NP आत्मीयेन/NP शीरीरिकश्रमेण/NP उपार्जितानि/NP एव/A 

भवेयुः/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC श्रेष्ठिनः/NP शरीरे/NP स्थूलता/NP कथम्/AP आयाता/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC श्रेष्ठी/NP चिकित्सकस्य/NP समीपे/NP किं/AP गतवान्/KN‌ ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC चिकित्सकः/NP श्रेष्ठिने/NP कीदृशं/ASD परामर्शं/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC शरीरे/NP स्थूलता/NP कदा/A उत्पन्ना/NP न/AN भवति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयं/SNV कथा/NP किं/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 15/PUNC ./PUNC त्यागे/NP सौख्यम्/NP सांसारिकपदार्थाः/NP हि/A ,/PUNC नैव/A सन्ततसौख्यदाः/NP ।/PUNC तत्/SN त्यागे/NP 

यादृशं/ASD सौख्यं/NP तदा/A आसक्तौ/NP न/AN तादृशम्/NP ॥/PUNC महात्मा/NV गोरक्षनाथः/NP स्वतपस्याफलं/NP दातुं/KN योग्यपात्रम्/NP 

अन्विष्यन्/KKS काशीं/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A गङ्गातटे/NP भ्रमन्/KKS एकं/SMK संन्यासिनम्/NP अद्राक्षीत्/KP ।/PUNC सः/SN 

स्वकीयं/SNV संन्यासदण्डं/NP गङ्गायां/NP प्रवाहयन्/KKS आसीत्/KP ।/PUNC गोरक्षानाथः/NP तम्/SN एव/A दानपात्रं/NP निश्चित्य/KN तम्/SN 

अब्रवीत्/KP -/PUNC "/PUNC महात्मन्/NP !/PUNC अहम्/SN आत्मीयं/NV तपःफलं/NP भवते/SN समर्पयितुम्/KN इच्छामि/KP ।/PUNC 

एतत्/SN स्वीकृत्य/KN अनुगृह्णातु/KP मां/SN भवान्/SN ।/PUNC "/PUNC संन्यासी/NP सहर्षं/NP तत्/SN गृहीत्वा/KN तत्/SN क्षणम्/NP 

एव/A तदपि/A गङ्गाजले/NP प्रवाहितं/NP कृतवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN इमां/SN निःस्पृहां/NV संन्यासितां/NP दृष्ट्वा/KN गोरक्षनाथः/NP अतीव/NV 

आनन्दितः/NP अभूत्/KP अवोचत्/KP च/AVK -/PUNC " अहो/ABS !/PUNC धन्यः/NV अस्ति/KP भवान्/SN ,/PUNC धन्या/NV 

च/AVK भवदीया/SN इयं/SN त्यागशीलता/NP ।/PUNC सत्यम्/NP एव/A मत्तः/NV सिद्धिफलं/NP स्वीकृत्य/KN भवान्/SN तस्य/SN 

दुष्परिणामतः/NP मां/NP संरक्षितवान्/KN अस्ति/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC गोरक्षनाथः/NP किं/AP कर्तुम्/KN इच्छति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC गोरक्षनाथाय/NP दानपात्रं/NP कः/AP मिलितः/KP ?/PUNC सः/SN किं/AP कुर्वन्/KKS आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC संन्यासी/NV गोरक्षनाथतः/NP गृहीतस्य/NV तपस्याफलस्य/NP किं/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC अस्य/SN गोरक्षनाथे/NP कः/AP प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC सौख्यं/NP त्यागे/KP अस्ति/KP अथवा/A आसक्तौ/NP ?/PUNC कथयत/KP ।/PUNC
 16/PUNC ./PUNC अनुमतिं/NP विना/A पत्रपाठकः/NP दोषी/NP अनुमत्या/NP विना/A पत्रं/NP ,/PUNC नैव/A वाच्यं/NP कदाचन/A 

।/PUNC अन्या/SN मन्यते/KP दोषी/NP ,/PUNC निन्द्यते/KP च/APY उपहस्यते/KP ॥/PUNC प्रश्नपत्रनिर्देशानुसारम्/NP उत्तरपुस्तिकायां/NP 

मित्राय/NP पत्रं/NP लेखनीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC रमेशः/NS अर्धं/NV पत्रम्/NP अलिखत्/KP एव/A यत्/SN पर्यवेक्षकः/NP तस्य/SN 

समीपे/NP आगत्य/KN स्थितः/KP ,/PUNC पत्रं/NP च/A पठितुं/KN प्रवृत्तः/KN ।/PUNC तस्य/SN अयं/SN व्यवहारः/NP रमेशाय/NS नैव/A 

अरोचत/KP ।/PUNC सः/SN स्वकीयं/SN पत्रम्/NP अग्रे/NP एवम्/AUD उपसंहृतवान्/KN ।/PUNC	"/PUNC मित्र/NP !/PUNC 

लेखनार्थं/KN तु/A बहु/KV अस्ति/KP ।/PUNC परन्तु/A एकः/SMK अशिष्टः/NV जनः/NP इदं/SN पत्रं/NP पठन्/NP वर्तते/KP ।/PUNC अतः/A 

अग्रिमे/NP अन्यस्मिन्/SN कस्मिंश्चित्/SN पत्रे/NP अवशिष्टं/KN लेखनीयं/KN प्रस्तोष्यामि/KP "/PUNC इति/AUD ।/PUNC 


भवदीयः/SN कः/NP ,/PUNC खः/NP ,/PUNC गः/PUNC 
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC रमेशः/NS किं/AP कुर्वन्/KKS आसीत्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC पर्यवेक्षकः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC रमेशाय/NP किं/AP न/AN अरोचत/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC रमेशः/NS तदा/A किम्/KP अकरोत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC कः/AP दोषी/NP मन्यते/KP ?/PUNC कं/AP जनाः/NP उपहसन्ति/KP ?/PUNC 
17/PUNC ./PUNC निषेधे/NP अपि/A स्वाधिकारः/NP निषेधे/NP अपि/A अधिकारं/NP स्वं/SN ,/PUNC मन्यन्ते/NP दुर्धियः/NV जनाः/NP 

।/PUNC हस्तक्षेपं/NP परस्य/NP अस्मिन्/SN ‌,/PUNC न/AN सहन्ते/KP कदापि/A ते/SN ॥/PUNC मन्दिरात्/NP प्रत्यागच्छन्ती/KP वृद्धा/NP 

स्वगृहात्/NP परावर्तमानं/NV भिक्षुकं/NP दृष्ट्वा/KN तम्/SN अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC किं/AP किञ्चित्/SN प्राप्तम्/KP ?/PUNC 

"/PUNC भिक्षुकः/NP उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC नहि/A किञ्चित्/SN अपि/A न/AN ।/PUNC वधूः/NP महाशया/NV न्यषेधीत्/KP 

।/PUNC "/PUNC वृद्धा/NP सरोषं/KV कथितवती/KP /PUNC "/PUNC एेवं/A कथं/AP सम्भवति/KP ?/PUNC वध्वै/NP निषेद्धुं/KN 

कः/AP अधिकारः/NP ?/PUNC मया/SN सह/A चल्यताम्/KP ।/PUNC "/PUNC 
भिक्षुकः/NP ततः/A प्राप्त्याशया/NP ताम्/SN अनुगृहं/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A वृद्धा/NP भिक्षुकम्/NP अभिमुखी/KKS अवदत्/KP "/PUNC 

अरे/ABS !/PUNC इतः/A ते/SN किञ्चित्/SN न/AN दास्यते/KP ।/PUNC परावर्तस्व/KP ।/PUNC अन्यत्र/SN कुत्रचित्/SN यतस्व/KP 

।/PUNC "/PUNC विस्मितः/NV भिक्षुकः/NP निराशः/NP सन्/A रिक्तहस्तः/NV एव/A ततः/A न्यवर्तत/KP इति/A ।/PUNC
 प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC वृद्धायाः/NP प्रश्नस्य/NP उत्तरं/NP भिक्षुकः/NP किं/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तदा/A वृद्धा/NP भिक्षुकं/NP किं/AP कर्तुं/KN कथितवती/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC गृहं/NP प्राप्तं/KN भिक्षुकं/NP वृद्धा/NP किं/AP कथयित्वा/KN परावर्तयत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC दुर्धियः/NV जनाः/NP कीदृशाः/AP भवन्ति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयं/SN कथा/NP कं/AP सन्देशं/NP ददाति/KP ?/PUNC
 18/PUNC ./PUNC आत्मवत्/ASD व्यवहर्ता/NP उत्पीडकः/NP नहि/A आत्मवत्/ASD सर्वजीवेषु/NP ,/PUNC जडजङ्गमवस्तुषु/NP ।/PUNC व्यवहर्ता/NP जनः/NP जातु/KP ,/PUNC तुदते/KP नैव/A कञ्चन/NP ॥/PUNC पुत्रस्य/NP पादं/NP क्षतविक्षतं/NV दृष्ट्वा/KN माता/NP 

पृष्टवती/KP -/PUNC "/PUNC अरे/ABS नामदेव/NS !/PUNC एतत्/SN किम्/AP ?/PUNC कुतः/A एतत्/SN ?/PUNC "/PUNC 

नामदेवः/NS उत्तरं/NP दत्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC अम्ब/NP !/PUNC त्वया/SN आज्ञप्तः/KN अहं/SN काष्ठम्/NP आनेतुं/KN वनं/NP 

गतः/KN ।/PUNC तत्र/A वृक्षच्छेदने/NP मम/SN मनसि/NP आयातं/KN यत्/A इदं/SN मया/SN न/AN कर्तव्यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC 

अस्य/SN एकस्य/SMKY वृक्षस्य/NP कीदृशी/SN पीडा/NP भवति/KP ?/PUNC इदम्/SN अनुभवितुम्/KN एव/A मया/SN स्वकीये/SNV पादेNP 

अपि/A कुठारेण/NP प्रहारः/NP कृतः/KN "/PUNC ,/PUNC माता/NP वृक्षेषु/NP अपि/A पुत्रस्य/NP आत्मीयतां/NP दृष्ट्वा/KN यत्र/A प्रसन्ना/NP 

,/PUNC तत्र/A तस्मै/SN पीडादानाय/NP स्वाम्/SN एव/A कारणं/NP मत्वा/KN अतिदुःखिता/NP अभूत्/KN ।/PUNC आत्मवत्/ASD सर्वत्र/A 

व्यवहारशीलः/NP अयम्/SN एव/A नामदेवः/NS अग्रे/NP चलित्वा/KN एकः/SMK महान्/NV प्रसिद्धः/NV भगवद्भक्तः/NP समजायत/KN इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC माता/NP नामदेवं/Ns किं/AP पृष्टवती/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC नामदेवः/NS मात्रे/NP किम्/AP उत्तरं/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC माता/NP दुःखिता/NV किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC नामदेवः/NS कः/AP अजायत/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC कीदृशः/SN जनः/NP कं/AP नैव/A पीडयति/KP ?/PUNC
19/PUNC ./PUNC साधुसन्तः/NP महात्मानः/NV साधुसन्तः/Np महात्मानः/NV ,/PUNC कामात्मानः/NV भवन्ति/KP न/AN ।/PUNC सन्मार्गे/NP ते/SN प्रवर्त्य/KN अन्यान्/SN ,/PUNC न/AN त्यजन्ति/KP कदापि/A तान्/SN ॥/PUNC अमेरिकायां/NP स्वामिरामतीर्थस्य/NS 

भाषणकौशलेन/NP शारीरिकसौन्दर्येण/NP च/APY मुग्धा/NP भूत्वा/KN एका/SMK महिला/NP ततः/A तादृशं/ASD पुत्रं/NP प्राप्तुम्/KN इच्छन्ती/NP 

स्वां/SN पत्नीरूपेण/NP स्वीकर्तुं/KN प्रार्थितवती/KN ।/PUNc स्वामी/NP तु/A सविनयं/KV कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC आवयोः/SN 

दाम्पत्येन/NP जातः/KN पुत्रःNP मत्तुल्यः/ASD एव/A भविष्यति/KP  अस्मिन्/SN दृढता/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC अतः/A किं/AP न/AN 

माम्/SN एव/A भवती/SN स्वात्मजं/NP ज्ञात्वा/KN स्वीकरोति/KP ?/PUNC अहम्/SN एवम्/AUD आजीवनं/NP भवतीं/SN भवदीयं/NP देशं/NP 

च/APY सेवितुं/KN पूर्णम्/NV अवसरं/NP प्राप्स्यामि/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC रामतीर्थं/NP महिला/NP किं/AP कर्तुं/KN प्रार्थितवती/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC रामतीर्थः/NS महिलां/NP किं/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC रामतीर्थस्य/NS महिलां/NP प्रति/A कथनं/NP रामतीर्थं/NS किं/AP साधयति/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC साधुमहात्मानः/NP कीदृशाः/SN भवन्ति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SN कथया/NP कः/AP सन्देशः/NP मिलति/KP ?/PUNC 
20/PUNC ./PUNC स्वार्थी/NP उपहास्यः/KN भवति/KP रुचिम्/NP अन्यस्य/NP न/AN ध्यात्वा/KN ,/PUNC स्वार्थात्/NP विज्ञाप्यते/KP 

तु/A यत्/A ।/PUNC उपहासाय/NP तत्/SN नूनं/NV ,/PUNC जायते/KP न/AN अत्र/A संशयः/NP॥/PUNC दीपावलिपर्वावसरे/NP सर्वे/SN 

अपि/A व्यापारिणः/NP स्वीयानि/SNV स्वीयानि/DV वस्तूनि/NP प्रति/A ग्राहकान्/NP आकृष्टान्/NP कर्तुं/KN नानाप्रलोभनवाक्यानि/NP लेखयित्वा/KN 

स्वस्वविपणिषु/NP विज्ञापयन्तः/KN आसन्/KP ।/PUNC तत्र/A मया/SN पर्यटता/KN एकस्य/NV शवाच्छादनादिसामग्रीविक्रेतुः/NP विपण्यां/NP 

लिखितं/KN दृष्टम्/NP -/PUNC "/PUNC अत्र/A शवाच्छादनक्रयणकर्त्रे/NP लघुशवाच्छादनम्/NP अपि/A एकं/SMK विना/A मूल्यं/NP सह/A एव/A 

दास्यते/KP "/PUNC मादृशाः/ASD बहवः/NV जनाः/NP इदं/SN पठित्वा/KN विज्ञापनकर्तारम्/NP उपहसन्तः/KN इव/A अग्रे/NP वर्धन्ते/KN स्म/A 

इति/AUD ।/PUNC प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC व्यापारिणः/NP दीपावलिपर्वावसरे/NP किं/AP कुर्वन्तः/KN आसन्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC शवाच्छादनादिसामग्रीविक्रेतुःNP विज्ञापनं/NP कीदृशम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC तस्य/SNV विज्ञापनस्यNP पाठकाः/NP किं/AP कुर्वन्ति/KP स्म/A ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC उपहासाय/NP कीदृशं/AP विज्ञापनं/NP भवति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC उपहास्यः/KN कः/AP भवति/KP ?/PUNC
 21/PUNC ./PUNC पिता/NP अपि/A पुत्रस्य/NP पुत्रः/NP मातृवत्/NP परदारेषु/NP ,/PUNC वर्तमाने/NP न/AN कः/AP पिता/NP ।/PUNC सपत्नीकस्य/NP सूनोः/NP किं/AP ,/PUNC स्वस्य/NP एव/A जायते/KP सुतः/NP ?/PUNC ॥/PUNC
 "/PUNC तात/NP !/PUNC मम/SN विवाहं/NP तु/A भवान्/SN करोति/KP ।/PUNC किन्तु/A इदम्/SN अवश्यं/NP 

स्मरणीयं/KN यत्/SN तदा/A अहं/SN भवतः/SN पिता/NP भविष्यामि/KP ,/PUNC भवान्/SN च/AVK मम/SN पुत्रः/NP ।/PUNC "/PUNC 

पुत्रः/NP स्वपितरम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC
"/PUNC कथम्/AP एतत्/SN वत्स/NP !/PUNC "/PUNC पिता/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC
"/NP मातृवत्/ASD परदारेषु/NP "/PUNC इदं/SN शास्त्रवचनम्/NP अनुसृत्य/KN भवान्/SN मम/SN पत्नीं/NP मातृवत्/ASD मंस्यते/KP 

,/PUNC तदा/A अहं/SN तस्याः/SN पतित्वात्/NP भवतः/SN पिता/NP भविष्यामि/KP एव/A ,/PUNC भवान्/SN च/AVK आवयोः/SN 

दम्पत्योः/NP किं/AP पुत्रः/NP न/AN भविता/NP ?/PUNC "/PUNC  पुत्रस्य/NP तर्कं/NP श्रुत्वा/KN पिता/NP सविस्मयं/NP निरुत्तरः/NP 

आसीत्/KP  इति/A ॥/PUNC	प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC पुत्रः/NP स्वपितरं/NP किं/AP कथितवान्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC पिता/NP तं/SN किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC पुत्रः/NP पितुः/NP प्रश्नस्य/NP किम्/AP उत्तरं/NP दत्तवान्/NP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC कदा/AP पिता/NP स्वपुत्रस्य/NP एव/A  पुत्रः/NP भवति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC किं/AP पितृसम्मुखे/NP रक्षितः/KN तर्कः/NP सत्यः/NP अस्ति/KP ?/PUNC
 22.मनोविनोदः/NP अपि/A आवश्यकः/KN चर्चा/NP मनोविनोदार्थम्/NP ,/PUNC कृता/KN किम्/AP न/AN सुखप्रदा/KN ?/PUNC ।/PUNC नानाकार्यसमुद्विग्नः/NP ,/PUNC विश्राम्यति/KP यतः/A जनः/NP ॥/PUNC	एकस्मिन्/SNV दिने/NP सायङ्‌काले/NP गुडम्/NP क्रेतुम्/KKS 

पत्नी/NP स्वपतिम्/NP आपणे/NP प्रेषितवती/KKS ।/PUNC तम्/SN केशवशास्त्रिनाम्ना/NV परिचिन्वन्ति/KP स्म/A सर्वे/SN ।/PUNC सः/SN 

एकाम्/SNV विपणिम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A पुत्रस्थाने/NP तस्य/SN पिता/NP विक्रयिकः/KN आसीत्/KP ।/PUNC वयसा/NP वृद्धः/NP 

अपि/A सः/SN विनोदप्रियः/NP आसीत्/KP ।/PUNC केशवशास्त्री/NP तम्/SN गुडस्य/NP भावम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC सः/SN तत्कालम्/NP 

एव/INTF तम्/SN प्रत्यवदत्/KP -/PUNC "/PUNC गुडस्य/NP भावः/NP '/PUNC गुडत्वम्/KN '/PUNC '/PUNC गुडता/NP 

'/PUNC च/APY ।/PUNC "/PUNC	तत्र/A उपस्थिताः/KN अन्ये/SN ग्राहकाः/NP तु/A अस्य/SN आशयम्/NP न/AN एव/INTF 

अबुध्यन्त/KP ।/PUNC परन्तु/A केशवशास्त्रिणः/NP यः/SN आनन्दः/NP उद्भूतः/KN ब्रह्मानन्दसहोदरसदृशः/NP ,/PUNC सः/SN मूकस्य/NP कृते/KN 

गुडस्वादवर्णनम्/NP इव/ASD आसीत्/KP ।/PUNC अन्ते/NP असौ/SN विक्रयिकम्/KN अभिनन्द्य/KN वाञ्छितम्/KNV गुडम्/NP आदाय/KN गृहम्/NP 

प्रत्यागत्य/KN पत्नीहस्ते/NP समर्पितवान्/KKS इति/A ।/PUNC	प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC पत्नी/NP केशवशास्त्रिणम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN प्रेषितवती/KKS ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC केशवशास्त्री/NP विक्रयिकम्/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC विक्रयिकः/NP केशवशास्त्रिणम्/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC विक्रयिकस्य/NP उत्तरेण/NP केशवशास्त्री/NP कीदृशम्/NV आनन्दम्/NP अनुभूतवान्/KKS ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC मनोविनोदचर्चया/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC
 23.मधुरभाषणम्/NP कटुस्थितिलोपकम्/NP उग्रतायाम्/NP अपि/A स्वीयः/NP ,/PUNC न/AN एव/INTF त्याज्यः/KN हि/A संयमः/NP ।/PUNC मधुरम्/NV भाषणम्/NP च/APY अपि/A ,/PUNC कटुस्थितिम्/NP विलोपयेत्/KP ॥/PUNC	"/PUNC महाशय/NP !/PUNC भवदीयः/SN 

आत्मजः/NP क्रिकेटम्/NP क्रीडन्/KN मम/SN वातायनस्य/NP बहुमूल्यम्/NV काचम्/NP त्रोटितवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC अस्य/SN क्षतिपूर्तिः/NP 

भवता/SN करणीया/KKS "/PUNC प्रतिवेशी/NP श्यामसुन्दरम्/NP कथितवान्/KKS ।/PUNC	"/PUNC बालकः/NP एव/INTF तु/A 

अस्ति/KP सः/SN ।/PUNC भवता/SN अपि/A बाल्ये/NP बहूनाम्/NV हानिः/NP कृता/KN स्यात्/KP ।/PUNC इह/A ध्यानम्/NP न/AN देयम्/KN 

बहु/NV ।/PUNC किम्/SN प्रतिवेशितः/KN क्षतिमूल्यम्/NP याच्यते/KP ?/PUNC "/PUNC श्यामसुन्दरः/NP प्रतिवेशिनम्/KN पृष्टवान्/KKS 

।/PUNC	"/PUNC यदि/A सः/SNV बालकः/NP एव/INTF अस्ति/KP ,/PUNC तर्हि/A आत्मनः/NP एव/INTF वातायनस्य/NP 

काचम्/NP किम्/AP न/AN त्रोटितवान्/KKS ?/PUNC "/PUNC प्रतिवेशी/NP जिज्ञासाम्/NP कृतवान्/KKS ।/PUNC "/PUNC सः/SN 

न/AN अस्ति/KP इयान्/SN मूर्खः/NP "/PUNC श्यामसुन्दरः/NP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KKS इति/A ।/PUNC प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC प्रतिवेशी/NP श्यामसुन्दरम्/NP किम्/AP कथितवान्/KKS ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC श्यामसुन्दरः/NP प्रतिवेशिनम्/KN किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC प्रतिवेशी/NP तदा/A श्यामसुन्दरम्/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC श्यामसुन्दरस्य/NP प्रतिवेशिने/NP तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC कटुस्थितिम्/NP किम्/AP विलोपयति/KP ?/PUNC 
24/PUNC ./PUNC युद्धपरिणामः/NP युध्यन्ते/KP सैनिकाः/NP युद्धे/NP ,/PUNC मोदन्ते/KP शासकाः/NP ततः/A ।/PUNC युद्धे/NP 

मृताः/NP दिवम्/NP यान्ति/KP ,/PUNC क्लिश्यन्ते/KP जीविताः/NP इह/A ॥/PUNC भारतीयस्वातन्त्र्यान्दोलने/NP भागम्/NP गृहीत्वा/KN तेन/SN 

स्वकीयम्/KN सम्पूर्णम्NV यौवनम्/NP यापितम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC विवाहः/NP तेन/SN कृतः/KN आसीत्/KP एव/INTF न/AN ।/PUNC 

मातापितरौ/NP तस्य/SN वियोगेन/NP सन्तपन्तौ/NV दिवम्/NP गतौ/KNV आस्ताम्/KP ।/PUNC सम्पूर्णः/NV देशः/NP एव/INTF तस्य/SN 

कुटुम्बः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN एव/INTF सुखशान्तिसमृद्ध्यर्थम्/NP तेन/SN आत्मीयम्/KN सर्वस्वम्/SNV आहुतम्/KKS ।/PUNC 

भारतमाता/NP पारतन्त्र्यपाशतः/NP विमुक्ता/KKS ।/PUNC तेन/SN अपि/A अपूर्वा/NP आनन्दानुभूतिः/NP प्राप्ता/KKS ।/PUNC किन्तु/A अत्र/A 

चिरस्थायिताम्/KKS न/AN दृष्ट्वा/KN सः/SN विषण्णः/NP ।/PUNC तस्य/SN एव/INTF अनेके/SN सहयोगिनः/NV शासकाः/NP भूत्वा/KKS 

विदेशिशासकेभ्यः/NP अपि/A भारतमातरि/NP अत्यधिकम्/NP अत्याचरन्ति/KP ।/PUNC इदानीम्/A सः/SN एकाकी/SNV संस्थितः/KN ।/PUNC 

वृद्धावस्थायाम्/NP स्वतन्त्रतायोद्धृरूपे/NP तस्मै/SN प्रदत्ता/KKS सम्मानवृत्तिः/NP तस्य/SN मुखम्/NP एव/INTF पिहितवती/KKS ।/PUNC अन्तः/A 

दहति/KP तस्य/SN मनः/NP ।/PUNC अशक्तः/NP सः/SN मृत्युदिनानि/NP गणयति/KP इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC तेन/SN स्वम्/SN सम्पूर्णम्/NV यौवनम्/NP कुत्र/AP यापितम्/KKS ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तस्य/SN कुटुम्बः/NP कः/AP आसीत्/KP ?/PUNC कुटुम्बाय/NP तेन/SN किम्/AP कृतम्/KKS ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC सः/SN विषण्णः/NP किम्/AP तिष्ठति/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC तस्य/SN मुखम्/NP का/AP पिहितवती/KKS ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC युद्धेन/NP के/AP मोदन्ते/KP ?/PUNC के/AP च/AVK क्लिश्यन्ते/KP ?/PUNC
 25/PUNC ./PUNC श्वश्रूवध्वोः/NP कलहः/NP श्वश्रूः/NP भूत्वा/KKS वधूः/NP स्वीयाम्/SNV ,/PUNC वधूम्/NP सन्तापयेत्/KP न/AN  

चेत्/A ।/PUNC ताम्/SN वधूः/NP तर्हि/A शत्रुम्/NP स्वम्SN ,/PUNC न/AN विद्यात्/KP न/AN च/APY पीडयेत्/KP ॥/PUNC 

बहुसमयानन्तरम्/NP द्वे/SMKY सख्यौ/NP मिलिते/KP ।/PUNC कुशलक्षेमादिविषये/NP प्रश्नान्/NP कृत्वा/KN एका/SMKY सखी/NP स्वविषये/NP 

सदुःखम्/NP कथितवती/KKS "/PUNC किम्/AP कथयानि/KP ?/PUNC सखि/NP !/PUNC मम/SN भाग्ये/NP न/AN सुखम्/NP अस्ति/KP 

,/PUNC न/AN शान्तिः/NP ।/PUNC पूर्वम्/NP यदा/A अहम्/SN वधूः/NP आसम्/KP ,/PUNC तदा/A श्वश्र्वा/NP सह/AUP नित्यम्/NP 

कलहः/NP भवति/KP स्म/A ,/PUNC यदा/A च/APY अधुना/AUP अहम्/SN श्वश्रूः/NP अस्मि/KP ,/PUNC तदा/A अपि/A वध्वा/NP 

सह/AUP कलहः/NP भवति/KP ।/PUNC त्वम्/SN एव/INTF अस्य/SNV कलहस्य/NP शान्तेः/NP उपायम्/NP दर्शय/KKS "/PUNC इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC एका/SMKY सखी/NP अन्याम्/SNV सखीम्/NP किम्/AP कथितवती/KKS ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC ते/SN द्वे/SMKY सख्यौ/NP कदा/A मिलिते/NP आस्ताम्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC द्वितीया/SMKY सखी/NP प्रथमसख्याः/NP कथनम्/NP श्रुत्वा/KN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC वधूः/NP श्वश्रूम्/NP कदा/AP न/AN पीडयति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC श्वश्रूः/NP यदा/A वधूम्/NP सन्तापयति/KP तदा/A वधूः/NP श्वश्रूम्/NP किम्/AP जानाति/KP ?/PUNC 
26/PUNC ./PUNC प्रतिष्ठादायकाः/KNV गुणाः/NP न/AN जात्या/KN पूज्यते/KP व्यक्तिः/NP ,/PUNC न/AN धर्मेण/NP च/APY 

मान्यते/KP ।/PUNC अद्वितीयाः/SMKY गुणाः/NP तस्याः/SN ,/PUNC तां/SN प्रतिष्ठापयन्ति/KP हि/A ॥/PUNC गुरुशुश्रूषया/NP स्वकीयेन/SNV 

परिश्रमेण/NP च/APY माया/NP एका/SMKY हरिजनबाला.NP भूत्वा/KKS अपि/A महिलाचिकित्सालयस्य/NP अधीक्षिका/NP सञ्जाता/KKS ।/PUNC 

ताम्/SN एकः/SMKY उच्चवर्गीयः/NV प्राध्यापकः/NP उद्वोढुम्/NP इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC परन्तु/A इह/A तस्य/SNV परिवारस्य/NP 

अनुमतिः/NP सहमतिः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC किन्तु/A यदा/SSN तस्य/SN जननी/NP एव/INTF तस्याः/SN चिकित्सया/NP मृत्योः/NP 

मुखतः/NP आत्मानं/KN मुक्ताम्/KN दृष्टवतीKKS ,/PUNC तदा/SSN तत्/SN गुणाकृष्टहृदया/NP सा/SN ताम्/SN वधूरूपे/NP स्वीकर्तुम्/KN 

सम्पूर्णम्/NV अपि/A परिवारम्/NP अनुकूलम्/NV कृतवती/KKS ।/PUNC अद्य/A तयोः/SN दाम्पत्ये/NP न/AN कश्चित्/A अपि/A सामाजिकः/NP 

अङ्गुलिम्/NP उत्थापयति/KP इति/A ।/PUNC	
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC माया/NP का/AP आसीत्/KP ?/PUNC ताम्/SN कः/AP उद्वोढुम्/KN इच्छति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तत्र/A अनुमतिः/NP सहमतिः/NP वा/A कस्य/AP न/AN आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC मायाम्/NP वधूरूपे/NP स्वीकर्तुम्/KN का/AP अनुकूलम्/NP कृतवती/KKS ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC व्यक्तिः/NP केन/AP न/AN पूज्यते/KP न/AN मान्यते/KP च/AVK ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC व्यक्तिम्/NP प्रतिष्ठाम्/KN के/AP प्रापयन्ति/KP ?/PUNC
 27/PUNC ./PUNC एकपत्नीव्रतम्/NP श्रेष्ठम्/KNV
एकभार्याव्रतम्/NP श्रेष्ठम्/KNV ,/PUNC एका/SMKY भार्या/NP हि/A सौख्यदा/KN ।/PUNC
बहुभार्यः/NP पतिः/NP ताभिः/SNV भार्याभिः/NP ताप्यते/KP बहु/KV ॥/PUNC
	एकजनस्य/NP द्वे/SMKY पत्न्यौ/NP आस्ताम्/KP एका/SMKY तरुणी/NP द्वितीया/SMKY वृद्धा/NP च/APY ।/PUNC तरुणी/NP 

पतिम्/NP तरुणम्/NP एव/INTF द्रष्टुम्/KN इच्छया/NP तस्य/SN शिरसः/NP सर्वान्/SNV श्वेतबालान्/NP उत्पाटितवती/KKS ।/PUNC वृद्धा/NP 

अपि/A आत्मवत्/ASD एव/INTF पतिम्/NP वृद्धम्/NV द्रष्टुम्/KN इच्छन्ती/KKS तस्य/SNV शिरसः/NP कृष्णबालान्/NP उच्चाटितवती/KKS 

।/PUNC तयोः/SN अनेन/SN व्यवहारेण/NP खल्वाटः/NP भूतः/KN पतिः/NP कथितवान्/KKS -/PUNC "/PUNC सत्यम्/NP एव/INTF 

पत्नीद्वयवान्/KN ईदृशीम्/NV दुर्गतिम्NP प्राप्नोति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC तरुणी/NP स्वपतिम्/NP कीदृशम्/AP इच्छन्ती/KKS किम्/AP कृतवती/KKS ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वृद्धा/NP अपि/A स्वपतिम्/NP कीदृशम्/AP इच्छन्ती/KKS किम्/AP कृतवती/KKS ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC द्वयोः/SMKY पत्न्योः/NP आचरणेन/NP पतिः/NP कीदृशः/NV अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC कीदृशम्/NV भार्याव्रतम्/NP श्रेष्ठम्/KN भवति/KP एकभार्याव्रतम्/NP बहुभार्याव्रतम्/NP वा/A ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 28/PUNC ./PUNC विद्वान्/NV सम्पादकः/NP विद्वान्/NV सम्पादकः/NP सः/SN अस्ति/KP ,/PUNC सत्यम्/NP यः/SN हि/A प्रकाशयेत्/KP 

।/PUNC पक्षविपक्षतः/NP अनन्तान्/NV ,/PUNC साधुवादान्/NP सः/SN विन्दति/KP ॥/PUNC विधानसभायाः/NP अधिवेशने/NP तस्मिन्/SNV 

दिने/NP सदस्यानाम्/NP भाषणे/NP अपेक्षातः/KN अधिका/NP एव/INTF उग्रता/NP आसीत्/KP ।/PUNC परस्परम्/NP आरोपप्रत्यारोपद्वारा/NP 

विचारणीयविषयः/NP सुदूरे/NP त्यक्तः/KN अभूत्/KP ।/PUNC उत्तेजिताः/NV सदस्याः/NP अभद्रम्/NP अपि/A व्यवहारम्/NP कृतवन्तः/KKS ।/PUNC 

तेषाम्/SN इदम्/SN निन्दनीयम्/KNV आचरणम्/NP स्वस्य/NP संवाददातुः/KN लेखस्य/NP आधारेण/NP समाचारपत्रस्य/NP सम्पादकेन/NP स्वकीये/NV 

पत्रे/NP अधिवेशनस्य/NP चर्चाम्/NP कुर्वता/KN अर्धाः/NV सदस्याः/NP अशिष्टाः/NV प्रकाशिताः/KKS ।/PUNC द्वितीयस्मिन्/SNV दिने/NP 

क्रुद्धानाम्/NV सदस्यानाम्/NP आग्रहेण/NP विधानसभाध्यक्षेण/NP तस्मिन्/SNV लेखे/NP क्षमायाचनापूर्वकम्/NV खण्डनम्/NP प्रकाशयितुम्/KKS 

सम्पादकः/NP आदिष्टः/KN ।/PUNC तदनुसारेण/NP सम्पादकः/NP अन्यस्मिन्/SNV दिने/NP खण्डनम्/NP एवम्/AUD प्रकाशितवान्/KKS  

"/PUNC अर्धाः/NV सदस्याः/NP अशिष्टाः/NV न/AN आसन्/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC विधानसभायाम्/NP उत्तेजिताः/NV सदस्याः/NP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP कृतवन्तः/KKS ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC सम्पादकः/NP स्वसमाचारपत्रे/NP किम्/AP प्रकाशितम्/NP अकरोत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC विधानसभाध्यक्षः/NP समाचारपत्रसम्पादकम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN आदिष्टवान्/KKS ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC सम्पादकः/NP पुनः/A किम्/AP समाचारपत्रे/NP प्रकाशितवान्/KKS ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC विद्वान्/NV सम्पादकः/NP कीदृशः/AP भवति/KP ?/PUNC
29/PUNC ./PUNC भक्तोत्तमः/NP कः/AP ?/PUNC निद्रितः/NP अपि/A प्रतिश्वासम्/NP ,/PUNC भगवत्/NP नाम/SNV यः/SN 

जपेत्/KP ।/PUNC किम्/AP सः/SN भक्तोत्तमः/NP नास्ति/KP ?/PUNC तदिष्टम्/KN किम्/AP न/AN सिध्यति/KP ?/PUNC ॥/PUNC
             देवर्षिनारदस्य/NS भगवन्तम्/NP प्रति/AUP स्वकीयभक्तौ/NP महान्/NV गर्वः/NP आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/NP आत्मीयम्/NP 

इमम्/SNV भावम्/NP प्रकारान्तरेण/NP सः/SN भगवतः/NP सम्मुखे/NP प्रकटम्/NP अपि/A कृतवान्/KKS ।/PUNC अन्तर्यामी/NV भगवान्/NP 

तस्य/SN इमम्/SNV गर्वम्/NP चूर्णयितुम्/KN एव/INTF तम्/SNV अर्जुनम्/NS प्रति/AUD स्वसन्देशम्/NP दातुम्/KN मिषेण/NP प्रोषितवान्/KKS 

।/PUNC तदा/A अर्जुनः/NS बाह्यजगतः/NP सर्वथा/A सुदूरे/NP स्थितः/KN गहननिद्रायाम्/NP निमग्नः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN 

प्रत्येकश्वासतः/NP '/PUNC नारायण/NS !/PUNC नारायण/DV !/PUNC '/PUNC अयम्/SN मधुरः/NV ध्वनिः/NP निरन्तरम्/NP 

निःसरन्/KN आसीत्/KP ।/PUNC इदम्/SN अद्भुतम्/NV दृश्यम्/NP दृष्ट्वा/KN नारदस्य/NS गर्वभङ्गः/NP तु/A सञ्जातः/KKS एव/INTF ।/PUNC 

सः/SN तस्य/SN जागरणम्/NP अनुचितम्/NP मत्वा/KN विना/AUP सन्देशदानम्/NP एव/INTF यथा/ASD गतः/KKS ,/PUNC तथा/ASD 

परावर्तितः/NP आसीत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC देवर्षिनारदस्य/NS कीदृशः/NV गर्वः/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC भगवान्/NP तम्/SN कुत्र/A कस्मै/SN कार्याय/NP प्रेषितवान्/KKS ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC नारदः/NS कम्/SN किम्/AP कुर्वन्तम्/KKS अपश्यत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC पुनः/A नारदः/NS किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC भक्तोत्तमः/NP कीदृशः/AP भवति/KP ?/PUNC 
30/PUNC ./PUNC चातुर्यपूर्णा/NV वाणी/NP चातुर्यालङ्‌कृता/KNV वाणी/NP ,/PUNC सद्यः/NP स्पृशति/KP मानसम्/NP ।/PUNC मुग्धः/NP 

प्राणी/NP तया/SNV वाण्या/NP ,/PUNC जायते/KP हि/A वशंवदः/NP ॥/PUNC अहम्/SN चिकित्सालये/NP उपचारार्थम्/NP प्रविष्टम्/KN 

स्वस्य/SN सम्बन्धिनम्/NP द्रष्टुम्/KN गतवान्/KKS ।/PUNC किन्तु/A निर्धारितसमयात्/NP पूर्वम्/NP प्राप्तः/KN आसम्/KP ।/PUNC परिचारिका/NP 

प्रवेशतः/KN माम्/SN न्यवारयत्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF अन्तराले/NP एकः/SMKY अन्यः/NV जनः/NP आगतः/KKS ।/PUNC 

तम्/SN अपि/A निवारयन्ती/KKS परिचारिका/NP प्रतीक्षितुम्/KN कथितवती/KKS ।/PUNC किन्तु/A सः/SN अब्रवीत्/KP "/PUNC इमानि/SNV 

वस्तूनि/NP मया/SN स्वपत्न्यै/NP देयानि/KN सन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC परिचारिका/NP तानि/SNV वस्तूनि/NP ततः/A आददती/KKS 

उक्तवती/KN  "/PUNC अहम्/SN इमानि/SNV प्रापयामि/KP ।/PUNC "/PUNC आगन्तुकः/NP कथितवान्/KKS  "/PUNC महाशये/NP 

!/PUNC एषु/SNV वस्तुषु/NP अहम्/SN अपि/A तु/A एकम्/SMKY वस्तु/NP अस्मि/KP ।/PUNC "/PUNC तस्य/SN इदम्/SNV 

कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS परिचारिका/NP स्वहास्यम्/NV रोद्धुम्/KN न/AN पारितवती/KKS ।/PUNC सा/SN आवाम्/SN द्वौ/SMKP अपि/A 

प्रवेशितवती/KKS कथितवती/KKS  च/APY -/PUNC "/PUNC शीघ्रम्/NV एव/INTF आगन्तव्यम्/KKS "/PUNC इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC परिचारिका/NP माम्/SN किम्/AP कृतवती/KKS ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC अन्यम्/NV जनम्/NP अपि/A सा/SN किम्/AP कर्तुम्/KN कथितवती/KKS ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सः/SN परिचारिकाम्/NP किम्/AP अब्रवीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC परिचारिका/NP यदा/SSN तेन/SN दत्ताम्/KN सामग्रीम्/NP प्रापयितुम्/KN कथितवती/KKS ,/PUNC तदा/SSN सः/SN 

किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC प्राणी/NP कीदृश्या/NV वाण्या/NP वशंवदः/NP भवति/KP ?/PUNC
 31/PUNC ./PUNC विभीषणतः/KN हानिः/NP स्वीयः/KN एव/INTF यदा/SSN लोभी/NP ,/PUNC भूत्वा/KN मिलति/KP शत्रुभिः/NP 

।/PUNC जायमानात्/NP तदा/SSN नाशात्/NP ,/PUNC त्रातुम्/KKS शक्तः/KN न/AN कश्चन/A ॥/PUNC कुठारम्/NP आविष्कृत्य/KN मनुष्यः/NP 

आत्मानम्/NP बहु/NV बहु/DV अमन्यत/KP ।/PUNC कुठारे/NP काष्ठदण्डम्/NP आयोज्य/KN सः/SN वनम्/NP गतः/KKS ।/PUNC तत्र/A 

यावत्/A सः/SN वृक्षम्/NP एकम्SMKY कर्तयितुम्/KKS प्रवृत्तः/KKS ,/PUNC तावत्/A वृक्षः/NP तम्/SN निवारयन्/KKS अकथयत्/KP 

-/PUNC  "/PUNC अरे/ASMB !/PUNC स्वीये/NP आविष्कारे/NP किम्/AP गर्वसे/KP ?/PUNC यदि/AVK मम/SN सजातीयः/NP 

अयम्/SNV दण्डः/NP विभीषणः/NP न/AN अभविष्यत्/KP ,/PUNC तर्हि/AVK किम्/AP ते/SN कुठारः/NP पूर्णः/NP अभविष्यत्/KP ?/PUNC 

त्वम्/SN वा/A एवम्/AUD माम्/SN मम/SN परिवारम्/NP च/APY छेत्तुम्/KKS अत्र/A आगमिष्यः/KP ?/PUNC "/PUNC  इति/A ।/PUNC
  प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC मनुष्यः/NP किम्/AP कृत्वा/KN कुत्र/A गतः/KN ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC वृक्षः/NP मनुष्यम्/NP किम्/AP कथितवान्/KKS ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC किम्/AP वृक्षस्य/NP कथनम्/NP सत्यम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC आत्मीयः/KN एव/INTF यदा/SSN शत्रुणा/NP मिलति/KP ,/PUNC तदा/SSN तस्य/SN परिणामः/NP कः/AP 

भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP कीदृशः/NV सन्देशः/NP दीयते/KP ?/PUNC
 32/PUNC ./PUNC सन्तः/NP इच्छाप्रपूरकाः/NV सन्तः/NP तु/A सन्ति/KP सन्तः/NP हि/A ,/PUNC स्वौदार्यम्/KN  ते/SN त्यजन्ति/KP 

न/A ।/PUNC सद्यः/NP तत्/A कुर्वते/KP सन्तः/NP ,/PUNC यत्/SN इच्छन्ति/KP ततः/A जनाः/NP ॥/PUNC आसीत्/KP एकः/SMKY 

महात्मा/NP ।/PUNC तस्य/SN बहुः/NV सम्मानः/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN सेवायाम्/NP स्थितस्य/NV सेवकस्य/NP इच्छा/NP 

जागरिता/KKS यत्/SN ईदृशः/NV सम्मानः/NP मम/SN अपि/A भवेत्/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SNV दिने/NP यात्रार्थम्/NP प्रस्थितम्/KN 

महात्मानम्/NP सेवकः/NP न्यवेदयत्/KP -/PUNC "/PUNC महाराज/NP !/PUNC सदा/A अहम्/SN एव/INTF भवतः/SN सेवाम्/NP 

करोमि/KP ,/PUNC माम्/SN स्ववेशम्/NP परिधाप्य/KN कदाचित्/A भवान्/SN अपि/A मम/SN वेशम्/NP धृत्वा/KN मम/SN सेवाम्/NP 

करोतु/KP ।/PUNC "/PUNC
महात्मा/NP तु/A महात्मा/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC सेवकस्य/NP मनः/NP रक्षितुम्/KKS सः/SN तथा/A एव/INTF कृतवान्/KKS 

यथा/A सेवकः/NP ऐच्छत्/KP ।/PUNC एवम्/AUD परिवर्तितवेशौ/NV तौ/SN काश्याम्/NS प्राप्तौ/KKS ।/PUNC तत्र/A एकः/SMKY विद्वान्/NP 

महात्मवेशधारिणम्/NV ईश्वरस्य/NP अस्तित्वस्य/NP सम्बन्धे/NP प्रश्नम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC महात्मवेशधारी/NV धूर्तः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 

सः/SN उत्तरम्/NP अददात्/KP -/PUNC "/PUNC अत्र/A किम्/AP ?/PUNC अस्य/SN उत्तरम्/NP तु/A अयम्/SN मे/SN सेवकः/NP 

एव/INTF दास्यति/KP "/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS सेवकम्/NP आदिशत्/KP -/PUNC "/PUNC अस्य/SNV महाशयस्य/NP 

जिज्ञासायाः/NP उत्तरम्/NP तु/A दीयताम्/KP तावत्/A "/PUNC इति/A ।/PUNC
   प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC महात्मानम्/NP तस्य/SN सेवकः/NP किम्/AP न्यवेदयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC महात्मा/NP ततः/A किम्/AP कृतवान्/KKS ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC विद्वान्/NP महात्मवेशधारिणम्/NV कस्य/SN सम्बन्धे/NP प्रश्नम्/NP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC सः/SN किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KKS ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC सन्तः/NP कीदृशाः/NP भवन्ति/KP ?/PUNC
33/PUNC ./PUNC दयालुः/NP सर्वप्रियः/NV जातिम्/NP धर्मम्/NP वयः/SN लिङ्गम्/NP ,/PUNC दया/NP न/AN एव/INTF 

प्रपश्यति/KP ।/PUNC यस्मिन्/SN दया/NP दयालुः/NP सः/SN ,/PUNC सर्वस्य/SN अपि/A प्रियः/NP भवेत्/KP ॥/PUNC	सप्तमकक्षायाः/NP 

छात्रः/NV श्यामः/NP यदा/AVK नियतसमये/NP विद्यालयतः/NP गृहम्/NP न/AN एव/INTF प्रत्यागतः/KKS ,/PUNC तदा/AVK 

बहुसमयपर्यन्तम्/NP प्रतीक्षाम्/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN इतस्ततः/A सहपाठिनाम्/NP गृहेषु/NP अन्वेषणम्/NP कर्तुम्/KN प्रारब्धम्/KP ।/PUNC 

किन्तु/A नानाशङ्‌काकुलितयोः/NV मातापित्रोः/NP न/AN किम्/SN अपि/A सत्यम्/NP मिलितम्/KKS ।/PUNC सः/SN एकलः/NP एव/INTF तु/A 

तयोः/SN कुलदीपकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC आरक्षिस्थाने/NP सूचयितुम्/KKS प्रस्थातुम्/KKS उद्यतौ/NP एव/INTF आस्ताम्/KP यत्/SN 

एकः/SMKY अपरिचितः/NV जनः/NP उपस्थितः/KKS ।/PUNC सः/SN आत्मानम्/NP चिकित्सालयस्य/NP कर्मचारिणम्/NP परिचाययन्/KKS 

"/PUNC महाशय/NP !/PUNC भवत्/SNV पुत्रः/NP चिकित्सालये/NP विद्यते/KP ।/PUNC भवन्तम्/KKS सूचयितुम्/KKS एव/INTF इह/A 

अहम्/SN उपस्थितः/NP अस्मि/KP ।/PUNC चिन्तायाः/NP न/AN का/AP अपि/A वार्ता/NP ।/PUNC "/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS 

तत्क्षणम्/NP एव/INTF निर्गतः/KKS ।/PUNC मातापितरौ/NP गत्वा/KKS दृष्टवन्तौ/KKS यत्/SN तयोः/SN पुत्रः/NP सकुशलः/NP अस्ति/KP 

।/PUNC चिकित्सकाः/NP असूचयन्/KKS यत्/SN "/PUNC अस्य/SN एव/INTF सहयोगेन/NP तस्य/SN अक्षिदन्ते/NP क्षतविक्षतस्य/NV 

पथिकस्य/NP प्राणाः/NP सुरक्षिताः/KKS ।/PUNC अयम्/SN एव/INTF तम्/SN अत्र/A आनीतवान्/KKS ।/PUNC धन्यौ/NV भवन्तौ/NP 

इमम्/SNV सुपुत्रम्/NP प्राप्य/KKS "/PUNC इति/A ।/PUNC
   प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC श्यामः/NP कः/AP आसीत्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC श्यामः/NP विद्यालयतः/NP नियतसमये/NP गृहे/NP किम्/AP न/AN प्रत्यागतः/KKS ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC श्यामस्य/NP विषये/NP तस्य/SN मातापितरौ/NP चिकित्सालयकर्मचारी/NP किम्/AP कथितवान्/KKS ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC चिकित्सकाः/NP मातापितरौ/NP श्यामविषये/NP किम्/AP असूचयन्/KKS ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC इयम्/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
34/PUNC ./PUNC सः/SN कीदृशः/NV हिन्दुः/NP ?/PUNC मिलन्ति/KP यत्/SN गृहे/NP न/AN एव/INTF ,/PUNC 

गीतारामायणादयः/NP ।/PUNC सः/SN किम्/AP सनातनी/NV हिन्दुः/NP ,/PUNC शिखासूत्रविवर्जितः/NP ?/PUNC ॥/PUNC मम/SN 

नगरान्तरे/NP गमनम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC तत्र/A मया/SN भाषणम्/NP देयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC सामग्रीसङ्‌कलनार्थम्/NP मम/SN तदा/A 

गीतारामायणमहाभारतादिग्रन्थानाम्/NP आवश्यकता/NV आपतिता/KKS ।/PUNC अहम्/SN यस्य/SN अतिथिः/NP आसम्/KP ,/PUNC सः/SN 

सनातनधर्मसभायाः/NP कर्मठः/NV सदस्यः/NP अवर्तत/KP ।/PUNC अहम्/SN स्वीयाम्/NV आवश्यकताम्/NP तस्य/SN सम्मुखे/NP 

उपस्थापितवान्/KKS ।/PUNC मम/SN अतीव/NV आश्चर्यम्/NP आसीत्/KP ,/PUNC तस्य/SN संस्कृतज्ञानम्/NP तु/A दूरे/NP तिष्ठतु/KP 

,/PUNC इमे/SNV ग्रन्थाः/NP तस्य/SN गृहे/NP न/AN आसन्/KP ।/PUNC अहम्/SN आत्मीयाम्/NV वेदनाम्/NP स्वकीये/KN भाषणे/NP 

व्यक्ताम्/NP कृतवान्/KKS यत्/SN "/PUNC सः/SN कीदृशः/NV सनातनधर्मावलम्बी/NV हिन्दुः/NP ,/PUNC यस्य/SN गृहे/NP परमपावनाः/NV 

गीतारामायणमहाभारतादिग्रन्थाः/NP अपि/A न/AN मिलन्ति/KP ।/PUNC यः/SN सन्ध्योपासनाम्/NP न/AN करोति/KP ,/PUNC यः/SN 

गायत्रीमन्त्रम्/NP नित्यम्/NP न/AN जपति/KP  किम्/AP सः/SN अपि/A हिन्दुः/NP ?/PUNC हन्त/ABS !/PUNC असंस्कृतज्ञाः/NV अपि/A 

ब्राह्मणाः/NP स्वनाम्ना/SNV सह/AUP पण्डितः/NP ,/PUNC चतुर्वेदी/NP ,/PUNC त्रिवेदी/NP ,/PUNC त्रिपाठी/NP ,/PUNC 

अग्निहोत्री/NP ,/PUNC शास्त्री/NP ,/PUNC आचार्यः/NP इत्यादि/NP योजयित्वा/KN किम्/AP शिष्टजनोचितम्/KN कर्म/NP कुर्वन्ति/KP 

?/PUNC "/PUNC  इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC अहम्/SN यस्य/SN अतिथिः/NP आसम्/KP सः/SN कः/AP आसीत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC अहम्/SN काम्/SNV स्वीयाम्/NP आवश्यकताम्/NV तस्य/SN सम्मुखे/NP उपस्थापितवान्/KKS ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC अहम्/SN स्वकीयेNV भाषणे/NP कीदृशीम्/NV आत्मवेदानाम्/NP व्यक्ताम्/NV कृतवान्/KKS ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC यत्/SN गृहे/NP गीतारामायणादयः/NP न/AN मिलन्ति/KP ,/PUNC सः/SN किम्/AP न/AN भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP काम्/NV प्रेरणाम्/NP ददाति/KP ?/PUNC
 35/PUNC ./PUNC काले/NP हि/A शोभते/KP सर्वम्/SN कार्यम्/KN न/AN क्रियते/KP किञ्चित्/A ,/PUNC कालः/NP वार्तासु/NP 

याप्यते/KP ।/PUNC पुनः/A काले/NP व्यतीते/KP च/APY ,/PUNC किम्/AP पश्चात्/A तप्यते/KP नहि/A ?/PUNC ॥/PUNC 

द्वौ/SMKY जनौ/NP आस्ताम्/KP ।/PUNC एकस्य/SMKP स्वभावः/NP भाषणदानम्/NP ,/PUNC द्वितीयस्य/SMKP च/APY तद्भाषणश्रवणम्/NP 

आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/NP केनचित्/A बृहता/NV अपराधेन/NP ताभ्याम्/SN मृत्युदण्डः/NP उद्घोषितः/KKS ।/PUNC कण्टे/NP पाशयोजनात्/NP 

पूर्वम्/NP ततः/A अन्तिमेच्छा/NV पृष्टा/KN ।/PUNC तत्र/A एकेन/SMKY भाषणदानस्य/NP ,/PUNC अन्येन/NP च/APY तद्भाषणश्रवणस्य/NP 

इच्छा/NV प्रकटीकृता/KKS ।/PUNC अधिकारिभिः/NP द्वयोः/SN अपि/A इच्छायाः/NV पूर्तिः/NP कृता/KKS ।/PUNC किन्तु/A न/AN एकस्य/SMKP 

भाषणम्/NP विरमति/KP स्म/A ,/PUNC न/AN च/APY अन्यः/NP तच्छ्रवणात्/NP उद्विजते/KP स्म/A ।/PUNC अयम्/SN क्रमः/NP 

निरन्तरम्/NP अनेकानि/NV दिनानि/NP पर्यन्तम्/A प्रचलितः/KP ।/PUNC किन्तु/A '/PUNC अन्तः/A सर्वस्य/SN भवति/KP '/PUNC 

अनेन/SN प्राकृतिकेन/NV नियमेन/NP एकस्मिन्/SMKY दिने/NP भाषणदाता/NP एव/INTF विरतः/KN अाजायत/KP ।/PUNC तेन/SN एव/INTF 

सह/AUP भाषणश्रोतरि/NP अपि/A विरामः/NP लग्नः/NP ।/PUNC परिणामतः/NP द्वौ/SMKY अपि/A पाशयोजनेन/NP मृतौ/NP ।/PUNC
एवम्/AUD एव/INTF जनतायाः/NP व्यक्तिः/KN आत्मीयान्/KKS अभावाभियोगान्/NP जनप्रतिनिधिम्/NP श्रावयति/KP ।/PUNC अनयोः/SN 
श्रावकः/KN श्रोता/KN च/APY परस्परम्/NP श्रावणे/NP श्रवणे/DV च/APY एव/INTF समयम्/NP यापयतः/KP ।/PUNC परम्/NV कार्यम्/KN 

तु/A ततः/A किम्/AP अपि/A न/AN सिध्यति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP  
1/PUNC ./PUNC द्वयोः/SMKY जनयोः/NP स्वभावः/NP कीदृशः/NV आसीत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC ताभ्याम्/SN कीदृशः/NV दण्डः/NP उद्घोषितः/KN आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तौ/SN काम्/SNV काम्/DV स्वकीयाम्/NV अन्तिमेच्छाम्/NP प्रकटितवन्तौ/KKS ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC ताभ्याम्/SN दण्डः/NP कदा/A मिलितः/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC पश्चात्तापः/NP कदा/A करणीयः/KN भवति/KP ?/PUNC
36/PUNC ./PUNC प्रत्युत्पन्नमतिकथनचमत्कारः/NP प्रत्युत्पन्नमतेः/NP उक्तिः/KN ,/PUNC कं/SN चमत्कुरुते/KP नहि/A ?/PUNC 

।/PUNC सः/SN पाषाणः/NP जडः/NV ज्ञेयः/KN ,/PUNC यः/SN अनया/SN न/AN प्रभावितः/KN ॥/PUNC	एकदा/SN ईश्वरचन्द्रविद्यासागरः/NP 

यात्रार्थम्/NP वसयानम्/NP आरूढः/KN ।/PUNC तत्र/A सर्वाणि/SN उपवेशनस्थानानि/NP पूर्णानि/NP आसन्/KP ।/PUNC किन्तु/A एकत्र/SN 

यात्रित्रयस्य/NP उपवेशनस्थानम्/NP विदेशिदम्पती/NP अवरोध्य/KN उपविष्टौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC श्रीविद्यासागरः/NP तौ/SN स्वस्मै/SN 

स्थानम्/NP दातुम्/KKS विनम्रतया/NP अकथयत्/KP ।/PUNC किन्तु/A तौ/SN ध्यानम्/NP न/AN एव/INTF दत्तवन्तौ/KKS ।/PUNC 

किञ्चित्कालानन्तरम्/NP पुनरपि/A सः/SN अकथयत्/KP ।/PUNC परम्/NP अधुना/AUP अपि/A तौ/SN तत्कथनम्/NP उपेक्षितवन्तौ/KKS ।/PUNC 

'/PUNC कदाचित्/A इमौ/SN माम्/SN भारतीयम्/NP मत्वा/KKS अपमानयतः/NP अनया/SNV भावनया/NP अभिभूतः/KN सः/SN बलात्/NP 

तयोः/SN द्वयोः/SMKP मध्ये/NP उपविष्टः/KN ।/PUNC तम्/SN तथा/A उपविष्टम्/KN दृष्ट्वा/KN तयोः/SN एकः/SMKP स्वभाषायाम्/NP  

मूर्खम्/NP अन्यः/SN च/APY आशिष्टम्/KN उक्त्वा/KN आक्षिपत्/KP ।/PUNC श्रीविद्यासागरः/NP किञ्चित्/A स्मयमानः/KKS तौ/SN निवारयन्/KKS 

अवदत्/KP  "/PUNC अलम्/A अलम्/DV ,/PUNC अहम्/SN तथा/A न/AN ,/PUNC अहम्/SN तु/A द्वयोः/SMKP मध्ये/NP तिष्ठामि/KP 

।/PUNC "/PUNC तस्य/SN इदम्/SN कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS अन्यशेषयात्रिणाम्/NP अट्टहासः/NP आकाशमण्डलम्/NP सुचिरम्/A अगुञ्जयत्/KP 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC ईश्वरचन्द्रविद्यासागराय/NP वसयाने/NP उपवेष्टुम्/KN स्थाने/NP किम्/AP न/AN मिलितम्/KKS ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC स्थानप्राप्त्यै/KN सः/SN किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तदा/A विदेशिदम्पती/NP तम्/SN किम्/AP अकथयताम्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC विद्यासागरः/NP तौ/SN किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC विद्यासागरस्य/NP उत्तरेण/NP अन्ययात्रिणाम्/NP का/SNV प्रतिक्रिया/NP अभवत्/KP ?/PUNC 
37/PUNC ./PUNC धूर्ततः/NP रक्षा/NP धूर्तः/NP वाक्छलतः/NP अवश्यम्/KN ,/PUNC सौम्यम्/KN वञ्चयते/KP सदा/A ।/PUNC अतः/A 

दूरे/NP अवतिष्ठेत/KP ,/PUNC ततः/A सुमतिमान्/KN जनः/NP ॥/PUNC मित्राणाम्/NP आग्रहेण/KN श्रेष्ठी/NV शिवराजः/NP रविवारे/NP रात्रौ/NP 

एकाम्/SMKY संगीतगोष्ठीम्/NP आयोजितवान्/KKS ।/PUNC नगरस्य/NP सुप्रसिद्धः/NV गायकः/NP आहूतः/KN ।/PUNC तस्य/SN मधुरेण/NV 

संगीतेन/NP विद्यमानाः/KNV पारिवारिकाः/NV सदस्याः/NP सुहृदः/NP च/APY अतीव/NV आनन्दानुभूतिम्/KN कृतवन्तः/KKS ।/PUNC गायकाय/NP 

पुरस्काररूपे/NP यत्किञ्चित्/A ते/SN दत्तवन्तः/KKS ।/PUNC श्रेष्ठी/NP अपि/A स्वकीयम्/KN पञ्चशतरूप्यकाणाम्/NP पारितोषिकम्/KN 

वित्ताधिकारितः/NP ग्रहीतुम्/KKS गायकम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC अतीव/NV प्रसन्नः/NP भूत्वा/KKS गायकः/NP वित्ताधिकारिणम्/NP 

उपागच्छत्/KP ।/PUNC किन्तु/A वित्ताधिकारी/NP तस्मै/SN न/AN किमपि/A दत्तवान्/KKS ।/PUNC अतः/A परावृत्य/KN सः/SN श्रेष्ठिनम्/NP 

तद्विषये/NP न्यवेदयत्/KP ।/PUNC श्रेष्ठी/NP तम्/SN कथितवान्/KKS -/PUNC "/PUNC गायक/NP महाशय/NP !/PUNC भवता/SN 

गानमाधुर्येण/NP अस्मदीयकर्णेषु/NP आनन्दानुभूतिः/KN कारिता/KKS ।/PUNC मया/SN अपि/A परितोषिकराशिम्/NP श्रावयित्वा/KKS 

भवदीयकर्णयोः/NP आनन्दानुभूतिः/KN कारिता/KKS एव/INTF ।/PUNC अतः/A अनेन/SN आदानम्/KN प्रदानम्/KN च/APY समानम्/NP 

समजायत/KP ।/PUNC न/AN किञ्चित्/A अपि/A प्रदानाय/KN अवशिष्यते/KP "/PUNC  इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC गायकस्य/NP सङ्गीतेन/NP प्रभाविताः/NV सदस्याः/NP किम्/AP अुकुर्वन्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC श्रेष्ठी/NP गायकम्/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC वित्ताधिकारी/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC श्रेष्ठी/NP तम्/SNV गायकम्/NP किम्/AP कथितवान्/KKS ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC धूर्तस्य/NP स्वभावः/NP कीदृशः/NV भवति/KP ?/PUNC 
38/PUNC ./PUNC अन्नजलयोः/NP मनोवाण्योः/NP प्रभावः/KN अन्नम्/NP जलम्/NP यथा/AVK व्यक्तिः/NP उपभुङ्‌क्ते/KN निरन्तरम्/NP 

।/PUNC तथा/AVK तस्याः/SN मनः/NP वाणी/NP ,/PUNC भवेताम्/KP न/AN अत्र/A संशयः/NP ॥/PUNC	शरशय्यायाम्/NP शयानः/KN 

भीष्मपितामहः/NP पाण्डवान्/NP उपदिशन्/KKS आसीत्/KP ।/PUNC तत्र/A द्रौपदी/NS अपि/A उपस्थिता/KN अभूत्/KP ।/PUNC एकत्र/NP सा/SN 

किञ्चित्/A स्मितवती/KN ।/PUNC ताम्/SNV हसन्तीम्/NP दृष्ट्वा/KN पितामहः/NP पृष्टवान्/KKS -/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC ते/SN 

हासः/NP कथम्/AP उत्पन्नः/KN ?/PUNC "/PUNC पूर्वम्/A तु/A द्रौपदी/NS किञ्चित्/A न/AN कथितवती/KN ।/PUNC परन्तु/A पश्चात्/A 

पितामहस्य/NP आग्रहेण/NP हास्यकारणम्/KN प्रस्तुतवती/KN -/PUNC "/PUNC परमपूजनीय/KN !/PUNC यथा/AVK अद्य/A भवान्/SN 

उपदिशति/KP तथा/AVK मम/SN सभायाम्/NP चीरहरणकाले/NP किम्/A न/AN उपदिष्टवान्/KKS ?/PUNC तदा/A किम्/AP मुखम्/NP 

अवनमय्य/KN मौनावलम्बनम्/KN भवते/SN शोभते/KP स्म/A ?/PUNC "/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC तव/SN कथनम्/NV 

सत्यम्/NP ।/PUNC तदा/A अहम्/SN दुर्योधनस्य/NS दुष्टम्/KNV अन्नम्/NP खादामि/KP स्म/A ,/PUNC अतः/A बुद्धिः/NP अपि/A मे/SN 

मलिना/NV अजायत/KP तस्मात्/SN न/AN मे/SN मुखात्/NP एकः/SMKY अपि/A शब्दः/NP निन्दाकृते/KN निःसृतः/KN ।/PUNC किन्तु/A 

अधुना/AUP तु/A वत्सस्य/NV अर्जुनस्य/NS बाणैः/NP मम/SN तत्/SNV मलिनम्/NV रुधिरम्/NP बहिः/NP निःसृतम्/KN ।/PUNC अतः/A 

वर्तमाने/NP सर्वथा/A मम/SN विशुद्धिः/NP सञ्जाता/KN ।/PUNC तेन/SN एवम्/AUD उपदिशामि/KP ।/PUNC अवधेहि/KP ।/PUNC मनुष्यः/NP 

यादृशम्/NV अन्नम्/NP सेवते/KP ,/PUNC तादृशम्/A एव/INTF तस्य/SN मनः/NP सम्पद्यते/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC भीष्मपितामहः/NS द्रौपदीम्/NS किम्/AP पृष्टवान्/KKS ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC द्रौपदी/NP तस्य/SN उत्तरम्/NP किम्/AP दत्तवती/KN ?/PUNC किम्/AP च/APY पृष्टवती/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC भीष्मपितामहस्य/NS तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किम्/AP द्रौपदी/NS तस्य/SN उत्तरेण/NP सन्तुष्टा/KN अभवत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC अन्नजलयोः/NP व्यक्तौ/NP कीदृशः/NV प्रभावः/NP भवति/KP ?/PUNC
 39/PUNC ./PUNC अन्यायः/NP न/AN सह्यः/KN न/AN च/APY कार्यः/KN एव/INTF अन्यायः/NP सहनीयः/KN न/AN ,/PUNC 

कार्यः/KN च/APY अपि/A कदापि/A न/AN ।/PUNC यः/SN अन्यायम्/NP सहते/KP तूष्णीम्/A ,/PUNC भीरुः/NP सः/SN अस्ति/KP 

नपुंसकः/NP ॥/PUNC श्रूयते/KP ,/PUNC लोकमान्यबालगङ्गाधरतिलके/NS अध्ययनकालात्/NP एव/INTF अन्यायम्/NP सोढुम्/A शक्तिः/NP न/AN 

आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN न/AN अन्यायम्/NP सहते/KP स्म/A न/AN च/APY अन्यायम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC एकवारम्/SMKP 

शिक्षकः/NP कक्षाम्/NP प्रविश्य/KN एव/INTF यदा/A इतस्ततः/A भक्षित/KN मुद्‌गफलीनाम्/NP आवरणानि//NP विकीर्णानि/NP अपश्यत्/KP 

,/PUNC तदा/A '/PUNC केन/SN इदम्/SN दुराचरितम्/KN ?/PUNC '/PUNC इति/A पुनः/A पुनः/DV पृष्ट्वा/KN अपि/A कुतश्चित्/A 

शिक्षार्थिनः/NP उत्तरम्/NP न/AN प्राप्तवान्/KN ,/PUNC तदा/A दण्डबलेन/NP उत्तरम्/NP प्राप्तुम्/KKS इच्छया/NP सः/SN प्रत्येकम्/NP 

शिक्षार्थिनः/NP स्वहस्तौ/NP प्रसारयितुम्/KKS आदिश्य/KP हस्तयोः/NP वेत्रेण/NP आघातम्/KN कर्तुम्/KKS प्रवृत्तः/KN ।/PUNC बालगङ्गाधरम्/NS 

अपि/A हस्तौ/NP प्रसारयितुम्/KKS शिक्षकः/NP सतर्जनम्/KN आदिष्टवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A सः/SN हस्तौ/NP न/AN प्रसार्य/KN उदतरत्/KP 

-/PUNC "/PUNC अहम्/SN मुद्‌गफलीः/NP न/AN अखादम्/KP ,/PUNC तर्हि/A वेत्रघातम्/KN किम्/AP सहेय/KP ?/PUNC "/PUNC 

"/PUNC तर्हि/A यः/SN भक्षितवान्/KN तस्य/SN एव/INTF नाम/SNV कथय/KN "/PUNC एवम्/AUD पृष्टस्य/KN अपि/A तिलकस्य/NS 

उत्तरम्/NP आसीत्/KP -/PUNC "/PUNC अहम्/SN इदम्/SN अपि/A न/AN करिष्यामि/KP "/PUNC ।/PUNC अन्ते/A अनेन/SNV 

अपराधेन/NP एव/INTF सः/SN शालातः/NP बहिष्कृतः/KN अपि/A अभूत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC बालगङ्गाधरतिलके/NS किम्/AP न/AN आसीत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तम्/SN शिक्षकः/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तिलकस्य/NS तत्र/A तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC अस्य/SN परिणामः/NP तिलकेन/NS कीदृशः/NV भुक्तः/KN ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP का/SNV शिक्षा/NP मिलति/KP ?/PUNC 
40/PUNC ./PUNC अवसरानुरूपशब्दप्रयोगप्रभावः/NP अवसरोपयुक्तः/KN यः/SNV ,/PUNC शब्दः/NP क्वचित्/A प्रयुज्यते/KP ।/PUNC प्रभावकृत्/KN सः/SN किम्/AP भूत्वा/KKS ,/PUNC प्रयोक्त्रे/NP न/AN यशस्करः/KN ?/PUNC ॥/PUNC पूर्वम्/NV विद्वत्तायाः/NP 

परीक्षणम्/NP शास्त्रार्थद्वारा/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/NP कश्चित्/SN अभिनवः/NV एव/INTF विद्वान्/NV शास्त्रार्थी/NV भूत्वा/KKS 

दिग्विजययात्रायै/NP निःसृतः/KN ।/PUNC क्रमशः/A सः/SN चतुर्दिक्षु/NP शास्त्रार्थे/NP तत्रत्यान्/KNV पण्डितान्/NP पराजित्य/KN वाराणसीम्/NS 

प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A एकस्याम्/SNV पण्डितसभायाम्/NP स्वकीयम्/KN शास्त्रार्थम्/NP प्रारम्भमाणः/KN सः/SN एवम्/AUD अभाषत/KP 

-/PUNC "/PUNC अहम्/SN स्वकीयाम्/KNV एकाम्/SNV लघुशङ्‌काम्/NP प्रस्तौमि/KP यत्/SN ...../PUNC ।/PUNC "/PUNC 

मध्ये/NP एव/INTF तम्/SN निवारयन्/KKS सम्मुखस्थः/NP शास्त्रार्थी/NV विद्वान्/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC महाशय/NP 

!/PUNC भवदीया/SNV लघुशङ्‌का/NP भवतु/KP दीर्घशङ्‌का/NP वा/A ,/PUNC ताम्/SN स्वमुखे/NP एव/INTF रक्षतु/KP ।/PUNC 

इदम्/SNV स्थानम्/NP तदर्थम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC "/PUNC
इदम्/SN श्रुत्वा/KN यत्र/A सभ्याः/NP उच्चैः/NV हसितवन्तः/KN ,/PUNC तत्र/A लघुशङ्‌काकारिणः/KN मुखाकृतिः/KN दर्शनीया/KN एव/INTF 

आसीत्/KP  इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC पुरा/NP विद्वत्तापरीक्षणम्/NP कथम्/AP भवति/KP स्म/A ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC शास्त्रार्थी/NP किम्/AP कृत्वा/KKS प्राप्तः/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सः/SN पण्डितसभायाम्/NP किम्/AP अभाषत/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC सम्मुखस्थः/NP शास्त्रार्थी/NP तदा/A किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP कः/SNV सन्देशः/NP मिलति/KP ?/PUNC
 41/PUNC ./PUNC अनिष्टम्/KN न/AN चिन्त्यम्/KN ,/PUNC न/AN च/APY कार्यम्/KN एवम्/AUD अनिष्टम्/KN कस्यचित्/SN 

चिन्त्यम्/KN ,/PUNC न/AN अपि/A तत्/SNV कार्यम्/KN एव/INTF च/APY ।/PUNC दग्ध्वा/KN शुष्काणि/NV पत्राणि/NP ,/PUNC 

दग्धानि/NP हरितानि/NV अपि/A ॥/PUNC ग्रामसीमातः/NP बहिः/NP एकः/SMKY पिप्पलवृक्षः/NP आसीत्/KP ।/PUNC पथिकेभ्यः/NP सः/SN 

विश्रामस्थानम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC रात्रौ/NP पक्षिणः/NP अपि/A तस्मिन्/SN आश्रयम्/KN प्राप्नुवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN 

कानिचित्/SNV पत्राणि/NP पीतवर्णानि/NV शुष्कप्रायाणि/NV च/APY अजायन्त/KP ।/PUNC यानि/SNV हरितपत्राणि/NP तत्र/A आसन्/KP 

,/PUNC तानि/SNV शुष्कपत्राणाम्/NP अवस्थानम्/NP स्वसमीपे/NP न/AN एव/INTF अवाञ्छन्/KP ।/PUNC अतः/A परस्परम्/NP 

सम्मिल्य/KN प्रकम्पमानानि/KN तानि/SN स्ववायुना/NP शुष्कपत्राणि/NP नीचैः/A अपातयन्/KNV ।/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP 

एकः/SMKY पथिकः/NP आगत्य/KN तत्र/A विश्रमितुम्/KKS प्रवृत्तः/KN ,/PUNC धूमवर्त्तिकाम्/NP च/APY प्रज्वाल्य/KN ज्वलन्तीम्/KN 

एव/INTF दीपशलाकाम्/NP पार्श्वे/NP पत्रेषु/NP न्यपातयत्/KP ।/PUNC पत्राणि/NP ज्वलन्ति/KP दृष्ट्वा/KN वृक्षस्थानि/NP पत्राणि/NP 

अतिप्रसन्नानि/NV अभवन्/KP ।/PUNC क्षणे/NP एव/INTF च/APY सर्वाणि/SN अपि/A तानि/SN प्रज्वालयितुम्/KKS पुनः/A सम्भूय/KN 

वायुम्/NP तीव्रम्/NV कृतवन्ति/KP ।/PUNC अनेन/SN वृक्षः/NP अपि/A प्रदग्धः/KN ,/PUNC सह/AUP एव/INTF च/APY तत्रत्यानि/SNV 

तानि/SNV हरितपत्राणि/NP अपि/A इति/A ।/PUNC
  प्रश्नाः/NP  
1/PUNC ./PUNC पिप्पलवृक्षहरितपत्राणि/NP किम्/AP अकुर्वन्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC दीपशलाकाम्/NP पत्रेषु/NP कः/AP न्यपातयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC अनेन/SN दीपशलाकानिपातेन/NP किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC अनिष्टचिन्तनेन/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC 
42/PUNC ./PUNC कः/AP मन्त्री/NP भवितुम्/KKS योग्यः/NP ?/PUNCअन्यकष्टानुभूतिम्/KN यः/SN ,/PUNC स्वात्मवत्/ASD कुरुते/KP 

जनः/NP ।/PUNC सः/SN एव/INTF श्रमिकः/KNV धीमान्/NV ,/PUNC मन्त्री/NP भवितुम्/KKS अर्हति/KP ॥/PUNC	स्वकार्यम्/KN 

सम्यक्/A निर्वोढुम्/A अशक्तः/KN प्रधानमन्त्री/NP राजानम्/NP निवेदितवान्/KN "/PUNC अन्नदातः/NP !/PUNC अतिवार्धक्यवशात्/NP 

अधुना/AUP शरीरम्/NP इदम्/SNV विश्रामम्/NP इच्छति/KP ।/PUNC माम्/SN कृपया/NP अनुमन्यताम्/KP येन/SN शेष/NP जीवनम्/NP 

ईश्वरभजने/NP यापयेयम्/KP "/PUNC ।/PUNC राजा/NP उवाच/KP "/PUNC मन्त्रिराज/NP !/PUNC भवन्तम्/SN विना/AUP पुनः/A 

मम/SN कार्यम्/KN कथम्/AP चलिष्यति/KP ?/PUNC स्वस्थाने/NP स्वसदृशम्/SNV एव/INTF जनम्/NP विनियुज्य/KN भवान्‌/SN 

विश्रामम्/NP ग्रहीतुम्/KKS अर्हति/KP ।/PUNC "/PUNC
ततः/A मन्त्री/NP रात्रौ/NP चतुष्पथे/NP एकम्/SMKY बृहत्प्रस्तरम्/NP स्थापितवान्/KN ,/PUNC तस्य/SN अपसारकम्/NP च/APY स्वसम्मुखे/NP 

उपस्थापयितुम्/KKS सेवकम्/NP आदिशत्/KP ।/PUNC दशपञ्चदशदिनानि/NP यावत्/A तेन/SNV प्रस्तरेण/NP आहतपादाः/NP अपि/A पथिकाः/NP 

तम्/SNV प्रस्तरम्/NP न/AN एव/INTF अपसारितवन्तः/KN ,/PUNC अपि/A तु/A तत्स्थापकाय/KN नानागालिकाः/NP ददतः/KP अग्रे/KV 

वर्धन्ते/KP स्म/A ।/PUNC षोडशे/SMKY दिने/NP एकः/SMKY युवा/NP तम्/SN जनसौविध्यार्थम्/NP अपसारितवान्/KN ।/PUNC तम्/SN 

आदाय/KN सेवकः/NP मन्त्रिणः/NP सम्मुखे/NP उपस्थितम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC मन्त्रिणः/NP अनुमत्या/KN राजा/NP तम्/SNV युवानम्/NP 

एव/INTF स्वकीयप्रधानमन्त्रिरूपे/NP नियुक्तवान्/KN इति/A ।/PUNC  
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC प्रधानमन्त्री/NP राजानम्/NP किम्/AP निवेदितवान्/KN ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC राजा/NP तम्/SN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC प्रधानमन्त्री/NP स्वस्थाने/NP स्वसदृशम्/SNV एव/INTF जनम्/NP कथम्/AP अन्विष्टवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC राजा/NP युवकम्/NP प्रधानमन्त्रिरूपे/NP किम्/AP नियुक्तवान्/KN ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC मन्त्री/NP कः/AP भवितुम्/KKS अर्हति/KP ?/PUNC
 43/PUNC ./PUNC श्रद्धावान्/KN लभते/KP ज्ञानम्/NP श्रद्धया/NP लभ्यते/KP ज्ञानम्/NP ,/PUNC अभ्यासः/NP अत्र/A सहायकः/NP 

।/PUNC एकलव्यः/NS तया/SN एव/INTF अभूत्/KP ,/PUNC प्रवीणः/NP अति/AUP धनुर्धरः/NP ॥/PUNC हिरण्यधनुषः/NP भिल्लराजस्य/NP 

पुत्रः/NP एकलव्यः/NS धनुर्विद्याम्/NP शिक्षितुम्/KKS आचार्यम्/U गुरुद्रोणम्/NS उपागतः/KN ।/PUNC किन्तु/A तम्/SN अनधिकारिणम्/NP 

मत्वा/KKS आचार्यः/NP निषिद्धवान्/KN ।/PUNC निषिद्धः/NP अपि/A श्रद्धालुः/NV एकलव्यः/NS एकान्ते/NV वनप्रदेशे/NP मृत्तिकया/NP गुरोः/NP 

मूर्त्तिम्/NP निर्माय/KN तस्याम्/SN एव/INTF साक्षात्/NP गुरुभावनाम्/NP निदधात्/KP तत्/SN सम्मुखे/NP बाणसञ्चालनम्/KN अभ्यसितुम्/KKS 

प्रवृत्तः/KN ।/PUNC एकस्मिन्/SNV दिने/NP पार्श्वे/NP भषन्तम्/KNV कुक्कुरम्/NP दृष्ट्वा/KN सः/SN तस्य/SN मुखम्/NP सप्तभिः/SMKY 

बाणैः/NP तथा/A अपूरयत्/KP  यथा/A तस्य/SN भषणम्/KN अवरुद्धम्/KN ,/PUNC कुक्कुरः/NP च/APY धावित्वा/KKS आखेटार्थम्/NP 

निःसृतानाम्/NV भीमार्जुनादीनाम्/NP समीपे/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC कुक्कुरमुखे/NP तथा/A कलालाघवम्/NP वीक्ष्य/KN पाण्डवाः/NP विस्मिताः/NV 

इव/INTF तम्/SNV कलाकारम्/NP अन्विष्यन्तः/KN एकलव्यम्/NS प्राप्ताः/KN ।/PUNC तस्य/SN तादृशीम्/NV गुरौ/NP श्रद्धाम्/NP अनुभूय/KN 

तम्/SN गुरुद्रोणाचार्यम्/NS उपगम्य/KN सर्वम्/SN वृत्तान्तम्/KN न्यवेदयन्/KP ।/PUNC
गुरुः/NP एकलव्यम्/NS उपसृत्य/KN तस्य/SN दक्षिणहस्तस्य/NP अङ्गुष्ठम्/NP गुरुदक्षिणारूपे/NP अयाचत/KP ,/PUNC एकलव्यः/NP च/APY 

प्रसन्नतया/KN तत्कालम्/NP अङ्गुष्ठम्/NP छित्वा/KKS गुरवे/NP समिर्पितवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC एकलव्यः/NS धनुर्विद्याम्/NP शिक्षितुम्/KKS कुत्र/AP गतवान्/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC द्रोणाचार्यः/NS एकलव्यम्/NS किम्/AP निषिद्धवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC निषिद्धः/NP अपि/A एकलव्यः/NS धनुर्विद्याम्/NP कथम्/AP अशिक्षत/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC द्रोणाचार्यः/NS एकलव्यम्/NS तस्य/SN अङ्गुष्ठम्/NP किम्/AP अायाचत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC ज्ञानम्/NP कथम्/AP लभ्यते/KP ?/PUNC 
44/PUNC ./PUNC विपत्तौ/KN सहायकाः/NP दुर्लभाः/NV निष्ठुराः/NV कर्कशाः/NV क्रूराः/NV ,/PUNC कठोराः/NV सुलभाः/NV सदा/A 

।/PUNC दुर्लभाः/NP किन्तु/A सन्ति/KP एव/INTF ,/PUNC विपत्काले/NP सहायकाः/NP ॥/PUNC प्रस्थानोद्यतम्/NV वसयानम्/NP 

आरोहन्तीम्/KN व्याकुलाम्/NV एकाम्/SMKY युवतिम्/NP कण्डकतरः/NP कर्कशस्वरेण/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC किम्/AP त्रिकटः/NP 

गृहीतः/KN "/PUNC "/PUNC नहि/A बन्धो/NP !/PUNC अस्मिन्/SN सम्मर्दे/NP ग्रहीतुम्/KKS न/AN अशक्नुवम्/KP ,/PUNC 

इदानीम्/A अत्र/A दीयताम्/KP "/PUNC युवतिः/NP उदतरत्/KP ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A अन्येन/SNV वसयानेन/NP आयातु/KP ,/PUNC 

इह/A न/AN दास्यामि/KP "/PUNC कण्डकतरस्य/NP रूक्षः/NV आदेशः/NP आसीत्/KP ।/PUNC "/PUNC बन्धो/NP !/PUNC एवम्/AUD 

मा/AN क्रियताम्/KP ।/PUNC मम/SN शीघ्रातिशीघ्रम्/NV गमनम्/KN अत्यावश्यकम्/KN ‌।/PUNC मम/SN सर्वस्वः/NP भर्ता/NP देहल्याम्/NS 

अक्षिदन्तेन/NP अचेतनः/NP चिकित्सालये/NP प्रवेशितः/KN अस्ति/KP ।/PUNC दृश्यताम्/KN इदम्/SN तडित्पत्रम्/NP "/PUNC युवतिः/NP 

निःसार्य/KN दर्शितवती/KN ।/PUNC पुनरपि/A कण्डकतरः/NP न/AN एव/INTF अमन्यत/KP ।/PUNC तस्य/SN इमम्/SNV व्यवहारम्/NP 

दृष्ट्वा/KN वसे/NP पूर्वतः/NV उपविष्टायाः/NV वृद्धायाः/NP हृदये/NP करुणा/NP उत्पन्ना/KN ।/PUNC सा/SN स्वकीयम्/SNV त्रिकटम्/NP युवत्यै/NP 

दत्त्वा/KKS कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC गृहाण/KP इमम्/SN मे/SN त्रिकटम्/NP ।/PUNC अहम्/SN 

अग्रिमवसयानेन/NP आयास्यामि/KP ।/PUNC "/PUNC युवतितः/NP त्रिकटस्य/NP मूल्यम्/NP अपि/A न/AN गृहीत्वा/KN सा/SN साश्चर्यम्/A 

सर्वेषु/SNV यात्रिषु/NP पश्यत्सु/KKS एव/INTF त्वरिततरम्/A वसयानतः/NP अवतीर्णा/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC कण्डकतरस्य/NP युवत्या/NP सह/AUP व्यवहारः/NP कीदृशः/AP आसीत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वृद्धा/NP युवत्यै/NP किम्/AP अददात्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तेन/SN युवत्याम्/NP किम्/AP परिवर्तनम्/KN आयातम्/KN ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC के/SNV सुलभाः/NV के/SNV च/APY दुर्लभाः/NV सन्ति/KP जनाः/NP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC 
45/PUNC ./PUNC प्रासादाः/NP पथिकगृहाणिमहामहान्तः/NP प्रासादाः/NP ,/PUNC यात्रिविश्रामभूमयः/NP ।/PUNC यात्रा/NP आयान्ति/KP 

ततः/A यान्ति/KP ,/PUNC न/AN तिष्ठन्ति/KP जनाः/NP स्थिराः/NP ॥/PUNC राजसभायाम्/NP विराजमानः/KN महाराजः/NP यदा/A 

अशृणोत्/KP यत्/A कश्चित्/SN तत्र/A आयातुम्/KKS इच्छति/KP ,/PUNC परन्तु/A द्वारपालः/NP तम्/SN निषेधति/KP तदा/A द्वयोः/NP 

विवादम्/NP श्रुत्वा/KKS महाराजः/NP द्वारपालम्/NP तम्SNV जनम्/NP उपस्थापयितुम्/KN आदिष्टवान्/KN ।/PUNC महाराजः/NP आगन्तुकम्/KN 

आगमनस्य/KN कारणम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC सः/SN कथितवान्/KN "/PUNC महाराज/NP !/PUNC अहम्/SN परदेशी/NP अस्मि/KP 

।/PUNC अस्मिन्/SNV पथिकगृहे/NP किञ्चित्/A विश्रमितुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC "/PUNC महाराजः/NP पृष्टवान्/KN "/PUNC हुँABS 

,/PUNC इदम्/SN तु/A मम/SN गृहम्/NP ।/PUNC पथिकगृहम्/NP कथम्/AP ?/PUNC "/PUNC आगन्तुकः/KN अकथयत्/KP  

"/PUNC पूर्वम्/NP यदा/A भवान्/SN अत्र/A न/AN आसीत्/KP तदा/A कः/AP आसीत्/KP ?/PUNC "/PUNC महाराजः/NP उक्तवान्/KN 

"/PUNC तदा/A मम/SN पिता/NP आसीत्/KP ।/PUNC "/PUNC आगन्तुकः/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC सः/SN कुत्र/AP 

अस्ति/KP ?/PUNC "/PUNC महाराजः/NP अभाषत/KP -/PUNC "/PUNC सः/SN तु/A देवलोकम्/NP गतः/KN ।/PUNC "/PUNC 

आगन्तुकः/NP अब्रवीत्/KP "/PUNC अतः/A एव/INTF तु/A यत्/SN भवान्/SN स्वगृहम्/NP कथयति/KP तत्/SNV अहम्/SN पथिकगृहम्/NP 

कथयामि/KP ।/PUNC अत्र/A भवतः/SN पिता/NP इव/ASD पितामहप्रपितामहादयः/NP यथा/AVK आगत्य/KN गताः/KKS ,/PUNC तथा/AVK 

भवान्/SN अपि/A गमिष्यति/KP ।/PUNC अतः/A पथिकगृहम्/NP एव/INTF इदम्/SN अभवत्/KP ।/PUNC स्वगृहम्/NP तु/A तत्/SN 

भवति/KP यतः/A कदापि/A निर्गमनम्/KN न/AN भवति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC महाराजम्/NP पथिकः/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC किम्/AP महाराजः/NP पथिकस्य/NP कथनेन/NP स्वप्रासादम्/NP पथिकगृहम्/NP अमन्यत/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC स्वगृहम्/NP कीदृशम्/AP भवति/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC किम्/AP पथिकगृहम्/NP पथिकस्य/NP स्थायिगृहम्/NP भवति/NP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC  इयम्/SNV कथा/NP कीदृशम्/NV सन्देशम्/NP ददाति/KP ?/PUNC
 46/PUNC ./PUNC यदा/AVK बुद्धिः/NP तदा/AVK धनम्/NP चिन्ता/NP धनस्य/NP का/AP कार्या/KN ,/PUNC कस्य/SN पार्श्वे/NP 

अस्ति/KP तत्/SN स्थिरम्/NP ?/PUNC ।/PUNC बुद्धिः/NP  कदा/A अपि/A  नश्येत्/KP न/AN ,/PUNC यदा/AVK  बुद्धिः/NP तदा/AVK 

 धनम्/NP ॥/PUNC एकः/SMKY रत्नव्यवसायी/NP व्यापारार्जितम्/KNV धनराशिम्/NP आदाय/KN वनमार्गेण/NP गृहम्/NP प्रत्यागच्छन्/KKS 

आसीत्/KP ।/PUNC आतपतृष्णासन्तप्तः/NV सः/SN पार्श्वस्थाम्/NV कुटीम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A कुटीस्वामी/NP तम्/SN आश्वासयत्/KP 

।/PUNC सः/SNV मेषपालः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN पत्नी/NP पुत्री/NP च/APY व्यवसायिनम्/NP सम्यक्/A सत्कृतवत्यौ/KN ।/PUNC 

किञ्चित्/A समयानन्तरम्/NP एव/INTF दस्युदलस्य/NP आगमनम्/KN श्रुत्वा/KKS कुटीस्वामी/NP अतीव/NV व्याकुलः/NP अजायत/KP ।/PUNC 

पुत्र्याः/NP विवाहार्थम्/NP सञ्चितम्/NV धनम्/NP यदि/A दस्यवः/NP नेष्यन्ति/KP ,/PUNC तर्हि/A सः/SN किम्/AP करिष्यति/KP ?/PUNC 

व्यवसायिनः/NP परामर्शेन/NP सः/SN स्वीयम्/SNV धनम्/NP कुटीराङ्गणे/NP एव/INTF गर्तम्/NP खनित्वा/KKS तस्मिन्/SN गोपितवान्/KN 

।/PUNC उपस्थिताः/NV दस्यवः/NP तान्/SN स्वीयम्/NV धनम्/NP स्वयम्/SN एव/INTF समर्पयितुम्/KKS आदिष्टवन्तः/KN ।/PUNC 

व्यवसायी/NP गर्तगुप्तम्/NV धनम्/NP समकेतयत/KN ।/PUNC तत्/NV धनम्/NP गृहीत्वा/KKS निर्गतेषु/NV दस्युषु/NP व्यवसायी/NP मेषपालम्/NP 

स्वकीयाम्/NV धनपोट्टलिकाम्/NP निःसार्य/KN अवोचत्/KP -/PUNC "/PUNC बन्धो/NP !/PUNC त्वम्/SN इतः/A दस्युभिः/NP नीतम्/KNV 

धनराशिम्/NP गृहाण/KN ,/PUNC ततः/A द्विगुणितम्/NP च/APY मत्पक्षतः/NP तुभ्यम्/SN अहम्/SN पुत्रीविवाहाय/NP ददामि/KP ।/PUNC 

"/PUNC मेषपालपरिवारः/NP तस्य/SN अनेन/SNV व्यवहारेण/NP अतीव/NV सन्तुष्टः/KN समजायत/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC रत्नव्यवसायी/NP कुत्र/AP प्राप्तः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC कुटीस्वामी/NP व्याकुलः/NP किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC रत्नव्यवसायिनः/NP परामर्शेन/NP सः/SN किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC दस्यवः/NP किम्/AP अकुर्वन्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC रत्नव्यवसायी/NP कुटीस्वामिनम्/NP कथम्/AP सन्तुष्टम्/KN कृतवान्/KN ?/PUNC
47/PUNC ./PUNC शुचिता/NP निष्फला/NP नहि/AN सङ्‌कटे/NP अपि/A आगते/KP स्वीया/KN ,/PUNC त्यक्तव्या//NP शुचिना/NP 

नहि/AN ।/PUNC तस्याः/SN फलं/NP मिलति/KP अच्छम्/? ,/PUNC अत्र/A तत्र/A प्रमोदनम्/KN ॥/PUNC	नगरस्य/NP एकः/SMKY 

दानवीरः/NP श्रेष्ठी/NP निःशुल्कम्/NV अन्नक्षेत्रं/NP चालयति/KP स्म/A ।/PUNC आवश्यकतानुसारम्/NP  इतः/A जनाः/NP स्वकीयवस्तूनि/NP 

गृह्णन्ति/KP स्म/A ।/PUNC तेषु/SN एका/SMKY षट्सप्तवर्षीया/NV बालिका/NP अपि/A आसीत्/KP ।/PUNC किन्तु/A ग्रहीतॄणां/KN सम्मर्दवशात्/NP 

सा/SN सदा/A किम्/A अपि/A न/AN प्राप्नोति/KP स्म/A ।/PUNC वितरकः/NP तस्याः/SN इमाम्/SNV अशक्तताम्/NP दृष्ट्वा/KN एकम्/SMKY 

विशिष्टम्/KN स्थूलमोदकम्/NP सर्वेभ्यः/SN वितरणानन्तरम्/NP तस्यै/SN दत्तवान्/KN ।/PUNC गृहम्/NP गत्वा/KKS बालिका/NP तम्/SNV 

मोदकम्/NP मात्रे/NP दत्तवती/KN ।/PUNC मोदकत्रोटनेन/NP तस्मिन्/SN एकम्/SMKY सौवर्णम्/NV अङ्गुलीयकम्/NP मिलितम्/KN ,/PUNC 

यस्य/SN विक्रयेण/KN सम्पूर्णा/NV अपि/A दरिद्रता/NP दूरे/NP भवितुम्/KKS शक्नोति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A कदाचित्/A प्रमादेन/NP 

तत्/SN अस्मिन्/SN आयातम्/KN स्यात्/KP इति/A विचार्य/KN सा/SN सद्यः/A एव/INTF परावर्तयितुम्/KKS पुत्रीम्/NP प्रेषितवती/KN ।/PUNC 

वितरकः/NP अनेन/SN सन्तुष्टः/KN सन्/A पुत्र्या/NP सह/AUP तत्/SNV गृहम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A तस्याः/SN मातुः/NP शुचितया/KN 

प्रभावितः/KN भूत्वा/KKS यत्र/A पुत्र्याः/NP शिक्षातः/NP आरभ्य/KN विवाहपर्यन्तम्/NP सर्वम्/SN भारम्/NP सम्भालितवान्/KN तत्र/A मातुः/NP 

अपि/A समुचिताम्/KN भरणपोषणव्यवस्थाम्/NP सम्पाद्य/KN स्वकीयाम्/KNV विशालहृदयताम्/NP एव/INTF प्रमाणितवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC दानवीरः/NP श्रेष्ठी/NP किम्/AP करोति/KP स्म/A ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC बालिका/NP वितरकतः/KN किम्/AP अपि/A किम्/AP न/AN प्राप्नोति/KP स्म/A ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC वितरकः/NP तस्यै/SNV बालिकायै/NP किम्/AP अददात्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC बालिकया/NP सह/AUP वितरकः/NP तस्याः/SN गृहे/NP किम्/AP गतवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC वितरकः/NP स्वविशालहृदयताम्/NP किम्/AP कृत्वा/KKS प्रमाणितवान्/KN ?/PUNC
 48/PUNC ./PUNC विष्णुभक्ताः/NP महत्तमाः/NP ध्यायन्ति/KP परमेशम्/NP ये/SN ,/PUNC ते/SN एव/INTF हि/A महत्तमाः/NP ।विष्णोः/NS एतत्/SN समाधानम्/KN ,/PUNC नारदम्/NS पर्यतोषयत्/KN ॥/PUNC "/PUNC कः/AP महत्तमः/NP ?/PUNC "/PUNC 

इदम्/SN एकदा/A नारदः/NS विष्णुम्/NS पृष्टवान्/KN ।/PUNC "/PUNC पृथ्वी/NP महत्तमा/NP "/PUNC विष्णोः/NS उत्तरम्/NP आसीत्/KP 

।/PUNC "/PUNC परितः/AUP समुद्रेण/NP आवृतत्वात्/NP सा/SN महती/NV कथम्/AP ?/PUNC "/PUNC नारदः/NS जिज्ञासितवान्/KN 

।/PUNC "/PUNC तर्हि/A समुद्रः/NP एव/INTF महत्तमः/NP "/PUNC विष्णुः/NS  उदतरत्/KP ।/PUNC "/PUNC समुद्रः/NP तु/A 

अगस्त्येन/NS पीतः/KN ,/PUNC अतः/A सः/SN कथम्/AP महान्/NV ?/PUNC "/PUNC नारदस्य/NS प्रश्नः/NP आसीत्/KP ।/PUNC 

"/PUNC तर्हि/A अगस्त्यः/NS एव/INTF महत्तमः/NP "/PUNC विष्णुः/NS समाहितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC अनन्ताकाशे/NP 

सूक्ष्मतारावत्/ASD प्रतीयमानः/KN अगस्त्यः/NS कथम्/AP महत्तमः/NP ?/PUNC "/PUNC नारदः/NS पृष्टवान्/KN ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A 

आकाशः/NP एव/INTF महत्तमः/NP "/PUNC विष्णुः/NS उदतरत्/KP ।/PUNC "/PUNC भवता/SN एकेन/SMKY पादेन/NP मितत्वात्/NP 

सः/SN कथम्/AP महत्तमः/NP ?/PUNC "/PUNC नारदः/NS पुनः/A जिज्ञासितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A मम/SN पादः/NP 

एव/INTF महत्तमः/NP "/PUNC विष्णोः/NS समाधानम्/NP आसीत्/KN ।/PUNC "/PUNC किन्तु/A मया/SN हृदि/NP धारितः/KN सः/SN 

पादः/NP कथम्/AP महत्तमः/NP ?/PUNC "/PUNC नारदः/NS अपृच्छत्/KP ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A नारदमुने/NS !/PUNC भवान्/SN 

एव/INTF महत्तमः/NP ।/PUNC भवादृशाः/SNV अन्ये/SN मम/SN चिन्तनपराः/NV भक्ताः/KN अपि/A महत्तमाः/NP एव/INTF "/PUNC 

अनेन/SN विष्णोः/NS उत्तरेण/NP देवर्षिः/NP परमम्/NV सन्तोषम्/NP प्राप्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC नारदः/NS विष्णुम्/NS किम्/AP किम्/DV पृष्टवान्/KN ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC  विष्णुः/NS  तस्य/SN किम्/AP किम्/DV उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC नारदस्य/NS सन्तोषः/NP विष्णोः/NS कस्य/AP उत्तरेण/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC महत्तमाः/NP के/AP सन्ति/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 49/PUNC ./PUNC गालिदानेन/NP कः/AP लाभः/NP ?/PUNC कः/AP लाभः/NP गालिदानेन/NP ,/PUNC यदि/A स्वीक्रियते/KP न/AN 

सा/SN ।/PUNC प्रतिनिवृत्य/KN दातारम्/NP ,/PUNC  तम्/SN एव/INTF असौ/SN  तुदति/KP अलम्/A ॥/PUNC एकदा/A कस्यचित्/A 

ब्राह्मणस्य/NP सहोदरः/NP बौद्धधर्मम्/NP गृहीतवान्/KN ।/PUNC तेन/SN क्रुद्धः/NV ब्राह्मणः/NP त्वरिततरम्/NV महात्मानम्/KNV गौतमबुद्धम्/NS 

प्राप्तः/KN ,/PUNC उच्चैः/NV उच्चैः/DV च/APY तस्मै/SN बहुगालिकाः/NP दातुम्/KKS प्रवृत्तः/KN ।/PUNC गौतमबुद्धः/NS शान्तदृष्ट्या/KN 

एव/INTF तम्/SN पश्यन्/KKS अवस्थितः/KN ।/PUNC अन्ते/NP यदा/AVK सः/SN व्यरमत्/KP ,/PUNC तदा/AVK गौतमबुद्धः/NS तम्/SN 

अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC अपि/A अतिथयः/NP कदाचित्/A तव/SN गृहे/NP आयान्ति/KP ?/PUNC "/PUNC "/PUNC आम्/A 

कथम्/AP न/AN ?/PUNC अहम्/SN तान्/SN भोजनादिद्वारा/NP सत्करोमि/KP पूजयामि/KP च/AVK "/PUNC ब्राह्मणः/NP उदतरत्/KP 

।/PUNC "/PUNC आम्/A ,/PUNC यदि/AVK तव/SN आतिथ्यम्/KN ते/SN न/AN स्वीकुर्युः/KP ,/PUNC तर्हि/AVK किम्/AP तत्/SN 

तव/SN एव/INTF न/AN स्थास्यति/KP ?/PUNC "/PUNC बुद्धः/NS पृष्टवान्/KN ।/PUNC "/PUNC आम्/A ,/PUNC मम/SN 

एव/INTF स्थास्यति/KP "/PUNC ब्राह्मणः/NP उदतरत्/KP ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A ,/PUNC एवम्/AUD एव/INTF त्वया/SN 

दत्ताः/KN गालिकाः/NP अपि/A मया/SN न/AN स्वीकृताः/KN ,/PUNC ताः/SNV सर्वाः/SN तव/SN एव/INTF स्थिताः/KN "/PUNC 

गौतमः/NS कथितवान्/KN ।/PUNC ब्राह्मणः/NP तस्य/SN एतया/SNV स्थितप्रज्ञतया/NP पराजितः/KN स्वयम्/SN अपि/A च/APY तदीयः/SN 

शिष्यः/NP अजायत/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC  क्रुद्धः/NV ब्राह्मणः/NP गौतमबुद्धाय/NS गालिकाः/NP किम्/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC गौतमबुद्धः/NP तम्/SNV ब्राह्मणम्/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC ब्राह्मणस्य/NP तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC गौतमबुद्धः/NS ब्राह्मणम्/NP किम्/AP प्राबोधयत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC गौतमबुद्धः/NS कीदृशः/AP आसीत्/KP ?/PUNC
50/PUNC ./PUNC अपरिग्रहः/NP सुविधाजनकः/KN यात्रायाम्/NP भारभूतः/KN स्यात्/KP ,/PUNC कृतः/KN अतीव/NV परिग्रहः/NP 

।/PUNC सुविधाजनकः/KN अस्ति/KP एव/INTF ,/PUNC   यात्रायाम्/NP अपरिग्रहः/KN ॥/PUNC पुरा/NP वङ्गदेशे/NP नवद्वीपे/NP 

न्यायशास्त्रस्य/NP एकः/SMKY महान्/NV पण्डितः/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC सः/SN परिग्रहतः/NP दूरे/NP तिष्ठति/KP स्म/A ।/PUNC 

अयाचितवस्तुभिः/NP एव/INTF स्वीयम्/SNV जीवनम्/NP यापयति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A कृष्णनगरराजः/NV कृष्णचन्द्रः/NS स्वयम्/SN 

तत्र/A तम्/SNV सम्मानयितुम्/KN प्राप्तः/KN ।/PUNC तदा/A सः/SN ग्रन्थस्य/NP कस्याश्चित्/NV पङ्क्त्याः/NP तत्वम्/NP चिन्तयितुम्/KKS 

ध्यानावस्थितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC राजा/NP तम्/SN प्रणम्य/KN आत्मीयम्/KN अभावम्/NP कथयितुम्/KKS प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC 

नैयायिकः/NP तु/A '/PUNC अभावः/NP चतुर्विधः/NP -/PUNC प्रागभावः/NP ,/PUNC प्रध्वंसाभावः/NP ,/PUNC अत्यन्ताभावः/NP 

,/PUNC अन्योन्याभावः/NP च/APY '/PUNC इति/A निर्दिश्य/KN राजानम्/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC भोः/ASMB !/PUNC 

कथ्यताम्/KN एषु/SN कतमम्/SNV अभावम्/NP जिज्ञासते/KP भवान्/SN ?/PUNC अहम्/SN तु/A कम्/SN अपि/A अभावम्/NP न/AN 

अनुभवामि/KP ।/PUNC इमे/SNV आश्रमस्थाः/NV वृक्षाः/NP मम/SN सर्वाः/SNV आवश्यकताः/NP पूरयन्ति/KP ।/PUNC पुनः/A च/APY 

अन्तिमे/NP आयुषि/NP वर्तमानस्य/NP मे/SN महायात्रावसरे/NP सांसारिकवस्तूनाम्/NP परिग्रहः/NP भारभूतः/KN एव/INTF भवेत्/KP ।/PUNC 

अतः/A क्षमाम्/NP याचे/KP "/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS पङ्क्तिचिन्तने/NP तत्परः/NP अभवत्/KP इति/A ।/PUNC         
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC न्यायशास्त्रस्य/NV महापण्डितस्य/NP स्वभावः/NP कीदृशः/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तम्/SNV पण्डितम्/NP सम्मानितम्/NP कर्तुम्/KN कः/AP तस्य/SN समीपे/A गतवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC अभावम्/NP कथयितुम्/KKS प्रार्थितः/KN किम्/AP उत्तरम्/NP अददात्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC सम्मानकर्तरि/KN तस्य/SN कः/AP प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC परिग्रहे/NP कः/AP दोषः/NP ?/PUNC अपरिग्रहे/NP च/APY कः/AP लाभः/NP ?/PUNC 
51/PUNC ./PUNC अनिष्टचिन्तकस्य/NP कुशलम्/NP नयः/KN अन्यस्मै/SN खनते/KP खातम्/NP ,/PUNC तस्मै/SN कूपः/NP स्थितः/KN 

पुरः/NP ।/PUNC चिन्तयन्तौ/NP मिथः/NP अनिष्टम्/KN ,/PUNC नष्टौ/NP द्वौ/SMKY सुहृदौ/NP न/AN किम्/AP ?/PUNC ॥/PUNC 

धनोपार्जनार्थम्/NP देशान्तरम्/NP गच्छतोः/KN द्वयोः/NV मित्रयोः/NP हस्ते/NP नगरसमीपे/NP एव/INTF वने/NP भूमौ/NP सुरक्षितः/KNV 

एकः/SMKY बहुमूल्यरत्नपूर्णः/NV कलशः/NP लग्नः/NP ।/PUNC सुदूरम्/NP पदयात्रायाः/NP तयोः/SN उदरे/NP उन्दुराः/NP कूर्दितुम्/KKS 

प्रावर्तन्त/KN ।/PUNC '/PUNC तयोः/SN एकः/SMKP नगरे/NP गत्वा/KKS पक्वान्नम्/NP आनयतु/KP ,/PUNC अन्यः/SN च/APY 

पृष्ठे/NP तत्र/A स्थित्वा/KKS कलशस्य/NP रक्षाम्/NP करोतु/KP '/PUNC इदम्/SN द्वाभ्याम्/SMKP विचार्य/KN तथा/A एव/INTF कृतम्/KN 

।/PUNC नगरम्/NP गतः/KN सुहृत्/NP पूर्वम्/NV उदरपूरम्/NV मिष्टान्नम्/NP भक्षितवान्/KN ,/PUNC पुनः/A ततः/A वनस्थाय/NP अपि/A 

मिष्टान्नम्/NP आदाय/KN आगच्छतः/KP तस्य/SN मनसि/MP विचारः/NP आयातः/KP यत्/A '/PUNC यदि/A मित्रम्/NP म्रियते/KP तर्हि/A 

सम्पूर्णः/NV कलशः/NP तस्य/SN एव/INTF अधिकारे/NP स्यात्/KP '/PUNC इदम्/SN विचार्य/KN सः/SN मिष्टान्ने/NP विषम्/NP 

अमेलयत्/KP ।/PUNC तत्र/A वनस्थः/NP सुहृत्/NP अपि/A विचारयति/KP स्म/A यत्/SN '/PUNC अहम्/SN तम्/SN मारयित्वा/KKS 

अस्य/SNV कलशस्य/NP एकाकी/NP स्वामी/NP भविष्यामि/KP ।/PUNC '/PUNC मिष्टान्नम्/NP आदाय/KN आगतम्/KNV मित्रम्/NP सः/SN 

छुरिकाप्रहारेण/NP मारितवान्/KN ।/PUNC पश्चात्/A प्रसन्नः/NP सः/SN बुभुक्षातुरः/NP मिष्टान्नम्/NP भक्षित्वा/KKS विषप्रभावेण/NP स्वयम्/SN 

अपि/A मृतः/KN ।/PUNC जडः/NV कलशः/NP तु/A तत्र/A एव/INTF स्थितः/KN आसीत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC द्वयोः/SMKY मित्रयोः/NP हस्ते/NP किम्/AP लग्नः/NP ?/PUNC 2/PUNC ./PUNC तयोः/SN एकम्/SMKY मित्रम्/NP किम्/AP विचारितवत्/ASD किम्/AP च/APY कृतवत्/ASD ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC अन्येन/NV मित्रेण/NP किम्/AP विचारितम्/KN किम्/AP च/APY कृतम्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC अस्य/SN परिणामः/NP कीदृशः/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 52/PUNC ./PUNC कुकर्म/NP नहि/AN कर्तव्यम्/KN यत्/SSN सन्तानः/NP अनुकुर्वीत/KP ,/PUNC तत्/SSN कुर्वीत/KP कुकर्म/NP 

न/AN ।/PUNC किम्/AP वानरस्वभावाः/NP न/AN ,/PUNC सन्ति/KP बालकबालिकाः/NP ?/PUNC ॥/PUNC	ग्रामात्/NP बहिः/NP 

जङ्गलस्य/NP शून्यप्रदेशे/NP खनन्तम्/NV पितरम्/NP दृष्ट्वा/KN सप्ताष्टवर्षीयः/NV पुत्रः/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC तात/NP !/PUNC 

इदम्/SN किम्/AP क्रियते/KP ?/PUNC "/PUNC "/PUNC तव/SN इमम्/SNV मरणासन्नम्/NV रुग्णम्/NV पितामहम्/NP इह/A 

शाययितुम्/KKS महागर्तः/KN अयम्/SN निर्मीयते/KP ।/PUNC रात्रिन्दिवा/NP अस्य/SN सेवया/NP वयम्/SN सर्वे/SN अपि/A अत्यन्तम्/NP 

सन्तप्ताः/KN स्मः/KP ।/PUNC आर्थिकक्षयः/NP अपि/A अस्मान्/SN बाधते/KP ।/PUNC तव/SN अपि/A पालनम्/NP पोषणम्/NP सम्यक्/A 

कर्तुम्/KN न/AN शक्यते/KP "/PUNC ससङ्‌कोचम्/NP पिता/NP पुत्रम्/NP प्राबोधयत्/KP ।/PUNC "/PUNC वरम्/NP ,/PUNC 

स्वकार्यम्/KN कृत्वा/KKS खनित्रम्/NP मह्यम्/SN अपि/A ददातु/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/A अस्य/SN पार्श्वे/NP एकम्/SMKY गर्तम्/KN 

भवत्कृते/KN निर्मास्यामि/KP ।/PUNC भवान्/SN अपि/A अधुना/A वृद्धः/NP भवितुम्/KKS प्रवृत्तः/KN ।/PUNC रुग्णः/NP च/APY तु/A भवान्/SN 

सदा/A तिष्ठति/KP एव/INTF "/PUNC पुत्रः/NP पितरम्/NP कथितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC न/AN ,/PUNC न/AN पुत्र/NP 

!/PUNC त्वया/SN मे/SN चक्षुः/NP उन्मीलितम्/KP ।/PUNC न/AN अहम्/SN अग्रे/NP इदम्/SN करिष्यामि/KP ।/PUNC त्वम्/SN गुरुः/NP 

असि/KP ।/PUNC तव/SN पितामहम्/NP गृहे/NP एव/INTF नयामः/KP ,/PUNC तत्र/A एनम्/SN सेवया/NP नीरोगम्/NP एव/INTF 

कर्तुम्/KN पूर्णम्/NV प्रयत्नम्/NP करिष्यामः/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC पुत्रस्य/NP प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP पिता/NP किम्/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC पुत्रः/NP उत्तरम्/NP श्रुत्वा/KN पितरम्/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC पुत्रस्य/NP कथनस्य/NP पितरि/NP का/SNV प्रतिक्रिया/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC कीदृशम्/AP कर्म/NP न/AN करणीयम्/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC बालकबालिकाः/NP कीदृक्/AP स्वभावाः/NP भवन्ति/KP ?/PUNC
 53/PUNC ./PUNC राष्ट्रभविष्यज्ञाता/NV ईश्वरः/NP एव/INTF रक्षकाः/NP भक्षकाः/NP यत्र/A ,/PUNC यत्र/A स्त्रीषु/NP बलात्कृतिः/NP 

।/PUNC भविष्यम्/KN तस्य/SNV राष्ट्रस्य/NP ,/PUNC वेत्ति/KP केवलम्/A ईश्वरः/NP ॥/PUNC श्यामः/NP मातापितृभ्याम्/NP सह/AUP 

ग्रामतः/NP नगरम्/NP आगत्य/KN गृहनिर्माणे/NP विगतदशवर्षेभ्यः/NV श्रमिकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC मध्ये/NP मध्ये/DV सः/SN यदा/A कदा/A 

ग्रामम्/NP अपि/A प्रत्यागच्छति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A अकाले/NP आपतिते/KP  आजीविकायाः/NP अलाभेन/NP मातापितरौ/NP दिवम्/NP 

गतौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC सर्वथा/A असहायः/NV एकाकी/NV श्यामः/NP अपि/A जीवनतः/NP निराशः/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC किन्तु/A 

तस्य/SN मातापित्रोः/NP परिचितेन/NP तस्मै/SN स्वकीयाम्/SNV कन्याम्/NP दत्त्वा/KKS कश्चन/A आशायाः/NP सञ्चारः/NP कृतः/KN ।/PUNC 

सः/SN तया/SN सह/AUP नगरम्/NP आयातः/KP ।/PUNC इतस्ततः/A भ्रमन्/KN यत्र/A यत्र/DV तेन/SN कार्यम्/KN कृतम्/KN  आसीत्/KP 

,/PUNC ताः/SN ताः/DV उच्चाः/NV उच्चाः/DV अट्टालिकाः/NP पत्नीम्/NP दर्शयन्/KN कम्/SN अपि/A गर्वम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC 

अस्मिन्/SN एव/INTF मध्ये/NP तत्रत्याः/NP प्रहरिणः/KN तम्/SNV चौरम्/NP मत्वा/KKS निगृह्य/KN आरक्षिणाम्/NP हस्ते/NP समर्पितवन्तः/KN 

।/PUNC श्यामः/NP एतत्/SN प्रतिकर्तुम्/KN बहु/NV अचेष्टत/KP ।/PUNC किन्तु/A तस्य/SN किम्/AP अपि/A न/AN श्रुतम्/KN ।/PUNC 

रात्रौ/NP एकाकी/NP सः/SN अपराधिप्रकोष्ठे/NP निपातितः/KP ।/PUNC अन्येद्युः/NP तेन/SN श्रुतम्/KN यत्/A तस्य/SN पत्नी/NP कुत्रचित्/A 

पलायिता/KN ।/PUNC सा/SN पलायिता/KN ,/PUNC अपहृता/KN ,/PUNC बलात्कृता/KN ,/PUNC मारिता/KN वा/A ?/PUNC इदम्/SN 

तु/A परमेश्वरः/NP एव/INTF जानाति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC श्यामः/NP कः/AP आसीत्/KP ?/PUNC किम्/AP करोति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सः/SN कया/SN सह/AUP नगरम्/NP आयातः/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC आरक्षिणः/NP श्यामेन/NP सह/AUP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP कृतवन्तः/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC परमेश्वरः/NP एव/INTF किम्/AP जानाति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP कम्/SNV सन्देशम्/NP ददाति/KP ?/PUNC
 54/PUNC ./PUNC रोगी/NP साक्षात्/A ईश्वरः/NP रुग्णम्/NV स्वम्/NP ईश्वरम्/NP मत्वा/KKS ,/PUNC यः/SN सम्यक्/A परिषेवते/KP 

।/PUNC सन्तुष्टः/NV ईश्वरः/NP तेन/SN ,/PUNC तत्सामीप्यम्/KN न/AN मुञ्चति/KP ॥/PUNC एकदा/A महर्षिरमणम्/NP परीक्षितुम्/KKS 

एव/INTF केचन/A गिरिजागृहस्वामिनः/NP पृष्टवन्तः/KN -/PUNC "/PUNC श्रुतम्/KN अस्ति/KP ,/PUNC भवान्/SN धर्माचरणशीलः/NV 

कृतपरमेश्वरसाक्षात्कारः/KN च/APY वर्तते/KP ।/PUNC स्वीयम्/SNV आराध्यम्/NV परमेश्वरम्/NP अस्मान्/SN अपि/A दर्शयतु/KP ,/PUNC 

अन्यथा/A वयम्/SN भवन्तम्/SN पाखण्डिनम्/NV वञ्चकम्/NV धूर्तम्/NV च/APY एव/INTF प्रचारयिष्यामः/KP ।/PUNC "/PUNC तेषाम्/SN 

कर्कशवचनैः/NP अपि/A अखिद्यमानः/KN एव/INTF महर्षिः/NP तु/A तान्/SN सौम्यवाचा/NP सम्मोहयन्/KN इव/INTF उदतरत्/KP -/PUNC 

"/PUNC आम्/A ,/PUNC श्वः/A प्रातः/NP दर्शयिष्यामि/KP स्वम्/SNV परमेश्वरम्/NP ।/PUNC साम्प्रतम्/A विश्रम्यताम्/KN तावत्/A ।/PUNC 

"/PUNC इदम्/SN उक्त्वा/KN रात्रौ/NP स्वस्य/SN आवासे/NP एव/INTF तान्/SN अवासयत्/KP ,/PUNC भोजनपानादिना/NP च/APY 

तान्/SN सम्यक्/A सत्कृतवान्/KN ।/PUNC अन्येद्युः/A प्रातः/NP तान्/SN आदाय/KN रमणः/NP नद्याः/NP तीरे/NP एकाम्/SMKY कुटीम्/NP 

प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A सः/SN निवासिनौ/NV वृद्धौ/NV कुष्ठिनौ/NV दम्पती/NP तैलाभ्यङ्गस्नानादिना/NP विशोध्य/KN भोजनम्/NP पक्त्वा/KKS 

भोजितवान्/KN ।/PUNC एवम्/AUD आचरति/KP तस्मिन्/SN ते/SN स्वम्/SNV प्रभुम्/NP ईसामसीहम्/NS एव/INTF साक्षात्कुर्वन्तः/KN 

परमम्/NV प्रसन्नाः/NP अजायन्त/KN ,/PUNC तस्य/SN अग्रे/NP आत्मानम्/NP हीनम्/NV एव/INTF मत्वा/KKS तम्/SN पुनः/A पुनः/DV 

क्षमाम्/NP याचितवन्तः/KN ,/PUNC सबहुमानम्/KN च/APY तम्/SN प्रणम्य/KN परावृत्ताः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC महर्षिरमणम्/NP गिरिजागृहस्वामिनः/NP किम्/AP कथितवन्तः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC गिरिजागृहस्वामिनः/NP महर्षिः/NV रमणः/NP कुत्र/AP अनयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC महर्षिरमणम्/NP किम्/AP कुर्वन्तम्/KN गिरिजागृहस्वामिनः/NP अपश्यन्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC पश्चात्/A गिरिजागृहस्वामिनः/NP महर्षिरमणेन/NP सह/AUP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP कृतवन्तः/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC ईश्वरः/NP किङ्‌करणेन/NP सन्तुष्टः/KN भवति/KP ?/PUNC
 55/PUNC ./PUNC शासकानुवर्ती/NP शासितः/KN शासकः/NP गुणयुक्तः/KN चेत्/A ,/PUNC सर्वः/SN सम्पद्यते/KP गुणी/NP ।/PUNC अमुष्मिन्/SN च/APY अन्यथा/A भूते/KN ,/PUNC सर्वः/SN भवति/KP तादृशः/AP ॥/PUNC	आसीत्/KP एकः/SMKY राजा/NP ।/PUNC 

सर्वगुणसम्पन्नः/NV अपि/A सः/SN स्वस्य/SN अवगुणान्/KN वक्तुम्/KN प्रथमम्/SMKP कर्मचारिणः/NP अकथयत्/KP ।/PUNC किन्तु/A कञ्चित्/A 

अपि/A अवगुणम्/NP ते/SN तस्मिन्/SN न/AN एव/INTF दर्शितवन्तः/KN ।/PUNC राजा/NP जनतायाम्/NP घोषणाम्/NP अकारयत्/KP यत्/SN 

राज्ञि/NP अवगुणदर्शकः/KN राजतः/KN भूयांसम्/NV पुरस्कारम्/NP प्राप्स्यति/KP ।/PUNC परन्तु/A जनतायाः/NP अपि/A काचित्/A व्यक्तिः/KN 

राज्ञः/NP अवगुणान्/NP न/AN एव/INTF दर्शितवती/KKS ।/PUNC तेन/SN निराशः/NV राजा/NP स्वयम्/SN एव/INTF आत्मीयम्/SNV 

अवगुणज्ञम्/NP द्रष्टुम्/KN निःसृतः/KN ।/PUNC अस्मिन्/SN प्रसङ्गे/NP सः/SN एकम्/SMKY महात्मानम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC महात्मा/NP 

आश्रमस्थवृक्षतः/NP एकम्/SMKY फलम्/NP त्रोटयित्वा/KKS तेन/SN तम्/SNV राजानम्/NP सत्कृतवान्/KN ।/PUNC राजा/NP फलस्य/NP 

अनास्वादितपूर्वम्/NV माधुर्यम्/KN यदा/A भूरि/NV प्राशंसत्/KP ,/PUNC तदा/A महात्मा/NP अकथयत्/KP यत्/A "/PUNC सद्‌गुणवतः/NV 

राज्ञः/NP शासने/NP सर्वम्/SN सद्‌गुणमयम्/KN एव/INTF सम्पद्यते/KP ।/PUNC "/PUNC राजा/NP जिज्ञासितवान्/KN यत्/A -/PUNC 

"/PUNC किम्/AP दुर्गुणवति/NV राज्ञि/NP एवम्/AUD न/AN भवति/KP ?/PUNC "/PUNC महात्मा/NP समाधानम्/NP अकरोत्/KP 

-/PUNC "/PUNC आम्/A ,/PUNC तदा/A सर्वम्/SN एव/INTF नीरसम्/NV निःसारम्/NV च/APY जायते/KP ।/PUNC "/PUNC 

राज्ञे/NP स्वप्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP मिलितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN महात्मानम्/KN सादरम्/NV सम्पूज्य/KN प्रणम्य/KN च/APY 

परावृत्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC राजा/NP कर्मचारिणः/NP किम्/AP कर्तुम्/KN अकथयत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC महात्मानम्/KN राजा/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC राज्ञे/NP किम्/AP दत्त्वा/KKS महात्मा/NP तस्य/SN सत्कारम्/KN कृतवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC राज्ञः/NP का/AP जिज्ञासा/NP आसीत्/KP ,/PUNC तस्याः/SN समाधनम्/NP महात्मा/NP किम्/AP कथयित्वा/KKS 

अकरोत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC किम्/AP शासितः/KN शासकम्/NP अनुकरोति/KP ?/PUNC 
56/PUNC ./PUNC सहायतादानस्य/NP मिष्टम्/NV फलम्/NP साहाय्यम्/KN सङ्‌कटे/NP दत्तम्/KN ,/PUNC क्वचित्/A व्यर्थम्/NP न/AN 

जायते/KP ।/PUNC तत्/SNV फलम्/NP मिलते/KP मिष्टम्/NP ,/PUNC तस्मात्/SN साहाय्यम्/KN आचरेत्/KP ॥/PUNC	स्थैषणे/NP 

यात्रिणाम्/NP सम्मर्दे/NP एकस्याः/SMKY मुखावगुण्ठनधारिण्याः/NV वृद्धायाः/NP हस्ततः/NP तदीयः/SN त्रिचतुरवर्षीयः/NV पौत्रः/NP मुक्तः/KN ।/PUNC 

अवसरम्/NP दृष्ट्वा/KN एकः/SMKY साधुवेशधारी/NV दुष्टः/NP तम्/SNV बालकम्/NP अपहृत्य/KN रात्र्याः/NP गहने/NV अन्धकारे/NP विलीनः/KN 

।/PUNC वराकी/NP वृद्धा/NP साहाय्यार्थम्/NP क्रन्दति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A कस्य/SN समीपे/A आसीत्/KP तस्याः/SN सहायताम्/KN 

कर्तुम्/KN समयः/NP ?/PUNC स्थैषणे/NP उपस्थिताः/NV आरक्षिजनाः/NP अपि/A इतः/A ध्यानम्/NP न/AN दत्तवन्तः/KN ।/PUNC मया/SN 

सह/AUP यात्रायाम्/NP मम/SN धर्मपत्नी/NP अपि/A आसीत्/KP ।/PUNC तस्याः/SN मातृवात्सल्यम्/NP प्रस्फुटितम्/KN ।/PUNC सा/SN माम्/SN 

साग्रहम्/NP कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC आर्यपुत्र/NP !/PUNC आवाभ्याम्/SN यात्रा/NP स्थगिता/KN एव/INTF किम्/AP न/AN 

करणीया/KN स्यात्/KP ,/PUNC किन्तु/A अस्याः/SNV वृद्धायाः/NP पौत्रम्/NP अन्विष्य/KN अस्मै/SN सः/SN देयः/KN एव/INTF ।/PUNC 

"/PUNC तदा/A पत्नी/NP द्वितीयः/SMKP अहम्/SN बालकापहारकम्/NP धृत्वा/KKS ततः/A बालकम्/NP आदाय/KN तस्य/SN पितामह्यै/NP 

दत्तवान्/KN ।/PUNC पौत्रम्/NP प्राप्य/KN अत्यन्तम्/NP प्रसन्ना/NV वृद्धा/NP अन्तःकरणतः/NP तथा/A आशीर्वादम्/NP वितीर्णवती/KN -/PUNC 

यथा/A आवाम्/SN दम्पती/NP अद्य/A कुलदीपकम्/NP लब्ध्वा/KKS निःसीमम्/NP प्रसुदितौ/NP स्वः/? इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC वृद्धायाः/NP हस्ततः/NP पौत्रः/NP कुत्र/AP मुक्तः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तस्याः/SN पौत्रम्/NP कः/AP अपहृतवान्/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC अपहर्तुः/KN पौत्रम्/NP कः/AP अमोचयत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC पौत्रमोचयित्रे/NP वृद्धा/NP किम्/AP अददात्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 57/PUNC ./PUNC बुद्धिः/NP सर्वार्थसाधिका/NV येषाम्/SN पार्श्वे/NP मतिः/NP स्वीया/SN ,/PUNC ते/SN न/AN मुह्यन्ति/KP सङ्‌कटे/NP 

।/PUNC स्व/SN इष्टानि/NP  सर्वकार्याणि/KN ,/PUNC  मत्या/KN एव/INTF साधयन्ति/KP ते/SN ॥/PUNC स्वर्गे/NP स्वम्/SNV स्वम्/DV 

अधिकारम्/NP कर्तुम्/KN देवाः/NP दानवाः/NP च/APY संघर्षम्/NV कर्तुम्/KN प्रवृत्ताः/KN ।/PUNC विष्णुः/NS तान्/SN पृथक्/A पृथक्/DV 

तेषाम्/SN हितम्/NP अहितम्/NP च/APY प्राबोधयत्/KP परन्तु/A यदा/A अनुकूलः/NV परिणामः/NP कश्चित्/A न/AN एव/INTF निःसृतः/KN 

,/PUNC तदा/A एतत्कृते/KN प्रतिस्पर्धाम्/NP एकाम्/SMKP आयोजयितुम्/KN विष्णुः/NS स्वाशयम्/NP प्रकाशितवान्/KN ।/PUNC सः/SN 

भोजनप्रतियोगिताम्/NP आयोजयत्/NP ।/PUNC तत्र/A देवान्/NP दानवान्/NP च/APY भोजनाय/NP निमन्त्रितवान्/KN कथितवान्/KN च/APY 

यत्/SN ये/SN अत्र/A विजेष्यन्ते/KP ते/SN स्वर्गे/NP अधिकारम्/NP करिष्यन्ति/KP ।/PUNC किन्तु/A भोजनम्/NP कर्तुम्/KN कश्चित्/A अपि/A 

स्वकीयम्/SN कूर्परम्/NP तिरश्चीनम्/NP न/AN कुर्यात्/KP ।/PUNC इदम्/SN असम्भवम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC हस्तेन/NP मुखम्/NP यावत्/A 

भोजनम्/NP प्रापयितुम्/KKS कूर्परस्य/NP तिरश्चीनीकरणम्/NP तु/A आवश्यकम्/NP एव/INTF अवर्तत/KP ।/PUNC दानवाः/NP पशुवत्/ASD यत्र/A 

भोजनम्/NP कृत्वा/KKS आत्मनः/NP बुद्धेः/NP मन्दताम्/NV प्रकाशितवन्तः/KN ,/PUNC तत्र/A देवाः/NP परस्परम्/A सम्मुखे/NP उपविश्य/KN 

स्वहस्तेन/NP अन्यम्/SN भोजयन्तः/KN अन्यहस्तेन/NP च/APY स्वयम्/SN भुञ्जानाः/KN स्वबुद्धिकौशलम्/NP एव/INTF प्रदर्शितवन्तः/KN ।/PUNC 

एवम्/AUD भोजनकरणे/NP कूर्परस्य/NP तिरश्चीनता/KN अपेक्षिता/KN न/AN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC विष्णुः/NS देवान्/NP एव/INTF 

प्रतियोगितायाम्/NP विजितान्/KN अघोषयत्/KP ,/PUNC ततः/A देवाः/NP एव/INTF स्वर्गे/NP अधिकारिणः/NP सन्ति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 1/PUNC ./PUNC विष्णुः/NS प्रतिस्पर्धाम्/NP कदा/AP आयोजितवान्/KN ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC प्रतिस्पर्धायाम्/NP किम्/AP करणीयम्/KN आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC प्रतिस्पर्धायाम्/NP विष्णुः/NS कान्/SNV विजितान्/NP अघोषयत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC सङ्‌कटे/NP के/AP न/AN मुह्यन्ति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC मत्या/KN किम्/AP साधितम्/NP भवति/KP ?/PUNC
 58/PUNC ./PUNC महताम्/NV शिक्षा/NP सुखाय/NP कार्यम्/KN तत्/A न/AN एव/INTF कर्तव्यम्/KN ,/PUNC येन/SN स्वीया/SN 

क्षतिः/NP भवेत्/KP ।/PUNCस्वीकार्या/KN महताम्/NV शिक्षा/NP ,/PUNC पालनीया/KN सुखाप्तये/KN ॥/PUNC	षट्सु/SMKY ऋतुषु/NP 

वृक्षलतागुल्मादयः/NP एव/INTF वन्यजन्तूनाम्/NP आश्रयदातारः/NP अभूवन्/KP ।/PUNC सपरिवाराः/NP सर्वे/SN अपि/A जन्तवः/NP वने/NP 

प्रेम्णा/KN वसन्ति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A केचन/A तरुणाः/NV वृक्षाः/NP परस्परम्/A कथितवन्तः/KN -/PUNC "/PUNC हंहो/ABS 

!/PUNC इमे/SN अस्मत्/SN आश्रिताः/KNV जन्तवः/NP सर्वत्र/A मलमूत्रादिकम्/NP कृत्वा/KN प्रदूषणम्/NP उत्पादयन्ति/KP ।/PUNC दुर्गन्धेन/NP 

तु/A श्वासग्रहणम्/NP अपि/A कठिनम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC तत्/A किम्/AP न/AN वयम्/SN सम्मिल्य/KN तथा/AVK आचरणम्/KN 

कुर्याम/KP यथा/AVK इमे/SN सन्त्रस्ताः/NP वनम्/NP इदम्/SN परित्यज्य/KN गच्छेयुः/KP ।/PUNC "/PUNC इदम्/SN श्रुत्वा/KKS 

वृद्धवृक्षाः/NP तान्/SN प्रबोधितवन्तः/KN -/PUNC "/PUNC युष्माकम्/SN चिन्तनम्/KN सत्यम्/NP ।/PUNC परन्तु/A एषाम्/SN एव/INTF 

तु/A स्थित्या/KN अस्माकम्/SN शत्रवः/NP नागरिकाः/NP अत्र/A न/AN प्रविशन्ति/KP ।/PUNC इमे/SNV जन्तवः/NP अस्माकम्/SN रक्षकाः/KN 

सन्ति/KP ।/PUNC एषाम्/SN अनुपस्थितौ/NP नागरिकाः/NP अस्मान्/SN छेत्स्यन्ति/KP कर्तयिष्यन्ति/KP च/APY एव/INTF ।/PUNC 

कथ्यताम्/KN ,/PUNC किम्‌/AP इदम्/SN  इच्छथ/KP यूयम्/SN ?/PUNC "/PUNC तरुणाः/NP तद्वचने/NP ध्यानम्/NP न/AN 

दत्तवन्तः/KN ।/PUNC ते/SN तथा/AVK एव/INTF व्यवहृतवन्तः/KN ,/PUNC यथा/AVK कथितवन्तः/KN आसन्/KP पूर्वम्/NP ।/PUNC 

अन्ते/NP तथा/AVK एव/INTF परिणतम्/KN ,/PUNC यथा/AVK वृद्धवृक्षैः/NP सम्भावितम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC अद्य/A वृक्षविहीनानि/NV 

वनानि/NP वृक्षकर्तकानाम्/NV नागरिकाणाम्/NP अपि/A प्राणहराणि/NP अभूवन्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC तरुणाः/NV वृक्षाः/NP किम्/AP कथितवन्तः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तदा/A वृद्धानाम्/NV वृक्षाणाम्/NP प्रबोधनम्/NP किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC किम्/AP तरुणाः/NV वृक्षाः/NP तत्/SNV प्रबोधनम्/NP मानितवन्तः/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC यदि/AVK नहि/AN मानितवन्तः/KN तर्हि/AVK अस्य/SN परिणामः/NP कः/AP अभवत्/KP ?/PUNC 5/PUNC ./PUNC सुखप्राप्त्यर्थम्/NP किम्/AP करणीयम्/KN ?/PUNC
 59/PUNC ./PUNC यथा/ASD प्रश्नः/NP तथा/ASD उत्तरम्/NP लेखकस्य/NP अत्र/A कः/SNV दोषः/NP यथा/ASD प्रश्नः/NP तथा/ASD 

उत्तरम्/NP ।/PUNCउप्त्वा/KKS निम्बस्य/NP बीजानि/NP ,/PUNC न/AN आम्राः/NP लभ्याः/KN कदाचन/A ॥/PUNC
         एकदा/A एकस्य/SMKY अभिनवशैल्याः/NV सुप्रसिद्धचित्रकारस्य/NP गृहे/NP रात्रौ/NP चौराः/NP प्रविष्टाः/KN ।/PUNC चित्रकारः/NP 

स्वपरिवारस्य/NP सदस्यैः/NP सह/AUP गृहोपरि/NP प्रगाढनिद्रायाम्/NP प्रसुप्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC चौराः/NP स्वमनीषितम्/KN असाधयन्/KP 

।/PUNC प्रातः/NP प्रबुद्धः/NV चित्रकारः/NP इदम्/SN अजानात्/KP ,/PUNC आरक्षिस्थाने/NP च/APY गत्वा/KKS चौर्यघटनाम्/NP असूचयत्/KP 

।/PUNC तेन/SN एव/INTF सह/AUP चौरहस्तपादचिह्नानि/NP ग्रहीतुम्/KN ततः/A एकः/SMKY आरक्षी/NP आगतः/KN ।/PUNC स्वकार्यम्/KN 

कृत्वा/KN गच्छन्/KNV सः/SN चित्रकारम्/NP कथितवान्/KN ।/PUNC
"/PUNC भवान्/SN तु/A चित्रकारः/NP ।/PUNC चौरस्य/NP आकृतिम्/KN लिखित्वा/KKS तु/A ददातु/KP येन/SN चौरानुसन्धानम्/NP सुकरम्/KN 

भवेत्/KP "/PUNC ।/PUNC
चित्रकारः/NP तथा/A एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC एकसप्ताहानन्तरम्/NP तस्मै/SN आरक्षिस्थानतः/NP पत्रम्/NP मिलितम्/NP -/PUNC 

"/PUNC महाशय/NP !/PUNC चौराः/NP अभिज्ञाताः/KN ।/PUNC एतान्/SN निग्रहीतुम्/KKS प्रयत्यते/KP ।/PUNC ते/SNV चौराः/NP 

इमे/SN सन्ति/KP -/PUNC एकः/SMKY पिपीलकः/NP ,/PUNC  एका/SMKY वानरी/NP ,/PUNC एकः/AMKY कपोतः/NP च/APY 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC चौराः/NP चित्रकारगृहे/NP स्वमनीषितम्/KN कदा/AP असाधयन्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC चित्रकारः/NP तदा/A किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC आरक्षी/NP चित्रकारम्/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC चित्रकारः/NP तदा/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 5/PUNC ./PUNC आरक्षिस्थानतः/NP चित्रकाराय/NP मिलिते/NV पत्रे/NP किम्/AP लिखितम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
60/PUNC ./PUNC वाणी/NP न/AN एव/INTF दूष्या/KN ईश्वरेण/NP प्रदत्ता/KN इयम्/SN ,/PUNC वाणी/NP सर्वार्थसाधिका/NV ।/PUNC परनिन्दावचोभिः/NP न/AN ,/PUNC क्षीणशक्तिः/NP विधीयताम्/KP ॥/PUNC एकः/SMKY अध्यात्ममार्गीजनः/NP गीतोपदेशानुसारेण/NP 

मानापमानयोः/NP दशायाम्/NP अपि/A क्रोधरहितः/KN भवितुम्/KKS कठिनाम्/NV साधनाम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC आत्मनः/NP परीक्षाम्/NP 

दातुम्/KKS सः/SN काश्याम्/NS हिन्दुविश्वविद्यालयस्य/NS प्रतिष्ठापकम्/NV सनातनधर्मावलम्बिनम्/NV भारतीयसंस्कृतसंस्कृत्योः/NP प्रबलम्/NV 

समर्थकम्/NV पण्डितश्रीमदनमोहनमालवीयम्/NS उपगतः/KN ।/PUNC तत्र/A स्वाभिप्रायम्/NP प्रकटयन्/KN सः/SN कथितवान्/KN "/PUNC 

परमादरणीय/KN पण्डितप्रवर/NP !/PUNC मया/SN क्रोधरहितः/KN स्थातुम्/KKS साधना/NP कृता/KN अस्ति/KP ।/PUNC कृपया/NP माम्/SN 

निन्दावचोभिः/NP उत्तेज्य/KN प्रकोप्य/KN परीक्षताम्/KP तु/A तावत्/A ,/PUNC मम/SN तत्र/A कियती/KNV न्यूनता/NP वर्तते/KP ?/PUNC 

अहम्/SN ज्ञातुम्/KKS शक्नुयाम्/KP ।/PUNC "/PUNC
श्रीमालवीयः/NS महाराजः/NP तम्/SN प्रणम्य/KN सविनयम्/KN इदम्/SN एव/INTF प्रत्यवदत्/KP -/PUNC "/PUNC भवन्तम्/SN 

परीक्षितुम्/KKS अहम्/SN स्वाम्/SN पवित्राम्/NV वाणीम्/NP किमर्थम्/NP अपवित्राम्/NV कुर्याम्/KP ?/PUNC कृपया/NP क्षमताम्/KN माम्/SN 

तावत्/A "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC अध्यात्ममार्गी/NP किमर्थम्/NP साधनाम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सः/SN कुत्र/A कस्य/SN समीपे/NP अगच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC श्रीमदनमोहनमालवीयम्/NS अध्यात्ममार्गी/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC श्रीमालवीयः/NS तम्/SN अध्यात्ममार्गिण/NP किम्/AP प्रत्यवदत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC सर्वार्थसाधिका/NP का/AP अस्ति/KP ?/PUNC 
61/PUNC ./PUNC संस्कृतेन/NP संस्कारसम्पन्नता/KN संस्कृतम्/NP यः/SN विजानाति/KP ,/PUNC संस्कृतः/NP सः/SN हि/A देवराट्/NP 

।/PUNC संस्कृतम्/NP यः/SN न/AN जानाति/KP ,/PUNC संस्कृतः/NP सः/SN कथम्/AP भवेत्/KP ?/PUNC ॥/PUNC	मम/SN 

एकः/SMKY दूरस्थः/NP सम्बन्धी/NP कार्यवशात्/NP यदा/AVK जयपुरे/NS आयातः/KN ,/PUNC तदा/AVK माम्/SN अपि/A द्रष्टुम्/KN गृहे/NP 

उपस्थितः/KN ।/PUNC अहम्/SN तम्/SN स्वकक्षे/NP उपावेशयम्/KN ।/PUNC मम/SN पुत्रः/NP तदा/A विद्यालयतः/NP आगतः/KN एव/INTF 

आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN इमम्/SN अपूर्वदृष्टम्/KN अपि/A सम्बन्धिनम्/NP सचरणस्पर्शम्/NV अभ्यवन्दत/KP ।/PUNC तस्य/SN अनेन/SNV 

व्यवहारेण/NP सन्तुष्टः/KN सः/SN स्वीयम्/SNV आशीर्वादम्/NP दत्त्वा/KKS विश्रमितुम्/KN पुत्रम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC पुनः/A मम/SN 

पुत्रेण/NP सह/AUP स्वपुत्रस्य/NP तुलनाम्/NP कुर्वन्/KP सः/SN माम्/SN पृष्टवान्/KN "/PUNC बन्धुवर/NP !/PUNC बालम्/NP इमम्/SNV 

भवान्/SN कुत्र/A पाठयति/KP ?/PUNC तत्र/A तु/A उत्तमाः/NV संस्काराः/NP दीयन्ते/KP "/PUNC ।/PUNC अहम्/SN उदतरम्/KN 

"/PUNC महाशय/NP !/PUNC अहम्/SN संस्कृतज्ञः/NP अस्मि/KP ।/PUNC संस्कृतविद्यालये/NP एव/INTF पाठयामि/KP ।/PUNC 

संस्कृतभाषायाः/NP सम्पर्के/NP आगन्तुकः/KN किम्/AP न/AN संस्कृतः/NP अर्थात्/NP संस्कारसम्पन्नः/NP भवेत्/KP ?/PUNC "/PUNC सः/SN 

अकथयत्/KP "/PUNC अहम्/SN अपि/A अधुना/A स्वपुत्रम्/NP आङ्ग्लविद्यालयतः/NP अपसार्य/KN संस्कृतविद्यालये/NP एव/INTF प्रवेशयिष्यामि/KP 

"/PUNC इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC माम्/SN द्रष्टुम्/KN गृहे/NP कः/AP उपस्थितः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC मम/SN पुत्रः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC पुत्रस्य/NP विषये/NP आगन्तुकः/KN किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC अहम्/SN तम्/SN किम्/AP उदतरम्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC संस्कृतज्ञे/NP असंस्कृतज्ञे/NP च/APY कीदृशः/AP भेदः/NP ?/PUNC 
62/PUNC ./PUNC सत्सङ्गेन/NP कल्याणम्/NP सत्सङ्गः/NP न/AN परित्याज्यः/KN ,/PUNC कर्तव्यः/KN असौ/SN निरन्तरम्/NP 

।/PUNC ततः/A भवति/KP कल्याणम्/NP ,/PUNC ऐहिकम्/NP पारलौकिकम्/NP ॥/PUNC तीर्थयात्राप्रसङ्गे/NP एका/SMKY साधुमण्डली/NP 

आगत्य/KN ग्रामात्/NP बहिः/NP विश्रामम्/NP कल्पितवती/KN ।/PUNC ततः/A सत्सङ्गलाभाय/NP अपक्वाम्/NV भोजनसामग्रीम्/NP आदाय/KN 

ग्रामीणाः/NV स्त्रियः/NP पुरुषाः/NP उपस्थातुम्/KKS प्रवृत्ताः/KN ।/PUNC तेषु/SN एकः/SMKY वृद्धः/NV पूजकः/NP अपि/A आसीत्/KP ।/PUNC 

सः/SN ततः/A धर्मे/NP दृढतोपायम्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC साधुप्रमुखः/NP उदतरत्/KP "/PUNC अन्धस्य/NP यष्टिम्/NP गृहीत्वा/KKS 

चलते/KP अन्धाय/NP किम्/AP मेलितुम्/KKS शक्यते/KP ?/PUNC "/PUNC पूजकः/NP प्रत्यवदत्/KP "/PUNC अतः/A एव/INTF तु/A 

साक्षिकम्/KNV भवन्तम्/SN पृच्छामि/KP ।/PUNC कृपया/NP मनोरथम्/NP मे/SN पूरयतु/KP ।/PUNC "/PUNC साधुप्रमुखः/NP तम्/SN 

आश्वासयत्/KP "/PUNC यात्रातः/NP प्रतिनिवृत्य/KN भवतः/SN उत्तरम्/NP दास्यामि/KP ,/PUNC तावत्/A भवान्/SN अपि/A 

आत्मनिरीक्षणम्/NP करोतु/KP ।/PUNC "/PUNC षट्सु/SMKY मासेषु/NP व्यतीतेषु/NP साधुमण्डली/NP प्रत्यागता/KN ।/PUNC साधुप्रमुखः/NP 

पूजकम्/NP आहूय/KN उपदिष्टवान्/KN "/PUNC अहङ्‌कारः/NP कार्यसिद्धौ/NP बाधकः/KN ।/PUNC "/PUNC पूजकः/NP तम्/SN 

अनुमोदयन्/KKS अवदत्/KP  "/PUNC सत्यम्/NP ,/PUNC स्व/SN आचरणे/NP मम/SN अहङ्‌कारः/NP आसीत्/KP ,/PUNC 

परनिन्दायाः/NP करणे/NP श्रवणे/NP च/APY मम/SN आनन्दः/NP आयाति/KP स्म/A ।/PUNC परन्तु/A इदानीम्/A भवदीयसङ्गेन/NP इमौ/SNV 

द्वौ/SMKY अपि/A दोषौ/NP परित्यजामि/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC साधुमण्डली/NP कुत्र/AP विश्रामम्/NP कल्पितवती/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वृद्धपूजकः/NP साधुप्रमुखम्/NP किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC साधुप्रमुखः/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC '/PUNC अहङ्‌कारः/NP कार्यसिद्धौ/NP बाधकः/KN '/PUNC इयम्/SNV उक्तिः/KN कस्य/AP आसीत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अस्याः/SNV उक्तेः/KM प्रभावः/NP कस्मिन्/SN कीदृशः/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 63/PUNC ./PUNC राजसम्मानः/NP दुर्लभः/NP राजसम्मानः/NP विरलाः/NV निःस्पृहाः/NV ततः/A ।/PUNC काले/NP स्वल्पः/NP अपि/A 

सम्मानः/NP भवेत्/KP भूरि/NV यशस्करः/KN ॥/PUNC प्रतिवेशिराज्यस्य/NP राजानम्/NP विदुषाम्/NP सम्मानम्/NV कुर्वन्तम्/KN दृष्ट्वा/KN 

यशोलिप्सोः/NP तस्य/SN अपि/A स्वराज्यपण्डितान्/NP सम्मानयितुम्/KN इच्छा/NV जागरिता/KN ।/PUNC सः/SN स्वकीयम्/SNV मन्त्रिणम्/NP 

सम्मानपात्रम्/NV विद्वांसम्/NP अन्वेष्टुम्/KN आदिष्टवान्/KN ।/PUNC एकः/SMKY वृद्धः/NV पण्डितः/NP मिलितः/KN ।/PUNC प्रचुरम्/NV 

धनधान्यम्/NP गृहीत्वा/KKS दलबलसहितः/NP राजा/NP तत्पण्डितावासम्/NP प्राप्तः/KN ,/PUNC पण्डितम्/NP च/APY सादरम्/NP प्रणम्य/KN 

सम्मान्य/KN च/APY सह/AUP आनीतम्/KN धनधान्यम्/NP तच्चरणारविन्दयोः/NP समर्पितवान्/KN ।/PUNC पण्डितः/NP तत्/SN न/AN 

एव/INTF स्वीकृतवान्/KN कथितवान्/KN च/APY "/PUNC महाराज/NP !/PUNC उत्तरायुषि/NP विद्यमानस्य/KN न/AN एतेन/SN मे/SN 

किमपि/A प्रयोजनम्/KN ,/PUNC न/AN च/APY अहम्/SN इदानीम्/A उपकारकम्/KNV भवन्तम्/SN प्रत्युपकर्तुम्/KN एव/INTF शक्नोमि/KP 

।/PUNC भगवद्भजने/NP निरतस्य/NP मे/SN शिरसि/NP मा/AN भवतु/KP अन्यः/SN कश्चित्/A भारः/NP ।/PUNC "/PUNC राजा/NP 

तस्य/SN इमाम्/SNV निःस्पृहताम्/NP अवलोक्य/KN खिन्नमनाः/NP अपि/A तम्/SN वाचा/NP एव/INTF भूयः/NP भूयः/DV सम्मान्य/KN 

प्रणम्य/KN च/APY स्वम्/SN प्रासादम्/NP प्रत्यावृत्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC यशोलिप्सोः/NV राज्ञः/NP किम्/AP कर्तुम्/KN इच्छा/NV जागरिता/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सः/SN पण्डितम्/NP किम्/AP कृत्वा/KN किम्/AP कथितवान्/KN ‌?/PUNC
3/PUNC ./PUNC पण्डितः/NP तम्/SNV राजानम्/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC राजा/NP ततः/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC कीदृशः/NV सम्मानः/NP यशस्करः/KN भवति/KP ?/PUNC 
64/PUNC ./PUNC आर्जवम्/NP हि/A कुटिलेषु/NP न/AN नीतिः/NP धूर्तेन/NP धूर्तता/NP कार्या/KN ,/PUNC तत्र/A दोषः/NP न/AN 

कश्चन/SN ।/PUNC शठेन/NP शठताकारी/KN ,/PUNC शठेन/NP वञ्च्यते/KP नहि/AN ॥/PUNC	मम/SN प्रतिवेशी/NP सम्पन्नः/NP 

तु/A बहुः/NP अस्ति/KP ,/PUNC किन्तु/A कृपणः/NP अपि/A ततः/A न्यूनः/NP न/AN ।/PUNC समाचारपत्रम्/NP तु/A क्रीत्वा/KKS 

पठनम्/KN तस्य/SN स्वाभावे/NP एव/INTF न/AN वर्तते/KP ।/PUNC मत्तः/KN एव/INTF याचित्वा/KKS सः/SN पठति/KP ।/PUNC 

प्रतिदिनम्/NP याचनायाम्/NP सङ्‌कोचम्/NP अनुभवन्/KN सः/SN समाचारपत्रम्/NP समाचारपत्रवितरकात्/NP एव/INTF गृह्णाति/KP ।/PUNC पुनः/A 

कदाचित्/A पठितम्/KN मह्यम्/SN ददाति/KP ,/PUNC कदाचित्/A च/APY न/AN एव/INTF अपि/A ।/PUNC अहम्/SN तस्य/SN 

व्यवहारेण/NP अति/? खिन्नः/NP आसम्/KP ।/PUNC अतः/A यदा/AVK  वितरकः/NP मासान्ते/NP समाचारपत्रस्य/NP मूल्यम्/NP माम्/SN 

अयाचत/KP ,/PUNC तदा/AVK अहम्/SN तम्/SN प्रतिवेशिनः/NP एव/INTF ग्रहीतुम्/KN प्रेरितवान्/KN ।/PUNC अनेन/SN रुष्टः/KN 

प्रतिवेशी/NP माम्/SN उपागत्य/KN माम्/SN मूल्यम्/NP दातुम्/KN बाध्यम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC अहम्/SN तु/A विनम्रतया/NP तम्/SN 

प्रत्यवदम्/KP "/PUNC महाशय/NP !/PUNC समाचारपत्रस्य/NP ग्राहकः/NP तु/A भवान्/SN एव/INTF ।/PUNC अहम्/SN तु/A 

प्रतिवेशितया/NP भवन्तम्/SN याचित्वा/KKS पठामि/KP ।/PUNC तत्/A अहम्/SN मूल्यम्/NP किम्/AP दद्याम्/KP ?/PUNC "/PUNC सः/SN 

मम/SN इदम्/SN उत्तरम्/NP श्रुत्वा/KKS कुपितः/NP तु/A अतीव/KV अभूत्/KP ,/PUNC मूल्यम्/NP अपि/A सः/SN एव/INTF 

अनिच्छन्/KKS दत्तवान्/KN ।/PUNC परन्तु/A अग्रे/NP याचित्वा/KKS पठनस्य/NP तस्य/SN कुप्रवृत्तिः/KN विलुप्ता/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC मम/SN प्रतिवेशी/NP कीदृशः/AP अस्ति/KP ?/PUNC किम्/AP च/APY करोति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC अहम्/SN खिन्नः/NP भूत्वा/KKS ततः/A किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC प्रतिवेशी/NP माम्/SN किम्/AP कर्तुम्/KN बाध्यम्/KN अकरोत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC अहम्/SN तदा/A तम्/SN किम्/AP प्रत्यवदम्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC मम/SN उत्तरेण/NP सः/SN किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 65/PUNC ./PUNC निन्द्यम्/KN बाधकम्/NP च/APY कार्यम्/KN न/AN करणीयम्/KN तत्/SNV कर्म/NP न/AN एव/INTF कर्तव्यम्/KN 

,/PUNC निन्दनीयम्/KN हि/A यत्/SN भवेत्/KP ।/PUNC यदन्यम्/SN  बाधते/KP  तत्तु/A ,/PUNC सन्त्याज्यम्/KN एव/INTF सर्वथा/A 

॥/PUNC एकस्याम्/NV वरयात्रायाम्/NP वरयात्रिषु/NP युवकयुवतयः/NP मदिरोन्मत्ताः/KNV वृश्चिकदृष्टाः/KNV भूताविष्टाः/KNV वानराः/NV इव/ASD 

नृत्यनाम्ना/NV शालीनताम्/NV परित्यज्य/KN नानाप्रकारैः/NP उच्छलन्तः/KN कूर्दमानाः/NP स्वकीयम्/SN अभद्रम्/NP अङ्गप्रदर्शनम्/NP कुर्वन्ति/KP 

स्म/A ।/PUNC मार्गः/NP अवरुद्धः/KN आसीत्/KP ।/PUNC दर्शकेषु/NP केचन/A तस्याः/SN प्रथायाः/NV प्रशंसकाः/NP आसन्/KP तर्हि/A केचन/A 

निन्दकाः/NP ।/PUNC परन्तु/A ताम्/SN उन्मूलयितुम्/KN ते/SN विवशाः/NP एव/INTF अवर्तन्त/KP ।/PUNC सहसा/NP पृष्ठतः/KN 

चिकित्सालये/NP नेतुम्/KN अत्यन्तम्/NV रुग्णाम्/NV वृद्धाम्/NV मातरम्/NP आदाय/KN तस्याः/SN पुत्रः/NP तत्र/A उपस्थितः/KN ,/PUNC 

अग्रे/NP गन्तुम्/KN अवकाशदानाय/KN तम्/SNV जनसम्मर्दम्/NP सः/SN प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC परन्तु/A न/AN केनापि/A तेषु/SN तस्मिन्/SN 

ध्यानम्/NP दत्तम्/KN ।/PUNC वृद्धा/NP प्राणान्/NP त्यक्तवती/KN ।/PUNC पुत्रः/NP शपितुम्/KN विलपितुम्/KN च/APY प्रवृत्तः/KN ।/PUNC 

परन्तु/A जनसम्मर्दे/NP समवेदना/NP न/AN एव/INTF जागरिता/KP ,/PUNC न/AN एव/INTF जागरिता/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC वरयात्रायाम्/NP युवकयुवतयः/NP किम्/AP कुर्वन्ति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC युवकयुवतीनाम्/NP आचरणे/NP जनानाम्/NP कीदृशी/NV प्रतिक्रिया/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC वृद्धायाः/NP पुत्रः/NP जनसम्मर्दम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN प्रार्थितवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC वृद्धा/NP प्राणान्/NP किम्/AP त्यक्तवती/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC कीदृशम्/NV कर्म/NP न/AN एव/INTF करणीयम्/KN ?/PUNC
 66/PUNC ./PUNC गुरुसेवा/NP  कल्याणकारिणी/KN गुरुसेवा/NP कृता/KN सम्यक्/A ,/PUNC सदा/A कल्याणकारिणी/KN ।/PUNC नानारीत्या/KN परीक्षन्ते/KP ,/PUNC गुरवः/NP शिष्यमण्डलीम्/NP ॥/PUNC	एकदा/A समर्थगुरुरामदासः/NS उच्चैः/NV उच्चैः/DV 

आक्रन्दति/KP स्म/A -/PUNC "/PUNC हा/ABS !/PUNC मृतः/NP रे/ASMB !/PUNC ,/PUNC हा/ABS !/PUNC मृतः/NP 

रे/ASMB !/PUNC ,/PUNC रक्ष/KN प्रभो/NP !/PUNC रक्ष/KN !/PUNC "/PUNC तस्य/SN आक्रन्दनम्/NP आकर्ण्य/KN सर्वे/SN 

अपि/A शिष्याः/NP तत्र/A समवेताः/NP अजायन्त/KN ,/PUNC तस्य/SN पीडाकारणम्/NP च/APY पृष्टवन्तः/KN ।/PUNC गुरुः/NP स्वपादम्/NP 

दर्शयन्/KKS अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC अत्र/A अयम्/SN कृष्णमुखः/NP प्राणहरः/NP स्थूलः/NP स्फोटः/NP उत्पन्नः/KN ।/PUNC 

मुखद्वारा/NP दूषितमलनिःसारणेन/NP एव/INTF अहम्/SN जीवेयम्/KP ।/PUNC "/PUNC स्फोटः/NP वस्त्रपट्टिकया/NP आवेष्टितः/KN आसीत्/KP 

।/PUNC केवलम्/A तस्य/SN कृष्णमुखम्/NP दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC स्पर्शेन/NP सः/SN मृदुः/NV आसीत्/KP ।/PUNC अहमहमिकया/NP 

गुरोः/NP प्राणान्/NP रक्षितुम्/KN सर्वे/SN अपि/A शिष्याः/NP तत्कालम्/NP एव/INTF स्फोटम्/NP चूषितुम्/KN प्रवृत्ताः/KN ।/PUNC तदा/A 

गुरुः/NP तान्/SN अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC किन्तु/A स्मरणीयम्/KN ,/PUNC चूषकः/NP पुनः/A जीवितः/KN न/AN स्थास्यति/KP 

।/PUNC "/PUNC इदम्/SN आकर्ण्य/KN शिष्याः/NP एकतः/NP अपसृताः/KN ।/PUNC केवलम्/A गुरोः/NP प्रियतमः/NV शिष्यः/NV 

शिववीरः/NS एव/INTF स्वप्राणान्/NP  अपि/A अगणयन्/KN एव/INTF स्फोटस्य/NP पूयम्/NP महता/NV प्रेम्णा/NP चूषित्वा/KKS सर्वान्‌/SN 

विस्मापयन्/NP इव/ASD गुरोः/NP मनसि/NP महतीम्/NV प्रीतिम्/NP उत्पादितवान्/KN ।/PUNC वस्तुतः/NP गुरुः/NP शिष्यान्/NP परीक्षितुम्/KN 

पादे/NP कृष्णमुखम्/NV मधुररसभरितम्/KNV मृदुलम्/NV एकम्/SMKY आम्रम्/NP कर्पटपट्टिकया/NP आवेष्ट्य/KN स्फोटजनिताम्/NP पीडाम्/NP 

अभिनयन्/KN आसीत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC समर्थगुरुः/NV रामदासः/NS कथम्/AP आक्रन्दति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC शिष्यान्/NP सः/SN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC  ./PUNC शिष्याः/NP तदा/A किम्/AP कर्तुम्/KN उद्यताः/NP कथम्/AP च/APY पुनः/A विरताः/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC शिववीरः/NS किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC समर्थगुरुरामदासस्य/NS तत्/SNV आचरणम्/KN किमर्थम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC

 67/PUNC ./PUNC कृपणस्वभावः/NP लोकापवादतः/NP भीतः/KN ,/PUNC कृपणः/NP जायते/KP नहि/AN ।/PUNC म्रियताम्/KN 

कष्टम्/KN आविन्दन्/KN ,/PUNC कार्पण्यम्/KN स्वम्/SN न/AN मुञ्चते/KP ॥/PUNC एकः/SMKY कृपणः/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN 

आत्मानम्/NP बहुबुद्धिमन्तम्/NV मन्यते/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A कार्यवशात्/NP सः/SN ग्रामान्तरम्/NP गतः/KN ।/PUNC तत्र/A सः/SN 

स्मृतवान्/KN यत्/SN तस्य/SN बहुव्ययकारिणी/NV पत्नी/NP निरर्थकम्/NV व्ययम्/NP न/AN कुर्यात्/KP इति/A विचार्य/KN शीघ्रम्/NV शीघ्रम्/DV 

पदातिः/KN एव/INTF पलायमानः/KN गृहम्/NP प्रत्यावृत्तः/KN ।/PUNC तत्र/A दीपम्/NP प्रज्वलन्तम्/NP दृष्ट्वा/KN पत्नीम्/NP भर्त्सयन्/KNV 

आक्षिपन्/KNV च/APY अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC महाभागे/NP !/PUNC दीपम्/NP ज्वालयित्वा/KK तैलम्/NP किम्/AP वृथा/NP 

अपव्ययसे/KP ?/PUNC चन्द्रस्य/NS सर्वत्र/A विद्यमाने/KNV प्रकाशे/NP स्वीयम्/SNV सर्वम्/SNV कार्यम्/KN साधयितुम्/KN शक्यते/KP ।/PUNC 

अहम्/SN तु/A तव/SN अनेन/SNV स्वभावेन/NP लुण्ठितः/NP अस्मि/KP ।/PUNC "/PUNC पत्नी/NP उत्तरम्/NP दत्तवती/KN -/PUNC 

"/PUNC प्राणनाथ/NP !/PUNC इयती/SNV अपि/A कृपणता/NP किम्/AP प्रयोजनवती/KN ?/PUNC '/PUNC भवान्/SN तु/A 

उपानहौ/NP कदाचित्/A न/AN विदीर्णे/NP भवेताम्/KP '/PUNC इति/A विचार्य/KN ते/SN स्वकीयपोट्टलिकायाम्/NP एव/INTF निधाय/KN 

नग्नपादः/NP एव/INTF इतः/A गतः/KN ,/PUNC ततः/A अपि/A च/APY स्वकार्यम्/KN अकृत्वा/KKS एव/INTF तथा/A एव/INTF 

आगतः/KN ,/PUNC किञ्चित्/A क्षतविक्षतौ/NV तु/A स्वपादौ/NP विलोकयतु/KP ।/PUNC का/SNV दुर्दशा/NP कृता/KN अनयोः/SN ?/PUNC 

किम्/AP इदम्/SN अभिनन्दनीयम्/KN सुखकरम्/KN कार्यम्/KN ?/PUNC "/PUNC पत्न्याः/NP एतेन/SNV सोपालम्भेन/NV उत्तरेण/NP 

कृपणस्य/NP पत्युः/NP मुखम्/NP तदा/A दर्शनीयम्/KN एव/INTF आसीत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC ग्रामान्तरम्/NP गतः/KN कृपणः/NP प्रत्यागत्य/KN पत्नीम्/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC ततः/A पत्नी/NP किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवती/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC पत्न्याः/NP उत्तरेण/NP कृपणस्य/NP पत्युः/NP मुखम्/NP कीदृशम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC कृपणः/NP कस्मात्/SN भीतः/KN न/AN भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC कृपणः/NP किम्/AP न/AN मुञ्चति/KP ?/PUNC
 68/PUNC ./PUNC मनः/NP सत्कृत्येन/KN शुध्यति/KP प्रदूषितम्/KN मनः/NP तीर्थस्नानेन/NP न/AN एव/INTF शुध्यति/KP ।/PUNC सदाचरणम्/NP एव/INTF एकम्/SMKY ,/PUNC तस्य/SN संशोधकम्/NV मतम्/NP ॥/PUNC	एकस्मात्/SMKY ग्रामात्/NP तीर्थयात्रिणाम्/NP 

एकम्/SMKY दलम्/NP प्रचलितम्/KN ।/PUNC पदमार्गेण/NP गच्छत्/KN तत्/SN एकम्/SMKY वनम्/NP प्राप्तम्/KN ।/PUNC तत्र/A 

एकस्य/SMKY महात्मनः/NP आश्रमः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तत्/SNV दलम्/NP विश्रामार्थम्/NP तत्र/A अवस्थितम्/KN ।/PUNC महात्मना/NP 

पृष्टम्/KN तत्/SNV दलम्/NP तीर्थयात्राप्रयोजनम्/NP स्वस्य/SN अकथयत्/KP अयाचत्/KP च/APY ततः/A तीर्थयात्रायाः/NP निर्विघ्नम्/NP 

सम्पन्नतायै/NP शुभाशीर्वादम्/NP ।/PUNC आशीर्वादम्/NP ददत्/KP महात्मा/NP कुटीरात्/NP एकाम्/SMKY तुम्बिकाम्/NP निःसार्य/KN दलाय/NP 

ददत्/KP अवदत्/KP "/PUNC यत्र/A यत्र/DV तीर्थेषु/NP यूयम्/SN स्नानम्/NP कुर्यात/KP ,/PUNC तत्र/A तत्र/DV मम/SN एताम्/SNV 

तुम्बिकाम्/NP अपि/A अवश्यम्/NV स्नानम्/NP कारयत/KP ।/PUNC पश्चात्/A परावर्तनसमये/NP इमाम्/SN मह्यम्/SN दद्यात/KP ।/PUNC 

"/PUNC दलम्/NP तथा/A एव/INTF अकरोत्/KP ।/PUNC तुम्बिकाम्/NP अपि/A आत्मना/NP सह/AUP स्नापयित्वा/KKS महात्मने/NP 

दत्तवत्/KN ।/PUNC तदा/A महात्मा/NP तुम्बिकाम्/NP त्रोटयित्वा/KKS तस्याः/SN एकम्/SMKY एकम्/DV खण्डम्/NP प्रत्येकस्मै/SN यात्रिणे/NP 

भक्षितुम्/KN दत्तवान्/KN ।/PUNC स्वादेन/NP तत्/SNV कटुम्/NP अनुभूय/KN तत्क्षणम्/NP एव/INTF सर्वे/SN अपि/A थूत्कृतवन्तः/KN ।/PUNC 

महात्मा/NP तान्/SN अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC स्मरत/KN ,/PUNC यथा/AVK अनेकेषु/NV तीर्थेषु/NP स्नापिता/KN अपि/A इयम्/SNV 

तुम्बिका/NP स्वादे/NP नहि/AN परिवर्तिता/KN ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF पापदूषितम्/KN मनः/NP अपि/A कदापि/A न/AN एव/INTF 

शुध्यति/KP ।/PUNC तत्/SN तु/A केवलम्/A सत्कर्माचरणम्/NP एव/INTF संशोधयति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC महात्मानम्/NP तीर्थयात्रिदलम्/NP किम्/AP अयाचत/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC महात्मा/NP तस्मै/SN किम्/AP दत्त्वा/KKS किम्/AP कर्तुम्/KN अकथयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC परावृत्तम्/KNV तीर्थयात्रिदलम्/NP महात्मने/NP किम्/AP अददात्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC महात्मा/NP ततः/A किम्/AP कृतवान्/KN पुनश्च/A किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC महात्मा/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC 
69/PUNC ./PUNC सत्याः/NV वैष्णवाः/NP क्षमाम्/NP याचन्ते/KP सत्याः/NV वैष्णवसन्तः/NP हि/A ,/PUNC स्वदोषपरिशुद्धये/NP 

।/PUNC सङ्‌कोचम्/NP न/AN एव/INTF कुर्वन्ति/KP ,/PUNC कदापि/A याचितुम्/KN क्षमाम्/NP ॥/PUNC '/PUNC अत्यल्पः/NV 

एव/INTF समयः/NP अवशिष्टः/KN अस्ति/KP ,/PUNC गन्तव्यम्/KN बहुदूरे/NP वर्तते/KP '/PUNC इदम्/SN कस्यचित्/SNV यात्रिणः/NP 

मुखात्/NP श्रुत्वा/KKS युवकस्य/NP मनः/NP उद्विग्नम्/NP अभूत्/KP ।/PUNC सः/SN आत्मानम्/NP संसारयात्रिणम्/NP एव/INTF मत्वा/KKS 

चिन्तासागरे/NP निमग्नः/KN ।/PUNC ततः/A तत्कालम्/NP एव/INTF गृहम्/NP परित्यज्य/KN वृन्दावनम्/NS प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A 

एव/INTF मानापमानौ/NP परित्यज्य/KN भिक्षाम्/NP याचित्वा/KKS तथा/A एव/INTF शरीरम्/NP अनुपालयन्/KNV ,/PUNC यमुनातटे/NP 

च/APY संवसन्/KNV भगवद्ध्यानचिन्तनपरः/NP अभूत्/KP ।/PUNC मार्गे/NP मिलितम्/KNV एकम्/SMKY साधुम्/NP यदा/AVK सः/SN 

प्रणतवान्/KN ,/PUNC तदा/AVK सः/SN तम्/SN भर्त्सयन्/KNV इव/ASD तम्/SN अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC धूर्त्त/NP !/PUNC 

वैष्णवताम्/NP अभिनयसि/KP !/PUNC "/PUNC एवम्/AUD उक्त्वा/KKS तस्मिन्/SN निर्गते/KN सः/SN आत्मदोषम्/NP वारम्/A वारम्/DV 

चिन्तितवान्/KN ।/PUNC सः/SN अस्मरत्/NP यत्/SN एकदा/A सः/SN एकम्/SMKY वैष्णवभक्तम्/NP कठोरवचसा/NP अपमानितवान्/KN 

आसीत्/KP ।/PUNC अतः/A तम्/SN एव/INTF क्षमाम्/NP याचितुम्/KN विचार्य/KN तद्/SNV गृहम्/NP प्रति/A प्रस्थितः/KN ।/PUNC 

इदम्/SN ज्ञात्वा/KKS सः/SN गृहस्थः/NP सपत्नीकः/NP यदा/A तम्/SN एव/INTF द्रष्टुम्/KN मार्गे/NP आयातः/KN ,/PUNC तदा/A तम्/SN 

दृष्ट्वा/KN एव/INTF युवकः/NP साष्टाङ्गम्/NP प्रणिपत्य/KN सर्वजनसमक्षम्/NP स्वदुष्कृताय/NP क्षमाम्/NP अयाचत/KP ।/PUNC गृहस्थः/NP 

अपि/A तम्/SN एवम्/AUD आचरन्तम्/KN अवलोक्य/KN भावविह्वलः/NP तथा/A एवम्/AUD तम्/SN साष्टाङ्गम्/NP प्रणिपत्य/KN पत्न्या/NP 

सहितः/KN तस्य/SN चरणधूलिम्/NP स्वशिरसि/NP धारितवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC युवकस्य/NP मनः/NP उद्विग्नम्/NP किम्/AP श्रुत्वा/KKS अभवत्/KP ?/PUNC ततः/A सः/SN किम्/AP कृतवान्/KN 

?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC साधुः/NP तम्/SN किम्/AP कथयित्वा/KKS अभर्त्सयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC भर्त्सनेन/NP युवकः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC गृहस्थः/NP युवकेन/NP सह/AUP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC सत्याः/NV वैष्णवसन्तः/NP किम्/AP कुर्वन्ति/KP ?/PUNC
 70/PUNC ./PUNC कल्पनालोके/NP विचरणकर्ता/NP विचरन्/KNV कल्पनालोके/NP ,/PUNC जनः/NP वेत्ति/KP न/AN तत्फलम्/NP 

।/PUNC वर्तमानम्/NP स्वकीयम्/SN सः/SN विकरोति/KP स्वहस्ततः/NP ॥/PUNC द्वौ/SMKY सुहृदौ/NP वादिप्रतिवादिरूपे/NP न्यायम्/NP 

प्राप्तुम्/KN न्यायाधीशसमक्षे/NP उपस्थितौ/KN कथितवन्तौ/KN च/APY -/PUNC "/PUNC श्रीमन्/NP !/PUNC आवाम्/SN एकदा/A 

उपविष्टौ/KN स्वम्/SNV स्वम्/DV विचारम्/NP प्रकटितवन्तौ/KN यत्/SN '/PUNC अहम्/SN क्षेत्रम्/NP क्रेष्यामि/KP ।/PUNC '/PUNC 

ततः/A अयम्/SN '/PUNC महिषीम्/NP क्रेतुम्/KN कथितवान्/KN ।/PUNC '/PUNC मया/SN एषः/SN निषिद्धः/NP यत्/SN '/PUNC 

ते/SN महीषी/NP मम/SN क्षेत्रे/NP प्रविश्य/KN कृषिम्/NP भक्षयिष्यति/KP ,/PUNC अतः/A त्वम्/SN महिषीम्/NP मा/AN क्रीणीहि/KP 

।/PUNC '/PUNC अयम्/SN अकथयत्/KP -/PUNC '/PUNC किम्/AP न/AN क्रेष्यामि/KP ?/PUNC त्वम्/SN एव/INTF क्षेत्रम्/NP 

मा/AN क्रीणीहि/KP ।/PUNC '/PUNC अहम्/SN अपि/A उत्तेजितः/KN भूत्वा/KKS कृष्णाङ्गारेण/NP तत्कालम्/NP एव/INTF भूमौ/NP 

क्षेत्रसीमाम्/NP अङ्‌कित्वा/KKS कथितवान्/KN -/PUNC '/PUNC पश्य/KP ,/PUNC इदम्/SNV क्षेत्रम्/NP अहम्/SN क्रीतवान्/KN अस्मि/KP 

।/PUNC '/PUNC अयम्/SN अपि/A पुनः/A मम/SN क्षेत्रे/NP महिषीम्/NP अङ्‌कित्वा/KKS प्रोक्तवान्/KN -/PUNC '/PUNC इयम्/SNV 

मे/SN महिषी/NP तव/SN क्षेत्रे/NP प्रविष्टा/KN ।/PUNC कुरु/KP इदानीम्/A यत्/SN इच्छसि/KP ।/PUNC '/PUNC क्रुद्धः/NP अहम्/SN 

अस्य/SN शिरः/NP स्फोटितवान्/KN अयम्/SN च/APY मम/SN ।/PUNC महाराज/NP !/PUNC दण्डनीयम्/KN भवान्/SN एव/INTF 

दण्डयतु/KP ।/PUNC "/PUNC न्यायाधीशः/NP तयोः/SN मूर्खतायाम्/NP उपहसन्/KNV आसीत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC द्वौ/SMKY सुहृदौ/NP न्यायाधीशस्य/NP समक्षे/NP किमर्थम्/NP उपस्थितौ/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तौ/SN स्वम्/SNV स्वम्/DV पक्षम्/NP कीदृशम्/AP प्रस्तुतवन्तौ/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC न्यायाधीशः/NP तयोः/SN कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS किम्/AP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC कल्पनालोके/NP विचरणकर्ता/NP किम्/AP तत्फलम्/NP जानाति/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC कल्पनालोके/NP विचरणेन/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC
 71/PUNC ./PUNC प्रबन्धकयोग्यता/NP शुचिः/NV शान्तः/NV सदाचारी/NV ,/PUNC मृदुभाषी/NV स्मिताननः/NV ।/PUNC यावत्/A 

प्रबन्धकः/NP न/AN ईदृक्/A ,/PUNC तावत्/A संस्था/NP फलेत्/KP नहि/AN ॥/PUNC एकस्याम्/SNV निर्माणशालायाम्/NP सदाचारिणः/KN 

शौचवतः/NP प्रबन्धकस्य/NP आवश्यकता/NP आसीत्/KP ।/PUNC विज्ञप्तेः/KN अनुसारेण/NP एकः/SMKY विकार्यताग्रस्तः/NV युवकः/NP 

साक्षात्कारार्थम्/NP उपस्थितः/KN ।/PUNC निर्माणशालाध्यक्षः/NP तम्/SN चारित्रिकम्/KNV प्रमाणपत्रम्/NP अग्रिमम्/NP च/APY 

एकसहस्ररूप्यकधनराशिम्/NP सुरक्षारूपे/NP अयाचत/KP ।/PUNC युवकः/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC मम/SN पितुः/NP एकः/SMKP 

सम्बन्धी/NP माम्/SN परिचिनोति/KP ।/PUNC सः/SN एव/INTF भवतः/SN अपेक्षाम्/KN पूरयिष्यति/KP ,/PUNC मया/SN सह/AUP 

कृपया/NP चलतु/KP तावत्/A ।/PUNC "/PUNC निर्माणशालाध्यक्षः/NP तथा/A एव/INTF अकरोत्/KP ।/PUNC सम्बन्धी/NP अकथयत्/KP 

-/PUNC "/PUNC तव/SN सदाचारिताम्/NP जानामि/KP ,/PUNC किन्तु/A वाञ्छितमुद्राः/NP किम्/AP दद्याम्/KP ?/PUNC किम्/AP 

अहम्/SN तव/SN पितृव्यः/NP ?/PUNC "/PUNC युवकः/NP निराशः/NV भूत्वा/KKS स्वाञ्चलस्य/NP आरक्षिस्थाने/NP निर्माणशालाध्यक्षम्/NP 

अनयत्/KP ।/PUNC तत्र/A आरक्षिप्रमुखः/NP स्वापराधिसूच्याम्/NP तस्य/SN नाम/SNV न/AN दृष्ट्वा/KN कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC 

चल/KP चल/DV इतः/A ।/PUNC रूप्यकाणि/NP किम्/AP अत्र/A मिलन्ति/KP ?/PUNC "/PUNC सर्वथा/A निराशः/NP 

निर्माणशालाध्यक्षस्य/NP याचनाम्/NP न/AN पूरयन्/KNV युवकः/NP स्वगृहम्/NP प्रस्थातुम्/KN एव/INTF उद्यतः/KN आसीत्/KP यत्/SN तम्/SN 

सः/SN निर्माणशालाध्यक्षः/NP अवोचत्/KP -/PUNC "/PUNC श्वः/A कार्यालये/NP उपस्थाय/KN कार्यम्/KN प्रारब्धव्यम्/KN ।/PUNC त्वम्/SN 

परीक्षितः/KN असि/KP ।/PUNC सर्वत्र/A प्रकारान्तरेण/NP तव/SN सदाचारिता/NV शुचिता/NV एव/INTF च/APY प्रमाणिता/KN "/PUNC 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC निर्माणशालाध्यक्षः/NP साक्षात्कारार्थम्/NP उपस्थितम्/NV युवकम्/NP किम्/AP याचितवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC युवकः/NP तम्/SN किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC कुत्र/A च/APY तम्/SN अनयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सम्बन्धी/NP युवकम्/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC युवकः/NP निर्माणशालाध्यक्षम्/NP पुनः/A कुत्र/AP अनयत्/KP सः/SN च/APY तम्/SN किम्/AP कथितवान्/KN 

?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC निर्माणशालाध्यक्षः/NP युवकम्/NP किम्/AP अवोचत्/KP ?/PUNC 
72/PUNC ./PUNC सुखशान्त्योः/NP के/AP बाधकाः/NP ?/PUNC	जनता/NP इच्छति/KP युद्धम्/NP न/AN ,/PUNC 

सुखम्/NP शान्तिम्/NP च/APY स/SN इच्छति/KP ।/PUNC स्वार्थिनः/NV शासकाः/NP तस्याः/SN ,/PUNC सुखे/NP शान्त्याम्/NP च/APY 

बाधकाः/NP ॥/PUNC पुत्रः/NP -/PUNC तात/NP !/PUNC इमे/SNV सैनिकाः/NP परस्परम्/NP किम्/AP युध्यन्ते/KP ,/PUNC 

म्रियन्ते/KP मारयन्ति/KP च/APY ?/PUNC
पिता/NP -/PUNC वत्स/NP !/PUNC देशरक्षार्थम्/NP एते/SN बलिदानम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC
पुत्रः/NP -/PUNC किम्/AP युद्धेन/NP देशरक्षा/NP भवति/KP ?/PUNC
पिता/NP -/PUNC आम्/A ।/PUNC
पुत्रः/NP -/PUNC तर्हि/A ,/PUNC शासकाः/NP किम्/AP कुर्वन्ति/KP ?/PUNC तेषु/SN किम्/AP देशरक्षाभावना/NP न/AN अस्ति/KP 

?/PUNC
पिता/NP -/PUNC वत्स/NP !/PUNC तेषाम्/SN एव/INTF पक्षतः/NP इमे/SN युध्यन्ते/KP ।/PUNC
पुत्रः/NP -/PUNC अनेन/SN तु/A इदम्/SNV सिद्धम्/NV -/PUNC '/PUNC मन्त्रम्/NP अहम्/SN पठामि/KP ।/PUNC सर्पबिले/NP 

हस्तम्/NP त्वम्/SN देहि/KP ।/PUNC '/PUNC
पिता/NP -/PUNC किमपि/A जानीहि/KP ।/PUNC
पुत्रः/NP -/PUNC किम्/AP द्वयोः/SMKY देशयोः/NP जनता/NP युद्धम्/NP इच्छति/KP ?/PUNC
पिता/NP -/PUNC नहि/AN कदापि/A नहि/AN ,/PUNC सा/SN तु/A सुखम्/NP शान्तिम्/NP च/APY इच्छति/KP ।/PUNC 
पुत्रः/NP -/PUNC तर्हि/A ,/PUNC तदिच्छाविरुद्धम्/NP युद्धाग्नौ/NP सैनिकानाम्/NP निपातनम्/KN निरपराधजनतायाः/NP च/APY हत्या/NP 

सर्वथा/A अनैतिकम्/NP एव/INTF कर्म/NP ।/PUNC 
पिता/NP -/PUNC आम्/A ,/PUNC एवम्/AUD एव/INTF इति/A ।/PUNC
पुश्नः/NP
1/PUNC ./PUNC सैनिकाः/NP परस्परम्/NP किम्/AP युध्यन्ते/KP म्रियन्ते/KP मारयन्ति/KP च/APY ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC सैनिकाः/NP केषाम्/SN पक्षतः/NP युध्यन्ते/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC किम्/AP जनता/NP युद्धम्/NP इच्छति/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC यदि/AVK नहि/AN ,/PUNC तर्हि/AVK तदिच्छाविरुद्धम्/NP सैनिकानाम्/NP युद्धाग्नौ/NP निपातनम्/KN 

निरपराधजनतायाः/NP च/APY हत्या/NP किम्/AP नैतिकम्/NP कर्म/NP अस्ति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC जनतायाः/NP सुखशान्त्योः/NP बाधकाः/NP के/AP सन्ति/KP ?/PUNC
 73/PUNC ./PUNC विश्वासघातुकः/NP नरकम्/NP याति/KP लवणम्/NP भक्षितम्/KN यस्य/SN ,/PUNC तद्विश्वासः/NP न/AN हन्यताम्/KN 

।/PUNC विश्वासघातकर्ता/NP यः/SN ,/PUNC नरकम्/NP सः/SN अधिगच्छति/KP ॥/PUNC	चन्द्रधरः/NS श्रेष्ठिरामदासस्य/NS गृहे/NP 

कर्मचारी/NP आसीत्/KP ।/PUNC केनापि/A कारणेन/NP ततः/A रुष्टः/KN सः/SN सेवाम्/NP त्यक्त्वा/KKS निर्गतः/KN ।/PUNC तत्कालम्/NP 

अन्याम्/SNV आजीविकाम्/NP न/AN प्राप्य/KN इतस्ततः/A अटन्/KKS असामाजिकतत्त्वानाम्/NP कुसङ्गतौ/NP सः/SN निपतितः/KP ।/PUNC 

तस्य/SN साहाय्येन/NP ते/SN श्रेष्ठिरामदासस्य/NS गृहे/NP चौर्यम्/KN अकुर्वन्/KP तम्/SN च/APY कथितवन्तः/KN यत्/SN -/PUNC 

"/PUNC त्वया/SN अस्माकम्/SN लवणम्/NP भक्षितम्/KN ,/PUNC यस्य/SN लवणम्/NP भक्ष्यते/KP -/PUNC तम्/SN प्रति/AUP 

विश्वाशघातः/KN न/AN नैतिकः/KN अस्ति/KP न/AN च/APY धार्मिकः/KN एव/INTF ।/PUNC अतः/A अस्य/SNV चौर्यस्य/NP रहस्यम्/NP 

गोपनीयम्/NP रक्षणीयम्/KN "/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS तस्मै/SN अपि/A चोरितद्रव्यस्य/NP भागम्/NP दत्तवन्तः/KN ।/PUNC चन्द्रधरः/NS 

चौराणाम्/NP वचने/NP वारम्/NV वारम्/DV मननम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC सः/SN व्यचिन्तयत्/KP -/PUNC '/PUNC प्रथमम्/SMKP 

तु/A मया/SN श्रेष्ठिरामदासस्य/NS एव/INTF लवणम्/NP भक्षितम्/KN ।/PUNC तद्/A गृहे/NP चौर्यम्/KN कारयित्वा/KKS अवश्यम्/NP मया/SN 

तम्/SN प्रति/AUP विश्वासघातः/NV कृतः/KN ।/PUNC अस्य/SN प्रायश्चित्तम्/KN कर्तुम्/KN मया/SN त्वरितम्/A एव/INTF तस्मै/SN 

चौर्यरहस्यम्/NP उद्घाटनीयम्/KN ।/PUNC '/PUNC एवम्/AUD निश्चित्य/KN सः/SN तथा/A एव/INTF कृतवान्/KN येन/SN चोरितम्/KN 

सर्वम्/SN अपि/A द्रव्यम्/NP श्रेष्ठिने/NP मिलितम्/KN ,/PUNC चन्द्रधरः/NS च/APY पुनः/A तत्र/A एव/INTF सेवाम्/NP कर्तुम्/KN प्रवृत्तः/KN 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC रुष्टः/KN कर्मचारी/NP चन्द्रधरः/NS केषाम्/SN कुसङ्गतौ/NP पतितः/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC येषाम्/SN कुसङ्गतौ/NP सः/SN पतितः/KP ते/SN तम्/SNV चन्द्रधरम्/NS किम्/AP कथितवन्तः/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC चन्द्रधरः/NS तदा/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC कस्य/AP विश्वासघातः/KN न/AN करणीयः/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC विश्वासघाती/NP कुत्र/A गच्छति/KP ?/PUNC
 74/PUNC ./PUNC जीवद्‌भ्यः/NP अपि/A मृतः/KN वन्द्यः/KN जीवद्‌भ्यः/NP अपि/A जनेभ्यः/NP सः/SN ,/PUNC वन्द्यताम्/KN 

मृतगर्दभः/NP ।/PUNC पट्टीम्/NP विभाजनार्थम्/NP यः/SN ,/PUNC निर्ममे/NP अध्वनि/NP सर्पितुम्/KN ॥/PUNC	राजमार्गे/NP 

समुचितयातायातव्यवस्थायाः/NP अभावेन/NP वाहनानाम्/NP मिथः/NP सङ्घर्षणेन/NP विपुलजनधनहानिः/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC 

प्रतिवेशिवसतिवासिनः/NP एतादृशेषु/SNV अवसरेषु/NP मार्गावरोधम्/NP कृत्वा/KKS स्वकीयम्/KN रोषम्/NP प्रकटयन्ति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A 

प्रशासनतः/NP तेभ्यः/SN आश्वासनतः/NP अतिरिक्तम्/KN किम्/AP अपि/A न/AN एव/INTF मिलितम्/KN ।/PUNC एकदा/A कुम्भकारस्य/NP 

गर्दभः/NP कस्यचित्/A भारिवाहनस्य/NP प्रहारेण/NP मृतः/NP ।/PUNC अस्मिन्/SNV वारे/NP अपि/A मार्गावरोधः/NP अभूत्/KP ।/PUNC किन्तु/A 

यथापूर्वम्/NP मधुराश्वासनदानेन/NP एकार्धघण्टायाम्/NP एव/INTF वाहनानाम्/NP गमनम्/KN आगमनम्/KN प्रारब्धम्/KN ।/PUNC मृतः/NV 

गर्दभः/NP मार्गमध्ये/NP पतितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN इतस्ततः/A पार्श्वतः/NP निःसरणम्/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC	

"/PUNC एकः/SMKY मृतः/NV गर्दभः/NP विभाजनपट्टिकायाः/NP निर्माणम्/NP कृत्वा/KKS यत्/SNV कार्यम्/KN कृतवान्/KN तत्/SNV 

कार्यम्/KN अधुनावधि/NP अनेके/SN जीवन्तः/NP अपि/A गर्दभाः/NP न/AN एव/INTF कृतवन्तः/KN "/PUNC इयम्‌/SN आसीत्/KP जने/NP 

जने/DV चर्चा/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC राजमार्गे/NP जनधनहानेः/NP कारणम्/NP किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC वसतिवासिनः/NP स्वीयम्/SN रोषम्/NP कथम्/AP प्रकटयन्ति/KP स्म/A ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC द्वितीयवारम्/NP मार्गावरोधः/NP किम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC विभाजनपट्टिकायाः/NP कार्यम्/KN कः/AP कृतवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC जने/NP जने/DV कीदृशी/NV चर्चा/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 75/PUNC ./PUNC विलम्बः/NP हानिकरः/NP विलम्बः/NP न/AN एव/INTF कर्तव्यः/KN ,/PUNC कार्यम्/KN सद्यः/A विधीयताम्/KN 

।/PUNC विलम्बात्/NP जायते/KP हानिः/NP तस्याः/SN पूर्तिः/NP असम्भवा/NP ॥/PUNC तीर्थयात्रार्थम्/NP प्रस्थितः/KN एकः/SMKY सिद्धपुरुषः/NP 

मार्गे/NP समायातस्य/NV एकस्य/SMKY सद्‌गृहस्थस्य/NP अतिथिः/NP अभवत्/KP ।/PUNC पतिः/NP पत्नी/NP मिलित्वा/KKS तस्य/SN 

सर्वात्मना/NP सेवाम्/NP अकुरुताम्/KP ।/PUNC तत्सेवया/NP सन्तुष्टः/KN सः/SN स्वजटारक्षितम्/KN स्पर्शमणिम्/NP निःसार्य/KN सद्‌गृहस्थम्/NP 

कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC अस्य/SN स्पर्शेन/NP लोहः/NP सुवर्णे/NP परिवर्तितः/KN भवति/KP ।/PUNC तत्/A आनीयताम्/KN 

कश्चित्/A लोहः/NP ।/PUNC "/PUNC पत्नी/NP लोहछुरिकाम्/NP आनीतवती/KN ।/PUNC सिद्धपुरुषः/NP ताम्/SN स्पर्शमणिना/NP 

स्पर्शयित्वा/KKS सुवर्णमयीम्/KN कृतवान्/KN ।/PUNC साश्चर्यम्/A विलोकयद्भ्याम्/KNV ताभ्याम्/SNV दम्पतिभ्याम्/NP स्पर्शमणिम्/NP दत्त्वा/KKS 

सः/SN अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC इमम्/SN स्वोपयोगार्थम्/NP स्वसमीपे/NP रक्षताम्/KN ।/PUNC यात्रातः/NP त्रिमासानन्तरम्/NP 

निवृत्तः/KN अहम्/SN इमम्/SN ग्रहीष्यामि/KP ।/PUNC "/PUNC एवम्/AUD उक्त्वा/KKA तस्मिन्/SN गते/KN सद्‌गृहस्थः/NP गृहस्य/NP 

सर्वाणि/SNV लोहवस्तूनि/NP मणिना/NP सुवर्णस्य/NP कृतवान्/KN ,/PUNC आपणतः/NP अपि/A लोहम्/NP क्रीत्वा/KKS सुवर्णम्/NP 

निर्मातुम्/KN व्यचारयत्/KP ,/PUNC परन्तु/A महार्घताकारणात्/NP '/PUNC अधुना/A न/AN एव/INTF ,/PUNC पश्चात्/A क्रेष्यामि/KP 

यदा/A अस्य/SN मूल्यम्/NP निपतिष्यति/KP '/PUNC एवम्/AUD वारम्/KV वारम्/DV चिन्तयतः/KN एव/INTF तस्य/SN त्रयः/SMKP 

मासाः/NP व्यतीताः/KN ।/PUNC निर्धारिते/NV समये/NP सिद्धपुरुषः/NP प्रतिनिवृत्तः/KN ।/PUNC स्वमूर्खतायाम्/NP पश्चात्तपता/NP सद्‌गृहस्थेन/NP 

स्पर्शमणिः/NP सिद्धपुरुषाय/NP देयः/KN एव/INTF अभूत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सिद्धपुरुषः/NP सद्‌गृहस्थाय/NP किम्/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC 2/PUNC ./PUNC दत्तवस्तुनि/NP का/AP विशेषता/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC सद्‌गृहस्थात्/NP स्ववस्तु/NP सिद्धपुरुषः/NP कदा/AP गृहीतवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC किम्/AP दत्तवस्तुनः/NP उपयोगम्/NP सद्‌गृहस्थः/NP अकरोत्/KP ?/PUNC यदि/AVK नहि/AN तर्हि/AVK किम्/AP 

न/AN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 76/PUNC ./PUNC अपरिग्रही/NV श्रीटण्डनः/NS अपव्ययम्/NP न/AN कुर्वन्ति/KP ,/PUNC बुद्धिमन्तः/KNV महाजनाः/NP ।/PUNC सत्कार्येषु/NP नियुञ्जन्ति/KP ,/PUNC शिष्टाम्/KNV स्वाम्/SN सम्पदाम्/NP सदा/A ॥/PUNC एकदा/A राज्यसभायाः/NP सदस्यः/NP श्रीमान्/NV 

राजर्षिपुरुषोत्तमदासटण्डनः/NS स्वकीयम्/SN चतुःशत/SMKY रूप्यकाणाम्/NP भृतिरूपे/NP मिलितम्/KN चैकपत्रम्/NP आदाय/KN राज्यसभायाः/NP 

कार्यालयम्/NP प्राप्तः/KN ,/PUNC तत्र/A च/APY एकस्मात्/SNV सज्जनात्/NP लेखनीम्/NP गृहीत्वा/KKS चैकपत्रम्/NP '/PUNC 

लोकसेवामण्डल/NP '/PUNC -/PUNC नाम्ना/SNV देयम्/KN लिखितवान्/KN ।/PUNC तदिदम्/SN दृष्ट्वा/KN सः/SNV सज्जनः/NP 

टण्डनमहानुभावम्/NS सविस्मयम्/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC महता/NV काठिन्येन/NP भवद्भ्यः/SN चतुःशतरूप्यकाणि/NP मिलितानि/KP 

।/PUNC एतानि/SN अपि/A भवद्भिः/SN लोकसेवामण्डलाय/NP दत्तानि/KP !/PUNC "/PUNC लेखनीम्/NP परावर्तयन्/KNV टण्डनमहानुभावः/NS 

उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC बन्धुवर/NP !/PUNC मम/SN सप्त/SMKY आत्मजाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC सर्वे/SN समृद्धाः/NP 

वर्तन्ते/KP ।/PUNC अहम्/SN प्रत्येकम्/NP तेषु/SN एकशतरूप्यकाणाम्/NP करम्/NP योजितवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC मह्यम्/SN एवम्/AUD 

सप्तशतरूप्यकानि/NP मिलन्ति/KP ।/PUNC एषु/SNV रूप्यकेषु/NP त्रिचतुरशतरूप्यकाणि/NP काठिन्येन/NP व्ययितानि/NP भवन्ति/KP ।/PUNC 

शेषाणि/NV रूप्यकाणि/NP अपि/A अहम्/SN लोकसेवामण्डलाय/NP एव/INTF प्रेषयामि/KP "/PUNC एषाम्/SNV रूप्यकाणाम्/NP अहम्/SN 

किम्/AP करिष्ये/KP ,/PUNC इदम्/SN बुद्ध्वा/KN "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC श्रीपुरुषोत्तमदासः/NS चैकपत्रम्/NP कस्य/AP नाम्ना/SN देयम्/KN अलिखत्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC तस्मै/SN लेखनीदाता/NP तदा/A तम्/SN किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC पुरुषोत्तमदासः/NS लेखनीम्/NP परावर्तयन्/KNV तम्/SN किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP पुरुषोत्तमदासस्य/NS स्वभावः/NP कीदृशः/AP लगति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC बुद्धिमन्तः/NV महापुरुषाः/NP कीदृशाः/AP भवन्ति/KP ?/PUNC
77/PUNC ./PUNC सज्जनः/NP दृष्ट्वा/KN अन्येषाम्/SN तु/A दुःखानि/NP ,/PUNC दुःखी/NP भवति/KP सज्जनः/NP ।/PUNC तेषाम्/SN 

दुःखानि/NP हर्तुम्/KN सः/SN ,/PUNC सम्प्रार्थयते/KP ईश्वरम्/NP ॥/PUNC	भगवतः/NV गोविन्ददेवस्य/NS एकः/SMKY निर्धनः/NV 

भक्तः/NP प्रतिदिनम्/NP प्रातः/NP नियमितरूपेण/NP दर्शनम्/KN कर्तुम्/KN गच्छति/KP स्म/A ।/PUNC वर्षाशीतग्रीष्मादिकाः/NP ऋतवः/NP तस्य/SN 

दर्शने/NP बाधकाः/NP न/AN भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A एकवारम्/NP शीतर्तौ/NP तस्य/SN पादत्राणे/NP जीर्णशीर्णे/NP अभवताम्/KP 

।/PUNC सः/SN गोविन्ददेवम्/NS प्रार्थितवान्/KN -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP !/PUNC त्वम्/SN सर्वदानी/NP असि/KP ।/PUNC 

यदि/A कुतश्चन/A मह्यम्/SN पादत्राणयोः/NP व्यवस्थाम्/NP कुर्याः/KP ,/PUNC तर्हि/A मह्यम्/SN सुखकरम्/NP स्यात्/KP ।/PUNC "/PUNC 

एवम्/AUD सम्प्रार्थ्य/KN यदा/A सः/SN परावृत्तः/KN ,/PUNC तदा/A मन्दिरात्/NP बहिः/NP उपविष्टम्/KN एकम्/SMKY याचकम्/NP 

बालकम्/NP अपश्यत्/KP ।/PUNC तस्य/SN पादौ/NP न/AN आस्ताम्/KP ।/PUNC तस्य/SN जनकः/NP तम्/SN तत्र/A उपावेश्य/KN स्वयम्/SN 

अन्यत्र/A भिक्षार्थम्/NP गतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC बालकाय/NP दर्शनार्थिनः/NP तस्य/SN विकलाङ्गताम्/NP दृष्ट्वा/KN दयाभिभूताः/KN सन्तः/KN 

यत्/SN किञ्चित्/A ददति/KP स्म/A ।/PUNC पादत्राणाभिलाषुकः/NP भक्तः/NP यदा/AVK बालकम्/NP इमम्/SN दृष्टवान्/KN तदा/AVK भगवते/NV 

गोविन्ददेवाय/NS  धन्यवादम्/NP ददत्/KP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC अहो/ABS !/PUNC भगवन्/NP !/PUNC त्वत्कृपया/NP 

मम/SN पादौ/NP तु/A वर्तेते/KP ,/PUNC अहम्/SN आभ्याम्/SN यथेच्छम्/NP इतस्ततः/A चलितुम्/KN शक्नोमि/KP ।/PUNC अयम्/SNV 

बालकः/NP तु/A तथा/A कर्तुम्/KN अपि/A न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC मह्यम्/SN त्वम्/SN पादत्राणे/NP देहि/KP वा/A मा/AN देहि/KP 

,/PUNC किन्तु/A अस्मै/SNV बालकायNP तु/A द्वौ/SMKY पादौ/NP अवश्यम्/NP एव/INTF देहि/KP ,/PUNC येन/SN अयम्/SN अपि/A 

इच्छानुसारम्/NP पर्यटितुम्/KN शक्नुयात्/KP ।/PUNC तदा/A एव/INTF अहम्/SN सुखम्/NP अनुभवेयम्/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC निर्धनः/NV भक्तः/NP गोविन्ददेवम्/NS प्रथमम्/SMKP किम्/AP प्रार्थितवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC प्रार्थनाम्/NP कृत्वा/KKS परावृत्तः/KNV भक्तः/NP मन्दिरात्/NP बहिः/NP किम्/AP दृष्टवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC पुनः/A सः/SN भगवन्तम्/NV गोविन्दम्/NS किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC सज्जनः/NP कीदृशः/AP भवति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC अन्यदुःखानि/NP दृष्ट्वा/KN सज्जनः/NP किम्/AP करोति/KP ?/PUNC
 8/PUNC ./PUNC महाकालः/NP न/AN मारकः/KN महाकालः/NP न/AN कस्यापि/A ,/PUNC मृत्यौ/NP हेतुः/NP हि/A जायते/KP 

।/PUNC अन्ये/SN रोगादयः/NP किन्तु/A ,/PUNC जायन्ते/KP तत्र/A हेतवः/NP ॥/PUNC महाकालम्/NP एकदा/A तस्य/SN जननी/NP 

कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC पुत्र/NP !/PUNC प्राणिनाम्/NP  प्राणापहरणात्/NP त्वम्/SN विरम/KP ।/PUNC तेषाम्/SN ,/PUNC 

तेषाम्/DV च/APY सम्बन्धिनाम्/NP अनेन/SN महत्/NV अनिर्वचनीयम्/NV कष्टम्/KN भवति/KP ।/PUNC तैः/SN त्वम्/SN अभिशप्तः/KN मा/AN 

भव/KP ।/PUNC इदम्/SN अहम्/SN कामये/KP ।/PUNC त्वम्/SN मम/SN एकः/SMKY एव/INTF पुत्रः/NP ।/PUNC यदि/A तव/SN 

किञ्चित्/A भविष्यति/KP तर्हि/A अहम्/SN किम्/AP करिष्यामि/KP ?/PUNC वृद्धायाः/NP मम/SN एकाम्/SMKY इमाम्/SNV शिक्षाम्/NP 

मन्यस्व/KP ।/PUNC "/PUNC महाकालः/NP स्मयमानः/KN ताम्/SN उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC मातः/NP !/PUNC कुत्र/A 

अहम्/SN प्राणान्/NP अपहरामि/KP ?/PUNC मरणम्/NP प्रकृतिः/NP शरीरिणाम्/NP ।/PUNC इदम्/SN सर्वविदितम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC 

यदि/A न/AN विश्वसिषि/KP ।/PUNC तर्हि/A त्वाम्/SN नयामि/KP ।/PUNC प्रत्यक्षम्/KN पश्य/KP ।/PUNC अहम्/SN न/AN कम्/SN अपि/A 

मारयामि/KP ।/PUNC "/PUNC इति/A कथयित्वा/KKS सः/SN ताम्/SN अन्यैः/SN अदृश्यमानः/KN भूलोके/NP अभ्रामयत्/KP ।/PUNC 

यत्र/AVK यत्र/DV प्राणी/NP मृतः/NP आसीत्/KP ,/PUNC तत्र/AVK तत्र/DV उपस्थिता/KN माता/NP तत्सम्बन्धिनः/NP पृष्टवती/KN -/PUNC 

"/PUNC कथम्/AP अयम्/SN मृतः/NP ?/PUNC "/PUNC इति/A ।/PUNC अस्य/SN उत्तरे/NP न/AN कश्चित्/A अपि/A अवदत्/KP 

यत्/A महाकालः/NP तम्/SN मारितवान्/KN ,/PUNC प्रत्युत/A भिन्नभिन्नकारणानि/KN एव/INTF तस्य/SN मृत्यौ/NP निरदिशत्/KP ।/PUNC 

एतत्/SN आकर्ण्य/KN माता/NP प्रसन्ना/KN अभवत्/KP यत्/A प्राणिनाम्/NP मृत्यौ/NP तस्य/SN पुत्रः/NP हेतुः/NP न/AN अस्ति/KP ,/PUNC 

अपि/A तु/A अन्यानि/SN एव/INTF आघातरोगविषसेवनादीनि/NP एव/INTF निमित्तानि/KN सन्ति/KP इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC महाकालम्/NP तस्य/SN जननी/NP किम्/AP कथितवती/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC स्वजननीम्/NP महाकालः/NP तदा/A किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC जननी/NP महाकालेन/NP सह/AUP कुत्र/A कुत्र/DV अभ्रमत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC जननी/NP कम्/SN कम्/SN किम्/AP पृष्टवती/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC जननी/NP प्रसन्ना/KN कदा/A अभवत्/KP ?/PUNC
 79/PUNC ./PUNC सद्यः/A कुर्यात्/KP विचारितम्/KN चित्तम्/NP स्थिरम्/NP न/AN कस्यापि/A ,/PUNC किम्/AP कुर्वीत/KP कदा/A जनः/NP 

।/PUNC अतः/A कार्यः/NV विलम्बः/NP न/AN ,/PUNC परिणेतुम्/KN स्वचिन्तितम्/KN ॥/PUNC आसीत्/KP एकः/SMKY वृद्धपुरुषः/NP 

।/PUNC तस्य/SN तरुणम्/NV पुत्रम्/NP हत्वा/KKS चौरः/NP पलायितः/KN ।/PUNC तम्/SN निग्रहीतुम्/KN आरक्षिणः/NP उद्यताः/NP 

अभवन्/KP ।/PUNC निग्रहणभयात्/NP चौरः/NP इतस्ततः/A पलायमानः/KN तस्य/SN एव/INTF वृद्धपुरुषस्य/NP गृहद्वारि/NP आगत्य/KN 

मूर्छितः/KN न्यपतत्/KP ।/PUNC वृद्धः/NP दयालुः/NV आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN तम्/SN स्वपुत्रघातिनम्/NP परिचितवान्/KN अपि/A ।/PUNC 

परन्तु/A आतिथ्यधर्मेण/NP प्रेरितः/KN सः/SN तम्/SN उत्थाप्य/KN अन्तः/A अनयत्/KP ,/PUNC यावत्/A सः/SN पूर्णरूपेण/NP स्वस्थः/NP 

सबलः/NP च/APY न/AN अभवत्/KP ,/PUNC तावत्/A तम्/SN सः/SN सम्यक्/NV उपचरितवान्/KN अपि/A ।/PUNC स्वस्थे/NP सबले/NP 

च/APY सञ्जाते/KN तम्/SN कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC गृहाण/KP ,/PUNC मदीयम्/SNV इमम्/SNV उष्ट्रम्/NP ।/PUNC 

गच्छ/KP अनेन/SN द्रुततरम्/NP एव/INTF सुदूरदेशे/NP ।/PUNC घण्टाद्वयस्य/NP समयम्/NP ते/SN ददामि/KP ।/PUNC त्वम्/SN मम/SN 

पुत्रम्/NP हतवान्/KN ।/PUNC अहम्/SN अपि/A त्वाम्/SN हनिष्यामि/KP उत/A निग्राहयिष्यामि/KP ।/PUNC मया/SN एकः/SMKY 

आतिथ्यधर्मः/NP पालितः/KN ।/PUNC अधुना/AUP अन्यः/NV पुत्रहत्याप्रतिशोधग्रहणधर्मः/NP पालनीयः/KN अवशिष्यते/KP ।/PUNC तत्/A त्वम्/SN 

अविलम्बम्/NV एव/INTF ,/PUNC द्रुततरम्/NV एव/INTF च/APY इतः/A मम/SN दृष्टितः/KN सुदूरे/NP पलायस्व/KP ।/PUNC "/PUNC 

चौरः/NP वृद्धस्य/NP आतिथ्येन/NP अनुगृहीतः/KN अपि/A प्राणभयात्/NP तदादिष्टम्/? एव/INTF तस्य/SN पादयोः/NP धूलिम्/NP मस्तके/NP 

संयोज्य/KN पालितवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC चौरः/NP कस्य/AP पुत्रम्/VP अमारयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वृद्धः/NP चौरेण/NP सह/AUP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP अकरोत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC यदि/AVK चौरः/NP वृद्धस्य/NP कथनम्/NP न/AN अकरिष्यत्/KP तर्हि/AVK तस्य/SN का/AP स्थितिः/NP अभविष्यत्/KP 

?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC कार्ये/NP विलम्बकरणस्य/NP कः/SNV परिणामः/NP भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/SNV कर्तुम्/KN प्रेरणाम्/NP ददाति/KP ?/PUNC 
80/PUNC ./PUNC सरसोपलब्धौ/NP नीरसापमानः/NP उचितः/KN न/AN सरसम्/NV भोजनम्/NP लब्ध्वा/KN ,/PUNC नीरसम्/NV न/AN 

आपमानयेत्/KP ।/PUNCसरसभोजनाभावे/NP ,/PUNC नीरसम्/NP एव/INTF जीवनम्/NP ॥/PUNC एकः/SMKY सम्पन्नः/NV जनः/NP 

स्वकीयजन्मदिनोत्सवे/NP स्वकीयम्/SN एकम्/SMKY साधारणम्/NP प्रतिवेशिनम्/NP अपि/A भोजनार्थम्/NP आह्वयति/KP स्म/A ।/PUNC तत्र/A 

सः/SN स्वप्रतिष्ठानुरूपम्/NP एव/INTF नानामिष्टान्नव्यञ्जनोपेतम्/NV भोजनम्/NP सर्वेभ्यः/SNV आहूतेभ्यः/NP परिवेषयति/KP स्म/A ।/PUNC 

पत्न्या/NP प्रेरितः/KN साधारणः/NV जनः/NP अपि/A स्वकीयम्/SNV जन्मदिनम्/NP एकदा/A आयोजयत्/KP ।/PUNC तत्र/A तम्/SN 

सम्पन्नम्/KNV जनम्/NP साग्रहम्/KV आहूतवान्/KN ।/PUNC उपस्थिताय/NP तस्मै/SN सः/SN स्वसामर्थ्यानुसारेण/NV सम्पादितेन/NV 

सरसभोजनेन/NP सह/AUP साधारणीम्/NV रूक्षाम्/NV स्थूलाम्/NV रोटीम्/NP भक्षणाय/NP अददात्/KP ।/PUNC इदम्/SN दृष्ट्वा/KN सम्पन्नस्य/NP 

नासाभूसङ्‌कोचः/NP अजायत/KP ।/PUNC सः/SN सरसम्/NV भोजनम्/NP तु/A कृतवान्/KN ,/PUNC परन्तु/A ताम्/SNV रोटीम्/NP उत्थाप्य/KN 

क्रोधेन/NP तथा/A प्रक्षिप्तवान्/KN ,/PUNC यथा/AVK सा/SN अलक्षितस्थाने/NP गत्वा/KKS न्यपतत्/KP ।/PUNC पुनः/A गच्छता/KN 

समयेन/NP दुर्दैवतः/NP सः/SN तथा/AVK दरिद्रः/NP अभवत्/KP यत्/A शुष्करोटीम्/NP अपि/A सः/SN क्षुधाशान्त्यै/NP अन्तरात्मना/NP 

स्पृहयति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A ताम्/SN एव/INTF रोटीम्/NP कश्चित्/A कुक्कुरः/NP कुतश्चित्/A अन्विष्य/KN पलायमानः/KN आसीत्/KP 

।/PUNC दरिद्रीभूतः/KN सः/SN सम्पन्नः/NV जनः/NP ताम्/SNV रोटीम्/NP कुक्कुरतः/NP आच्छेत्तुम्/KN तम्/SNV कुक्कुरम्/NP अनुपलायितः/KN 

।/PUNC तम्/SNV तथा/A पलायमानम्/KN दृष्ट्वा/KN साधारणः/NV जनः/NP स्वगृहे/NP आनयत्/KP ,/PUNC उदरपूरम्/NP च/APY 

भोजनम्/NP कारयित्वा/KKS सामान्यशुष्करोटिकायाः/NP अपि/A महत्त्वम्/NV अबोधयत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सम्पन्नः/NP स्वजन्मदिने/NP किम्/AP करोति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC साधारणः/NV जनः/NP स्वजन्मदिने/NP सम्पन्नजनाय/NP किम्/AP अददात्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC अस्य/SN प्रतिक्रियाम्/NP सम्पन्नः/NP जनः/NV कथम्/AP प्रकटाम्/NP अकरोत्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC पुनः/A गच्छता/KN कालेन/NP सम्पन्नस्य/NP जनस्य/NV कीदृशी/AP दशा/NP अभवत्/KP ?/PUNC 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP काम्/SNV शिक्षाम्/NP ददाति/KP ?/PUNC
 81/PUNC ./PUNC वैवश्यम्/KN चौर्यकारणम्/KN जन्मना/NP कोऽपि/A चौरः/NP न/AN ,/PUNC वैवश्यम्/KN चौर्यकारणम्/KN ।/PUNC समाजात्/NP सर्वकारात्/NP च/APY ,/PUNC वैवश्यम्/KN तत्/A प्रजायते/KP ॥/PUNC सः/SN विकार्यताग्रस्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC 

कार्यम्/KN प्राप्तुम्/KN तेन/SN बहुप्रयासाः/KV कृताः/KN ।/PUNC किन्तु/A सफलता/NP न/AN कुत्र/A अपि/A मिलिता/KP ।/PUNC अन्ते/A 

बुभुक्षया/NP म्रियमाणेन/NV तेन/SN कस्यचित्/SNV गृहस्थस्य/NP गृहात्/NP रोटिकाम्/NP चोरयित्वा/KKS क्षुधाशान्तिः/NP कृता/KN ।/PUNC 

चौर्यापराधे/NP निगृहीताय/KN तस्मै/SN न्यायाधीशः/NP दण्डम्/NP उद्घोषयन्/KNV सर्वप्रथमम्/SMKP आत्मने/NP ततः/A च/APY न्यायम्/NP 

श्रोतुम्/KN उपस्थितेभ्यः/NV सर्वेभ्यः/SNV जनेभ्यः/NP शतशतरूप्यकाणाम्/NP राशिना/NP दण्डम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC जनैः/NP पृष्टः/KN 

च/APY सः/SN एवम्/AUD उत्तरम्/NP अददात्/KP -/PUNC "/PUNC समाजस्य/NP एका/SMKY व्यक्तिः/NP विकार्यताग्रस्ता/NP तिष्ठेत्/KP 

।/PUNC यदा/A समाजः/NP तत्कृते/KN किम्/SN अपि/A न/AN कुर्यात्/KP ,/PUNC तदा/A व्यक्तिः/NP दोषिणी/NV न/AN भूत्वा/KKS 

समाजः/NP अपराधी/NP भवति/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/A तेषु/SNV अपराधिषु/NP एकः/SMKP अस्मि/KP ।/PUNC अतः/A अहम्/SN 

अपि/A आत्मानम्/NP दण्डितवान्/KN ।/PUNC परन्तु/A रोटिकाचौरः/NP दण्डराशिम्/NP कुतः/A भरिष्यति/KP ?/PUNC तस्य/SN समीपे/A 

यदि/AVK इयन्ति/KP एव/INTF रूप्यकाणि/NP अभविष्यन्/KNV ,/PUNC तर्हि/AVK सः/SN चौर्यम्/KN एव/INTF किम्/AP अकरिष्यत्/KP 

?/PUNC अतः/A सः/SN क्षम्यते/KP ।/PUNC नहि/A कश्चित्/A जन्मना/NP चौरः/NP भवति/KP ।/PUNC जनतान्त्रिकः/NP सर्वकारः/NP अपि/A 

इह/A स्वल्पदोषी/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC सः/SN आत्मनः/NP रीतिनीती/NP सुधारयतु/KP ,/PUNC अन्यथा/A बुभुक्षितः/KN किम्/AP 

न/AN करोति/KP पापम्/NP ?/PUNC "/PUNC	तत्र/A उपस्थिताः/KN सर्वे/SNV अपि/A न्यायश्रोतारः/NP अनेन/SNV न्यायेन/NP 

लज्जिताः/NP इव/ASD सन्तः/KN स्वम्/SN स्वम्/DV दण्डराशिम्/NP तत्कालम्/NP एव/INTF दत्त्वा/KKS न्यायालयस्य/NP गरिमाणम्/KN 

रक्षितवन्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC विकार्यताग्रस्तः/NP सः/SN किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC चौर्यापराधे/NP निगृहीतम्/KN तम्/SN न्यायाधीशः/NP केन/SNV प्रकारेण/NP दण्डितवान्/KN ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC तम्/SN दण्डयन्/KNV सः/SN कम्/SN कम्/DV दण्डितवान्/KN किम्/AP च/APY कथितवान्/KN ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC किम्/AP न्यायाधीशस्य/NP दण्डदानप्रकारः/NP उचितः/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC व्यक्तिः/NP चौर्यम्/KN कदा/AP करोति/KP ?/PUNC
 82/PUNC ./PUNC भिक्षुः/NP भिक्षुम्/NP न/AN भिक्षते/KP यः/SN स्वयम्/SN भिक्षते/KP अन्यस्मात्/SN ,/PUNC भिक्षवे/NP 

दास्यते/KP सः/SN किम्/AP ?/PUNC ।/PUNC ज्ञात्वा/KKS एतत्/SN भिक्षुः/NP एकः/SMKP अन्यम्/SNV ,/PUNC भिक्षुम्/NP न/AN 

एव/INTF हि/A भिक्षते/KP ॥/PUNC एकः/SMKY राजा/NP देवदर्शनार्थम्/NP निःसृतः/KN ।/PUNC मार्गे/NP एकः/SMKY भिक्षुकः/NP 

चलन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC राजपुरुषाः/NP तम्/SN ततः/A अपसर्तुम्/KN आदिशन्/KNV ।/PUNC भिक्षुकः/NP कथितवान्/KN -/PUNC 

"/PUNC अहम्/SN किम्/AP अपसरेयम्/KP ?/PUNC अयम्/SN तु/A सार्वजनिकः/KNV मार्गः/NP ।/PUNC युष्माकम्/SN राजा/NP अपि/A 

आगच्छतु/KP गच्छतु/KP च/APY "/PUNC ।/PUNC राजपुरुषाः/NP अवदन्/KP -/PUNC "/PUNC अस्माकम्/SN राजा/NP महान्/NV 

शक्तिशाली/NV अस्ति/KP ।/PUNC अप्रसन्नः/KN सः/SN त्वाम्/SN देशात्/NP निर्वासयिष्यति/KP ।/PUNC "/PUNC भिक्षुकः/NP कथितवान्/KN 

-/PUNC "/PUNC पूर्वम्/A सः/SN अत्रत्यान्/KNV मक्षिकादंशकादीन्/NP तु/A निःसारयतु/KP ।/PUNC पश्चात्/A माम्/SN निर्वासयितुम्/KN 

विचारयतु/KP ।/PUNC "/PUNC राजपुरुषाः/NP अवोचन्/KP -/PUNC "/PUNC इदम्/SN तु/A असम्भवम्/KN ।/PUNC "/PUNC 

भिक्षुकः/NP उक्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC तर्हि/A कीदृशः/A सः/SN महाशक्तिशाली/NV राजा/NP ?/PUNC "/PUNC एवम्/AUD 

कथयति/KP एव/INTF तस्मिन्/SN राजा/NP अपि/A तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC भिक्षुकः/NP स्वेच्छया/KN अपसृत्य/KN राज्ञे/NP मार्गम्/NP 

दत्तवान्/KN ।/PUNC राजा/NP तम्/SN दृष्टवान्/KN ,/PUNC देवालयम्/NP च/APY प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/A देवमूर्तिम्/NP प्रणम्य/KN सः/SN 

उच्चैः/NV उच्चैः/DV स्तुतवान्/KN ,/PUNC ततः/A अतुलिताम्/KN सम्पत्तिम्/KN सुखसमृद्धिम्/NP च/APY अयाचत/KP ।/PUNC ततः/A 

देवालयात्/NP बहिः/NP आगच्छन्/KNV राजा/NP तम्/SN एव/INTF भिक्षुकम्/NP दृष्टवान्/KN पृष्टवान्/KN च/APY -/PUNC "/PUNC 

अरे/ASMB !/PUNC त्वम्/SN अत्र/A अपि/A आयातः/KN ?/PUNC ब्रूहि/KP किम्/AP इच्छसि/KP ?/PUNC "/PUNC भिक्षुकः/NP 

प्रणम्य/KN कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC राजन्/NP !/PUNC भवान्/SNV भिक्षुकः/NP ।/PUNC अहम्/SN च/APY अपि/A 

भिक्षुकः/NP ।/PUNC भिक्षुकः/NP भिक्षुकम्/NP याचित्वा/KKS तम्/SN कदापि/A न/AN अपमानयति/KP ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1/PUNC ./PUNC राजपुरुषाः/NP भिक्षुकम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN आदिशन्/KNV ?/PUNC 2/PUNC ./PUNC भिक्षुकस्य/NP तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC राजा/NP भिक्षुकम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN पृष्टवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC भिक्षुकः/NP राजानम्/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC एकः/SMKY भिक्षुकः/NP अन्यम्/SNV भिक्षुकम्/NP किम्/AP मत्वा/KKA न/AN याचते/KP ?/PUNC
 83/PUNC ./PUNC सतीसाध्वीचमत्कारः/NP सती/NP साध्वी/NP स्वशीलेन/NV ,/PUNC रक्षिता/KN भवति/KP स्वयम्/SN ।/PUNC अन्यान्/SN च/APY अपि/A दयायुक्ता/KN ,/PUNC जगन्माता/NP इव/ASD रक्षति/KP ॥/PUNC उपवने/NP विचरणम्/KN कुर्वन्/KKS 

राजकुमारः/NP एकेन/SMKY विषधरेण/NP दष्टः/KN अभूत्/KP ।/PUNC अचेतनम्/NV तम्/SN तस्य/SN सहचराः/NP राज्ञे/NP निवेदितवन्तः/KKS 

।/PUNC सम्पूर्णे/NV राजपरिवारे/NP शोकः/NP आच्छन्नः/KN ।/PUNC एकमात्रम्/SMKP सः/SN एव/INTF राज्ञः/NP प्रियतमः/NP 

उत्तराधिकारी/NP आसीत्/KP ।/PUNC राजवैद्याः/NP तस्य/SN चिकित्साम्/NP अकुर्वन्KP ।/PUNC किन्तु/A सफलता/NP न/AN एव/INTF 

मिलिता/KN ।/PUNC राजज्योतिषिणा/NP तस्य/SN दीर्घायुष्यम्/NP जन्मपत्रतः/NP दृष्ट्वा/KN एकः/SMKY उपायः/NP कथितः/KN यत्/AVK यदि/A 

काचित्/SNV सती/NV साध्वी/NV स्त्री/NP राजकुमारम्/NP दष्टस्थाने/NP स्पृशेत्/KP तर्हि/AVK अयम्/SN स्वस्थः/NP भवेत्/KP ।/PUNC राज्ञः/NP 

अनेकपत्न्यः/NP आसन्/KP ।/PUNC राजकुमारस्य/NP जननी/NP अपि/A तासु/SN एका/SMKP आसीत्/KP ।/PUNC सा/SN प्रथमम्/SMKY ततः/A 

च/APY क्रमशः/A सर्वाः/SNV अपि/A राज्ञ्यः/NP राजकुमारम्/NP स्पृष्टवत्यः/KKS ।/PUNC किन्तु/A राजकुमारस्य/NP चेतना/NP न/AN एव/INTF 

आयाता/KP ।/PUNC अनेन/SN राज्ञीनाम्/NP असतीत्वम्/KN अपि/A प्रकटितम्/KN अभूत्/KP ।/PUNC पुरस्कारलोभेन/NP राज्यस्य/NP 

अन्याभिः/SNV अपि/A महिलाभिः/NP चेष्टा/NP कृता/KN ।/PUNC किन्तु/A ताः/SNV अपि/A विफलाः/NP एव/INTF अतिष्ठन्/KP ।/PUNC 

अन्ते/NP तेन/SN एव/INTF राजज्योतिषिणा/NP राजा/NP निवेदितः/KN यत्/A अधुना/AUP एव/INTF राज्यसीमायाम्/NP एका/SMKY युवतिः/NP 

स्वस्य/SN पत्या/NP सह/AUP प्रविष्टा/KN अस्ति/KP ।/PUNC कदाचित्/A सा/SN कार्यम्/KN साधयेत्/KP ।/PUNC राजा/NP एकाकी/NP 

एव/INTF ताम्/SN आनेतुम्/KN निर्गतः/KN ।/PUNC ताम्/SN उपेत्य/KN सः/SN अनुनयम्/NP विनयम्/NP कृत्वा/KN राजभवनम्/NP 

आनीतवान्/KN ।/PUNC तस्याः/SN स्पर्शमात्रेण/NP राजकुमारः/NP तत्क्षणम्/NP एव/INTF सुप्तोत्थितः/KN इव/ASD जागरितः/KN ।/PUNC 

सर्वेषाम्/SN हर्षेण/NP मुखकमलानि/NP विकसितानि/NV अजायन्त/KN ।/PUNC विरक्तः/KN राजा/NP स्वीयम्/SN राज्यार्धम्/NP ताभ्याम्/SNV 

दम्पतिभ्याम्/NP अवशिष्टम्/NP च/APY आत्मजाय/NP समर्प्य/KN तपः/NP तप्तुम्/KN वनम्/NP प्रस्थितः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC अचेतनम्/NV राजकुमारम्/NP स्वस्थम्/NP कर्तुम्/KN ज्योतिषी/NP कम्/SNV उपायम्/NP कथितवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC राजकुमारस्य/NP जनन्या/NP अन्याभिः/SNV राज्ञीभिः/NP महिलाभिः/NP च/APY स्पृष्टः/NP राजकुमारः/NP किम्/AP 

स्वस्थः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC राजकुमारः/NP कस्याः/SN स्पर्शेन/NP सचेतनः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC राजा/NP तदा/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 5/PUNC ./PUNC सती/NP साध्वी/NP किम्/AP करोति/KP ?/PUNC 
84/PUNC ./PUNC पशुवधिकाः/NP दण्डनीयाः/KN एव/INTF पशूनाम्/NP मौनिनाम्/NP हत्याम्/NP ,/PUNC ये/SSN विषेण/NP 

प्रकुर्वते/KP ।/PUNC दण्ड्यन्ते/KP ते/SSN किमर्थम्/NP न/AN ,/PUNC पामराः/NP पिशिताशनाः/NP ?/PUNC ॥/PUNC यत्र/A 

प्रातः/NP गवाम्/NP दर्शनम्/KN पुण्यम्/NP मन्यते/KP ,/PUNC तत्र/A तासाम्/SN सामूहिकरूपे/NP मृत्युम्/NP दृष्ट्वा/KN गोभक्तानाम्/NP 

महान्/NV सम्मर्दः/NP नाना/NV आशङ्‌काः/NP प्रकटयति/KP स्म/A ।/PUNC कश्चित्/A कथयति/KP स्म/A यत्/A अमुकजातीयाः/NV जनाः/NP 

विषम्/NP दत्त्वा/KKS एताः/SN मारितवन्तः/KS ।/PUNC अन्ये/SN विचारयन्ति/KP स्म/A यत्/A  इमाः/SNV गावः/NP दिने/NP येषाम्/SN 

शाकफलविक्रयिकाणाम्/NP सामग्रीम्/NP खादन्ति/KP स्म/A ,/PUNC ते/SN एव/INTF जनाः/NP गोस्वामिनाम्/NP अनिष्टम्/KN कर्तुम्/KN 

असमर्थाः/NP सन्तःNP एताः/SN विषप्रदानेन/NP हतवन्तः/KN ।/PUNC इदम्/SN एव/INTF न/AN ,/PUNC रात्रौ/NP बहवः/NV 

बालकबालिकाः/NP स्त्रियः/NP पुरुषाः/NP च/APY अपि/A रुग्णाः/NP भूत्वा/KKS चिकित्सालये/NP प्रविष्टाः/KN ।/PUNC परीक्षणेन/NP ते/SN अपि/A 

विषभक्षिणः/KN आसन्/KP ।/PUNC यत्र/A तत्र/A अन्यजीवानाम्/NP अपि/A निष्प्राणशरीराणि/NP बीभत्सदृश्यम्/KN प्रस्तुवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC 

तदा/A एव/INTF कश्चित्/SN समाचारपत्रस्य/NP तत्कर्तनम्/KN अदर्शयत्/KP -/PUNC यत्र/A निगमद्वारा/NP अवार्यकुक्कुरान्/NP मारयितुम्/KN 

विंशतिसहस्ररूप्यकैः/NP '/PUNC गुलाब्जामुन्/AB '/PUNC नामकम्/NP मिष्टान्नम्/NP क्रेतुम्/KN निर्णीतम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC '/PUNC 

विषमिश्रितस्य/NP तस्य/SNV मिष्टान्नस्य/NP एव/INTF इयम्/SNV सर्वा/SN लीला/NP '/PUNC इति/A मत्वा/KN सर्वः/SN अपि/A क्रुद्धः/KN 

जनसम्मर्दः/NP स्वकीयम्/SN आक्रोशम्/NP नगरनिगमस्य/NP इदम्/SNV दुराचरणम्/NP प्रति/AUP अभिव्यक्तम्/KN कृतवान्/KN ।/PUNC श्रूयते/KP 

,/PUNC केनचित्/SN तुA जीवानुरागिणा/NP न्यायालये/NP एतस्मिन्/SN सम्बन्धे/NP याचिका/NP अपि/A प्रस्तुता/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC सामूहिकरूपे/NP गवाम्/NP मृत्युम्/NP दृष्ट्वा/KN गोभक्ताः/KN कीदृशीः/SNV आशङ्‌काः/NP प्रकटयन्ति/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC समाचारपत्रस्य/NP कर्तने/NP किम्/AP लिखितम्/KN आसीत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC तस्य/SNV लेखस्य/NP श्रवणेन/NP गोभक्तेषु/NP का/AP प्रतिक्रिया/KN अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC न्यायालये/NP याचिका/NP केन/SN कस्मिन्/SNV विषये/NP प्रस्तुता/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC के/SNV दण्डिताः/NP न/AN क्रियन्ते/KP ?/PUNC
 85/PUNC ./PUNC आचार्योपासनया/NV विद्या/NP केवलम्/A तपसा/NP विद्या/NP ,/PUNC न/AN एव/INTF लभ्या/KN कदाचन/SN 

।/PUNC आचार्यम्/NP समुपास्य/KN एव/INTF ,/PUNC लभ्यते/KP सा/SN सदा/A एव/INTF हि/A ॥/PUNC भरद्वाजपुत्रः/NP यवक्रीतः/KN 

महतीम्/NV घोरतपस्याम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC तेन/SN इन्द्रः/NP प्रकटः/NP भूत्वा/KKS तम्/SN तपस्याकारणम्/KN पृष्टवान्/KN ।/PUNC 

यवक्रीतः/NP अकथयत्/KP -/PUNC  "/PUNC अहम्/SN महान्/NV अद्वितीयः/NV विद्वान्/NP भवितुम्/KN इच्छामि/KP ।/PUNC अतः/A 

तपस्याम्/NP इमाम्/SNV आचरामि/KP ।/PUNC "/PUNC इन्द्रः/NP बोधितवान्/KN -/PUNC "/PUNC एवम्/AUD विद्यालाभः/NP 

असम्भवः/KN ।/PUNC आचार्यम्/NP उपास्व/KP ।/PUNC तेन/SN ते/SN मनोरथः/NP सेत्स्यति/KP ।/PUNC "/PUNC एवम्/AUD 

उपदिश्य/KN सः/SN अन्तर्हितः/KN  अजायत/KP ।/PUNC यवक्रीतः/NP पुनरपि/A तपस्यातः/NP विरतः/KN न/AN अभवत्/KP ।/PUNC तस्य/SN 

इमम्/SNV हठम्/NP त्याजयितुम्/KN इन्द्रः/NP वृद्धः/NP ब्राह्मणः/NP भूत्वा/KKS यवक्रीतस्य/NP पार्श्वे/NP एव/INTF यत्र/A गङ्गा/NS वहति/KP 

स्म/A -/PUNC तटे/NP आगत्य/KN उपविष्टः/KN ।/PUNC यवक्रीतः/NP दृष्टवान्/KN यत्/A सः/SN मृष्टौ/NP मृत्तिकाम्/NP आदाय/KN वारम्/A 

वारम्/DV गङ्गायाम्/NS निपातयति/KP ।/PUNC विस्मितः/KN सः/SN तम्/SN एतस्य/SN कारणम्/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC 

भवान्/SN इदम्/SN किम्/AP करोति/KP ?/PUNC "/PUNC वृद्धः/NP उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC अहम्/SN पारेगङ्गम्/NP 

गन्तुम्/KN सेतुम्/KN निर्मामि/KP ।/PUNC "/PUNC यवक्रीतः/NP  तम्/SN उच्चैः/NV उपहसन्/KNV उक्तवान्/KN "/PUNC असम्भवम्/NP 

सर्वथा/A असम्भवम्/NP ।/PUNC वहति/KP जले/NP कथम्/AP मृत्तिकया/NP सेतुबन्धः/NP ?/PUNC "/PUNC वृद्धः/NP अपि/A स्वरूपम्/NP 

धृत्वा/KKS पुनः/A उपदिष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC तपस्यया/NP अपि/A विद्याप्राप्तिः/NP न/AN सम्भवा/NP ।/PUNC अहम्/SN तव/SN 

सहायताम्/KN करिष्यामि/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP आचार्यात्/NP विद्याभ्यासम्/NP कुरुष्व/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC यवक्रीतस्य/NP तपस्यायाः/NP पृष्ठे/NP किम्/AP कारणम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC इन्द्रः/NP तम्/SN किम्/AP बोधितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC किम्/AP इन्द्रस्य/NP प्रबोधनस्य/NP यवक्रीते/NP प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC इन्द्रः/NP यवक्रीतम्/NP प्रबोधयितुम्/KN कम्/SNV उपायम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC विद्यालाभः/NP किङ्‌करणेन/NP भवति/KP ?/PUNC
 86/PUNC ./PUNC विमाता/NP जननीतुल्या/NP न/AN सन्ततिम्/NP मातृहीनाम्/NP न/AN ,/PUNC कुर्यात्/KP सर्वेश्वरः/NP क्वचित्/A 

।/PUNC जननीवत्/ASD विमाता/NP अपि/A ,/PUNC स्नेहम्/NP न/AN एव/INTF अभिवर्षति/KP ॥/PUNC	इन्दुमती/NS 

मम/SN प्रतिवेशिन्याः/KN पञ्चषड्वर्षीया/NV कन्या/NP अस्ति/KP ।/PUNC स्वभावेन/NP सरला/NV स्मितमुखी/NV सन्तोषिणी/NV च/APY 

वर्तते/KP ।/PUNC मातृहीनत्वात्/NP तस्याम्/SN मम/SN वात्सल्यम्/NV विशेषम्/NP एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC अधुना/AUP तु/A 

तस्याः/SN पिता/NP तस्यै/SN एकाम्/SMKP विमातरम्/NP अपि/A आनीतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A तस्याः/SN व्यवहारेण/NP इन्दुमती/NS 

सन्तुष्टा/KN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC विमातुः/NP सकाशात्/NP तया/SN एकः/SMKY भ्राता/NP अपि/A सम्प्राप्तः/KN ।/PUNC सा/SN 

तस्मिन्/SN बहु/KV स्निह्यति/KP ।/PUNC किन्तु/A शङ्‌कितचित्ता/KNV विमाता/NP शिशुम्/NP स्पृष्टुम्/KN अपि/A ताम्/SN निवारयति/KP 

।/PUNC वराक्याः/NP निष्कपटः/NV स्नेहः/NP शुष्कः/NP एव/INTF तिष्ठति/KP ।/PUNC सा/SN विमातुः/NP व्यवहारम्/KN यदा/A कदा/A 

माम्/SN वर्णयति/KP ।/PUNC अहम्/SN शान्तिपूर्वकम्/NP तस्याः/SNV वार्ताः/NP शृणोमि/KP ।/PUNC अनेन/SN सा/SN माम्/SN बहु/KV 

मन्यते/KP ,/PUNC आत्मीयाम्/KN मनोव्यथाम्/NP च/APY मम/SN अग्रे/NP कथयित्वा/KKS स्वमनः/NP लघु/KV करोति/KP ।/PUNC 

मम/SN पतिदेवस्य/NP नगरान्तरे/NP परिवर्तनेन/NP मम/SN अपि/A तत्र/A गमनम्/KN अनिवार्यम्/NP अभवत्/KP एव/INTF ।/PUNC अतः/A 

यदा/A गृहस्य/NP सर्वाम्/SNV सामग्रीम्/NP सङ्‌कलिताम्/NP कृत्वा/KKS अहम्/SN यानम्/NP आरोढुम्/KN उद्यता/KN एव/INTF आसम्/KP यत्/A 

सा/SN उपस्थिता/KN ,/PUNC माम्/SN च/APY तथाविधाम्/NP दृष्ट्वा/KN स्तब्धा/NP इव/ASD सञ्जाता/KN पुनः/A ज्ञाततत्त्वा/NP च/APY 

रुदती/KNV विलपन्ती/KNV सा/SN माम्/SN अब्रवीत्/KP -/PUNC "/PUNC मातृष्वसः/NP !/PUNC रोधनात्/NP तु/A त्वम्/SN न/AN 

स्थास्यसि/KP ,/PUNC किन्तु/A जननीहीनाम्/NV माम्/SN यदा/A कदा/A अत्र/A आगत्य/KN अवश्यम्/KN सम्भालय/KN ।/PUNC "/PUNC 

अहम्/SN ताम्/SN आश्वास्य/KN भारिमनसा/NP प्रस्थिता/KN ।/PUNC तस्याः/SN मधुरा/NP स्मृतिः/NP अद्यापि/A न/AN अपयाति/KP इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC इन्दुमती/NS सन्तुष्टा/KN किम्/AP न/AN अस्ति/KP ?/PUNC
2/PUNC ./PUNC तया/SN सह/AUP विमाता/NP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP करोति/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC नगरान्तरे/NP प्रस्थातुम्/KN उद्यताम्/NP माम्/SN इन्दुमती/NS किम्/AP कथितवती/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किम्/AP इन्दुमत्याः/NS स्मृतिः/NP अपयाति/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC विमाता/NP किम्/AP न/AN करोति/KP ?/PUNC
 87/PUNC ./PUNC दासस्य/NP स्वातन्त्र्यसुखम्/NP नहि/AN अपेक्षा/KN येन/SN संलग्नाः/NP ,/PUNC जगद्दासः/NP सदा/A हि/A सः/SN 

।/PUNC दासः/NP स्वतन्त्रतासौख्यम्/NP ,/PUNC न/AN एव/INTF भुङ्क्ते/KN कदाचन/A ॥/PUNC	उज्जयिन्याम्/NS एकः/SMKY 

नरपतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN सर्वविधाम्/NP अपि/A सुखसम्पत्तिम्/KN सन्तानाभावः/NP नीरसाम्NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC 

'/PUNC मत्तः/KN पश्चात्/A मम/SN पितृभ्यः/NP पिण्डदानम्/NP कः/AP करिष्यति/KP ?/PUNC '/PUNC इयम्/SNV चिन्ता/NP तम्/SN 

प्रतिक्षणम्/NP बाधते/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A कश्चित्/SNV सिद्धपुरुषः/NP तस्य/SN अन्तिकम्/NP आयातः/KN ।/PUNC राजा/NP तम्/SN 

महत्या/NV श्रद्धया/NV अर्चितवान्/KN पूजितवान्/KN च/APY ।/PUNC राज्ञः/NP सेवया/NP सन्तुष्टः/KNV सिद्धपुरुषः/NP राज्ञे/NP सन्तानसुखम्/NP 

अचिरात्/A एव/INTF उपभोक्तुम्/KN आत्मीयम्/KN आशीर्वादम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC ततः/A यथासमयम्/NP लब्धसन्तानः/NP राजा/NP 

सिद्धपुरुषस्य/NP कुटीरम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तस्य/SN अग्रे/NP कोटिशः/SMKY सुवर्णमुद्राः/NP मिष्टान्नानि/NP फलानि/NP च/APY निधाय/KN 

तत्सर्वम्/SN स्वीकर्तुम्/KN प्रार्थिततवान्/KN ।/PUNC सिद्धपुरुषः/NP एकवारम्/NP तु/A तत्सर्वम्/SN स्वीकृतवान्/KN ,/PUNC राज्ञे/NP च/APY 

प्रसादररूपे/NP शुष्करोटिकाखण्डम्/NP खादितुम्/KN दत्तवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A रोटिकाखण्डः/NP राज्ञः/NP गले/NP एव/INTF अवरुद्धः/KN 

।/PUNC राजा/NP निवेदितवान्/KN -/PUNC "/PUNC महाराज/NP !/PUNC अयम्/SN रोटिकाखण्डः/NP तु/A मम/SN कण्ठतः/NP 

नीचैः/KV अवतरति/KP एव/INTF नहि/AN ।/PUNC "/PUNC सिद्धपुरुषः/NP प्रत्यब्रवीत्/KP -/PUNC "/PUNC मम/SN अपि/A तव/SN 

इदम्/SNV धनम्/NP अनुकूलम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC उत्थाप्य/KN इदम्/SNV सर्वम्/SN निर्गच्छ/KP ।/PUNC "/PUNC निराशः/NV 

लज्जितः/NV च/APY राजा/NP तत्सर्वम्/SN गृहीत्वा/KKS प्रतिनिवृत्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC राजानम्/NP का/SNV चिन्ता/NP बाधते/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC चिन्तायाः/NP निराकरणम्/NP कथम्/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC निश्चिन्तः/NV राजा/NP कुत्र/A गतवान्/KN किम्/AP च/APY कृतवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC सिद्धपुरुषः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
5/PUNC ./PUNC स्वतन्त्रतासौख्यम्/NP कः/AP न/AN भुङ्क्ते/KN ?/PUNC 
88/PUNC ./PUNC आर्तप्रार्थना/NP व्यर्था/NP नहि/AN दीनार्तवचसा/NP कः/SN अपि/A ,/PUNC भगवन्तम्/NP स्तवीत/KN चेत्/A 

।/PUNC तर्हि/A तम्/SN सः/SN परित्रातुम्/KN ,/PUNC स्वयम्/SN सद्यः/A समैति/KP हि/A ॥/PUNC "/PUNC महाग्राहेण/NP 

गृहीतपादः/NP गजराजः/NP यदा/AVK ततः/A मोचयितुम्/KN आर्तस्वरेण/NP भगवन्तम्/NP प्रार्थितवान्/KN ,/PUNC तदा/AVK तत्क्षणम्/NP 

एव/INTF भगवान्‌/NP स्वकीये/SN सु़दृढे/NV आरक्षिविभागे/NP विद्यमाने/NP अपि/A कथम्/AP एकाकी/A एव/INTF तम्/SN परित्रातुम्/KN 

उपस्थितः/KN ?/PUNC "/PUNC श्रावकस्य/NP इमम्/SNV प्रश्नम्/NP समाधातुम्/KN कथावाचकः/NP दृष्टान्तम्/KNV इमम्/SN प्रस्तुतवान्/KN 

-/PUNC	"/PUNC एकः/SMKY राजा/NP सपरिवारः/NP नौकाविहारार्थम्/NP मनः/NP कृतवान्/KN ।/PUNC तेन/SN सह/AUP प्रमुखाः/NV 

राज्याधिकारिणः/NP आरक्षिणः/NP अङ्गरक्षिणः/NP अपि/A आसन्/KP ।/PUNC मन्त्री/NP चतुरः/NV अवर्तत/KP ।/PUNC राजकुमारस्य/NP 

स्थाने/NP तत्सदृशी/NV एव/INTF मधूच्छिष्टनिर्मिता/NV एका/SMKY आकृतिः/NP कुशलमूर्तिकारेण/NP निर्मापिता/KN अन्यस्याम्/SNV नौकायाम्/NP 

स्थापिता/KN अभूत्/KP ।/PUNC नाविकः/NP मन्त्रिणा/NP तथा/AVK सन्दिष्टः/KN आसीत्/KP यथा/AVK सः/SN नद्याम्/NP मध्येप्रवाहम्/NP 

प्राप्नुयात्/KP ,/PUNC नौकाम्/NP तथा/AVK कुर्यात्/KP यथा/AVK राजकुमारः/NP निपत्य/KN निमज्जतु/KP ।/PUNC नाविकः/NP एवम्/AUP 

एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC राजकुमारम्/NP निपतितम्/NNP दृष्ट्वा/KN राजा/NP तत्क्षणम्/NP एव/INTF तम्/SN रक्षितुम्/KN नद्याम्/NP 

कूर्दितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC	अनेन/SNV दृष्टान्तेन/NP कथावाचकः/NP समसाधयत्/KP यत्/A यथा/AVK अन्येषु/SNV आत्मीयेषु/NP 

विद्यमानेषु/NV अपि/A राजा/NP स्वयम्/SN एव/INTF पुत्रम्/NP परित्रातुम्/KN समुद्यतः/KN ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF भगवान्/NP अपि/A 

गजराजम्/NP रक्षितुम्/KN स्वयम्/SN एव/INTF एकाकी/A उपस्थितः/KN अभूत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC श्रावकः/NP कथावाचकम्/NP किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC कथावाचकः/NP श्रावकम्/NP कम्/SNV दृष्टान्तम्/KN श्रावयित्वा/KKS सन्तोषितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC भगवान्/NP रक्षणाय/NP कदा/AP समायाति/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किम्/AP आर्तप्रार्थना/NP व्यर्था/NP भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP कीदृशः/NV सन्देशः/NP दीयते/KP ?/PUNC 
89/PUNC ./PUNC स्वदेशभक्तस्यव्यवहारः/NP मातृभूमिः/NP प्रिया/NP यस्य/SN ,/PUNC नाऽकार्यम्/? कुरुते/KP हि/A सः/SN ।/PUNC प्राणाहुतिप्रदाने/NP अपि/A ,/PUNC पृष्ठे/NP तिष्ठति/KP न/AN क्वचित्/A ॥/PUNC "/PUNC निर्भयः/NP तिष्ठ/KP ।/PUNC अत्र/A त्वम्/SN 

सुखी/NP भवितासि/KP "/PUNC भयेन/NV कम्पमानम्/NV 20/?-/PUNC 25/? वर्षीयम्/KNV युवकम्/NP सेनाध्यक्षः/NP आश्वासयत्/KP 

।/PUNC	"/PUNC हा/ABS हन्त/ABS !/PUNC अहम्/SN सैनिकैः/NP अपहृतः/KN अस्मि/KP ।/PUNC वृद्धौ/NV मातापितरौ/NP 

माम्/SN प्रतीक्षेते/KP ।/PUNC विकार्यता/KN माम्/SN मम/SN कुटुम्बम्/NP च/APY पूर्वतः/NP एव/INTF उत्पीडयति/KP ।/PUNC त्यजतु/KP 

माम्/SN त्यजतु/KP "/PUNC युवकः/NP सेनाध्यक्षस्य/NP पादौ/NP गृह्णन्/KNV प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC "/PUNC युवक/NP !/PUNC 

धैर्यम्/KN धर/KP ।/PUNC अधुना/AUP विकार्यताम्/KN स्वाम्/SN विनष्टाम्/NP एव/INTF जानीहि/KP ।/PUNC अस्माकम्/SN पक्षे/NP 

सम्मिल्य/KN स्वदेशम्/NP प्रति/AUP आतङ्‌ककारी/NP भव/KP ।/PUNC अयम्/SN स्वदेशः/NP एव/INTF ते/SN शिक्षितस्य/NP अपि/A 

विकार्यतायाः/NP हेतुः/NP ।/PUNC प्रतिशोधम्/NP गृह्णीष्व/KP त्वम्/SN इतः/A "/PUNC सेनाध्यक्षः/NP बोधितवान्/KN ।/PUNC	

"/PUNC नहि/AN नहि/DV ,/PUNC इदम्/SN न/AN सम्भवति/KP ।/PUNC मातृभूमिम्/NP प्रति/AUP कृतघ्नः/NP न/AN भविष्यामि/KP 

।/PUNC "/PUNC युवकः/NP उदतरत्/KP ।/PUNC "/PUNC तर्हि/A त्वम्/SN त्यक्ष्यसे/KP अपि/A न/AN एव/INTF ।/PUNC अत्र/A 

एव/INTF त्वया/SN सह/AUP दासतः/NP अपि/A निकृष्टतरः/NV व्यवहारः/NP करिष्यते/KP ।/PUNC पश्यामः/KP कथम्/AP त्वम्/SN जीवितः/KN 

तिष्ठसि/KP ?/PUNC "/PUNC सेनाध्यक्षस्य/NP सङ्‌केतेन/NP सैनिकाः/NP तम्/SN निर्जने/NP नीत्वा/KKS मारयन्ति/KP ।/PUNC 

गुलिकाशब्दः/NP शून्ये/NP विलीनः/NP भवति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सैनिकः/NP सेनाध्यक्षम्/NP किम्/AP प्रार्थितवान्/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC  सैनिकम्/NP सेनाध्यक्षः/NP किम्/AP कर्तुम्/KN प्रबोधितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC किम्/AP सैनिकः/NP सेनाध्यक्षस्य/NP कथनम्/NP अमन्यत/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC यदि/AVK न/AN एव/INTF अमन्यत/KP तर्हि/AVK तस्य/SN का/SNV दशा/NP कृता/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC स्वदेशभक्तः/NP कीदृशम्/NV व्यवहारम्/NP करोति/KP ?/PUNC 
90/PUNC ./PUNC प्रेम/NP शत्रुम्/NP अपि/A सुधारयति/KP शत्रुणा/NP अपि/A कृतम्/KN प्रेम/NP ,/PUNC तम्/SN अवश्यम्/NP 

सुधारयेत्/KP ।/PUNC विश्वस्तेन/NP दुराचारः/NP ,/PUNC न/AN एव/INTF कार्यः/KN कदाचन/A ॥/PUNC आयुषः/NP अन्तिमेषु/NV 

वर्षेषु/NP श्रेष्ठी/NP सामदासः/NS स्वपत्न्या/NP सह/AUP बदरीनाथयात्रायै/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC विश्वासपात्राणाम्/NP केषाञ्चित्/SNV सेवकानाम्/NP 

मण्डली/NP अपि/A सह/AUP आसीत्/KP ।/PUNC तदा/A यातायातसाधनानाम्/NP अभावेन/NP पदयात्रा/NP एव/INTF क्रियते/KP स्म/A ।/PUNC 

मार्गे/NP एकत्र/NP रात्रौ/NP विश्रामः/NP कल्पितः/KN ।/PUNC सर्वेषु/SN सुप्तेषु/NP एकः/SMKY सेवकः/NP यः/SN केनचित्/SNV कारणेन/NP 

रुष्टः/KN आसीत्/KP सुप्तम्/NP श्रेष्ठिनम्/NP भारिप्रस्तरेण/NP शिरसि/NP आहत्य/KN पलायितः/KN ।/PUNC श्रेष्ठिना/NP सह/AUP सर्वे/SN अपि/A 

प्रबुद्धाः/NP ।/PUNC तेषु/SN केचित्/SNV श्रेष्ठिनम्/NP उपचरितुम्/NP प्रवृत्ताः/KN तर्हि/A केचन/SNV अन्ये/SN स्वम्/SN सहचरम्/NP तत्र/A 

अनवाप्य/KN तम्/SN एव/INTF अपराधिनम्/NP मत्वा/KKS तस्य/SN अन्वेषणाय/NP निर्गताः/KN ।/PUNC कियत्/NP दूरे/NP पलायमानम्/KN 

तम्/SN निगृह्य/KN ते/SN स्वश्रेष्ठिसम्मुखे/NP उपस्थापितवन्तः/KN ,/PUNC तम्/SN दण्डयितुम्/KN च/APY ततः/A आदेशम्/NP याचितवन्तः/KN 

।/PUNC श्रेष्ठी/NP तम्/SN सदयम्/NP वीक्षमाणः/KN केवलम्/A इदम्/SN एव/INTF अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC सर्वम्/SN मम/SN 

दुष्कृतस्य/KN एव/INTF इदम्/SNV फलम्/NP ।/PUNC इह/A अस्य/SN कश्चन/A न/AN दोषः/NP ।/PUNC अयम्/SN तु/A भगवता/NP 

निमित्तीकृतः/KN ।/PUNC इदानीम्/SN एषः/SN निरन्तरम्/NP पलायमानः/KN श्रान्तः/NV अस्ति/KP ।/PUNC शार्करम्/NP पाययित्वा/KKS 

अस्य/SN मनः/NP शान्तिः/NP करणीया/KN ।/PUNC "/PUNC सेवकः/NP तस्य/SN अनेन/SNV व्यवहारेण/NP लज्जितः/NP स्वकृत्ये/KN 

अतीव/A पश्चात्तपन्/KKS पुनः/A पुनः/DV श्रेष्ठिनः/NP चरणयोः/NP निपत्य/KN ततः/A स्वकृतापराधाय/NP क्षमाम्/NP अयाचत/KP ।/PUNC अग्रे/NP 

सः/SN एव/INTF तस्य/SN घनिष्ठः/NV सेवकः/NP भूत्वा/KKS आजीवनम्/NP तस्य/SN सेवाम्/NP न/AN एव/INTF पर्यत्यजत्/KP इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सेवकः/NP किम्/AP कृत्वा/KKS पलायितः/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC अन्ये/SNV तत्सहचराः/NP किम्/AP कृतवन्तः/KN ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC श्रेष्ठी/NP तान्/SN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC श्रेष्ठिनः/NP कथनस्य/NP पलायनकर्तरि/NV सेवके/NP कीदृशः/NV प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
91/PUNC ./PUNC जीवने/NP सफलः/NP कः/AP ?/PUNC चारित्रिकीम्/NP परीक्षाम्/NP यः/SN ,/PUNC समुत्तरति/KP मानवः/NP 

।/PUNC स्वजीवने/NP सः/SN वैफल्यम्/NP ,/PUNC न/AN एव/INTF आप्नोति/KN कदाचन/A ॥/PUNC पूर्वम्/NP आधुनिकी/NV 

परीक्षाप्रणाली/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC गुरुजनाः/NP शिष्यस्य/NP चारित्रिकीम्/NV परीक्षाम्/NP गृह्णन्ति/KP स्म/A ।/PUNC तत्र/A 

अनुत्तीर्णः/NP जीवने/NP अनुत्तीर्णः/NP मन्यते/KP स्म/A ।/PUNC एकवारम्/NP आचार्यः/NP विना/AUP परीक्षाग्रहणम्/NP एव/INTF 

शिक्षाग्रहणसमाप्तेः/NP अनन्तरम्/NP स्वस्य/SN शिष्यत्रयम्/NP गृहम्/NP गन्तुम्/KN अन्वमन्यत/KN ।/PUNC अनेन/SN शिष्याणाम्/NP आश्चर्यम्/NP 

तु/A अभवत्/KP एव/INTF ।/PUNC किन्तु/A गमनलालसावशीभूताः/NV ते/SN गुर्वाज्ञया/NP गृहम्/NP गन्तुम्/KN प्रस्थिताः/KN ।/PUNC 

किञ्चित्/A दूरम्/NP गच्छन्तः/KN ते/SN मार्गे/NP प्रसृतम्/KN तीक्ष्णकण्टकानाम्/NP एकम्/SMKY बृहत्/NV राशिम्/NP दृष्टवन्तः/KN ।/PUNC 

नग्नपादेषु/NP तेषु/SN एकः/SMKP ततः/A आत्मानम्/NP सुरक्ष्य/KN यथाकथञ्चित्/A अग्रे/NP निर्गतः/KN ।/PUNC द्वितीयः/SMKP अपि/A 

हरिणवत्/ASD उत्प्लुत्य/KN तम्/SN कण्टकराशिम्/NP उल्लङ्घितवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A तृतीयः/SMKP तु/A एवम्/AUD न/AN कृत्वा/KKS 

प्रत्येकम्/NV कण्टकम्/NP सञ्चित्य/KN सञ्चित्य/DV सम्पूर्णम्/NV मार्गम्/NP निष्कण्टकम्/NP कृतवान्/KN ,/PUNC येन/SN अन्येषाम्/SNV 

पथिकानाम्/NP ते/SN कण्टकाः/NP कष्टदायिनः/NP न/AN भवेयुः/KP ।/PUNC तेषाम्/SN पृष्ठे/NP पृष्ठे/DV आगच्छन्/KKS तैः/SN च/APY 

शिष्यैः/NP अदृश्यमानः/KN आचार्यः/NP इदम्/SN सर्वम्/SN अपश्यत्/KP ‌।/PUNC तान्/SNV सर्वान्/SN निरोध्य/KN '/PUNC तृतीयः/SMKP 

व्यवहारिकशिक्षायाम्/NP उत्तीर्णः/NP '/PUNC इति/A उद्घोष्य/KN तम्/SN गृहे/NP प्रेषितवान्/KN ,/PUNC परम्/NP अन्यद्वयम्/SMKP तु/A 

परीक्षायाम्/NP असफलम्/NP मत्वा/KKS गुरुकुले/NP एव/INTF स्थातुम्/KN आदिशत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC आचार्यः/NP गृहम्/NP गन्तुम्/KN शिष्यत्रयम्/NP किम्/AP अन्वमन्यत/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC कण्टकराशिम्/NP दृष्ट्वा/KN शिष्यत्रयम्/NP किम्/AP कृतवत्/? ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC आचार्यः/NP तान्/SN निरोध्य/KN किम्/AP उदघोषयत्/KP आदिशत्/KP च/APY ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC पूर्वम्/NP गुरुजनाः/NP किम्/AP परीक्षन्ते/KP स्म/A ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC जीवने/NP वैफल्यम्/NP कः/AP न/AN प्राप्तम्/KN करोति/KP ?/PUNC
 92/PUNC ./PUNC स्वार्थी/NP परपीडाम्/NP न/AN जानाति/KP स्वार्थी/NP स्वार्थम्/NP विहाय/KN अन्यत्/A ,/PUNC किञ्चित्/SN न/AN 

एव/INTF अभिपश्यति/KP ।/PUNC तस्य/SN कुचेष्टया/NP साधुः/NP ,/PUNC पीडाम्/NP प्राप्नोति/KP किम्/AP नहि/AN ?/PUNC 

॥/PUNC गुरुम्/NP प्रसन्नम्NP कर्तुम्/KN द्वौ/SMKY शिष्यौ/NP तस्य/SN चरणयोः/NP रात्रौ/NP शयनसमये/NP संवाहनद्वारा/NP सेवाम्/NP 

कर्तुम्/KN निर्णयम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC द्वयोः/SMKY अपि/A पादयोः/NP एकः/SMKY एव/INTF शिष्यः/NP सेवाम्/NP कर्तुम्/KN 

इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC अतः/A द्वयोः/SMKP परस्परम्/NP कलहम्/NP दृष्ट्वा/KN गुरुः/NP स्वस्य/SN एकम्/SMKY चरणम्/NP एकस्मै/SNV 

शिष्याय/NP द्वितीयम्/SMKY चरणम्/NP च/APY द्वितीयस्मै/SNV शिष्याय/NP संवाहयितुम्/KN निर्द्दिष्टवान्/KN ।/PUNC एवम्/AUD कलहः/NP तु/A 

शान्तः/NP ,/PUNC किन्तु/A मानसिकः/KN असन्तोषः/NP वर्धमानः/NP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF अन्तराले/NP 

एकः/SMKY शिष्यः/NP स्वमातुः/NP अस्वास्थ्यवृत्तम्/NP श्रुत्वा/KKS ताम्/SN द्रष्टुम्/KN ग्रामान्तरम्/NP गतः/KN ।/PUNC ततः/A गुरुः/NP 

तेन/SN संवाह्यमानम्/KN चरणम्/NP अपि/A संवाहयितुम्/KN अन्यस्मै/SNV शिष्याय/NP आदिशत्/KP ।/PUNC परन्तु/A '/PUNC अयम्/SNV 

चरणः/NP मम/SN विपक्षिणः/NP '/PUNC इति/A मत्वा/KKS तथा/AVK सबलम्/NP समवाहयत्/KP यथा/AVK तस्य/SNV पादस्य/NP 

अस्थ्नः/NP एव/INTF भङ्गः/NP अभवत्/KP ।/PUNC द्वित्रदिनानन्तरम्/NP प्रत्यावृत्तः/KN शिष्यः/NP यदा/AVK गुरोः/NP सेवनीयस्य/KN 

स्वपादस्य/NP विपक्षिणा/NP कृताम्/KN एताम्/SNV दुर्दशाम्/NV दृष्टवान्/KN -/PUNC तदा/AVK क्रोधाविष्टः/KN ततः/A प्रतिशोधम्/NP ग्रहीतुम्/KN 

विपक्षिणा/NP सेव्यमानस्य/KNV चरणस्य/NP अपि/A तत्कालम्/NP तादृशीम्/NV एव/INTF दशाम्/NP कृतवान्/KN यादृशी/NV विपक्षिणा/NP तेन/SN 

सेवनीयस्य/KNV चरणस्य/NP कृता/KN आसीत्/KP ।/PUNC अनेन/SN वेदनापीडितः/NV गुरुः/NP तौ/SNV द्वौ/SMKY अपि/A शिष्यौ/NP 

जडमती/NP मत्वा/KKS स्वसेवातः/NP दूरीकृतवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC द्वौ/SMKY शिष्यौ/NP किम्/AP इच्छतः/KP स्म/A ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC गुरुः/NP तौ/SN किम्/AP कर्तुम्/KN आदिशत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC प्रथम-शिष्ये/NP ग्रामम्/NP गते/KN द्वितीयः/SMKY शिष्यः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC ग्रामात्/NP आगतः/KN प्रथम-शिष्यः/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC स्वार्थी/NP जनः/NP किम्/AP करोति/KP ?/PUNC
 93/PUNC ./PUNC अपकारिणः/NP अपि/A उपकारः/NP अपकारी/NP वशे/NP याति/KP ,/PUNC उपकारेण/NP केवलम्/A ।/PUNC अग्निना/NP अग्निः/NP विवर्धेत/KP ,/PUNC जलेन/NP एव/INTF सः/SN शाम्यति/KP ॥/PUNC मम/SN वसतौ/NV द्वयोः/SNV 

प्रतिवेशिनोः/NP भूमिविवादम्/NP आदाय/KN सर्पनकुलवत्/ASD चिरात्/A वैरम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC न्यायालये/NP अपि/A तौ/SN प्राप्तवन्तौ/KN 

आस्ताम्/KP ।/PUNC एकदा/A कार्यालयकर्मणा/NP एकः/SMKY प्रतिवेशी/NP केभ्यश्चित्/SNV दिनेभ्यः/NP एकाकी/A एव/INTF स्वाधिकारिणा/NP 

सह/AUP नगरान्तरम्/NP गतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC पृष्ठतः/KN तस्य/SN त्रिचतुरवर्षीयः/KNV पुत्रः/NP सोपानतः/NP अवतरन्/KKS तथा/AVK 

स्खलितः/KN यथा/AVK तस्य/SN शिरः/NP स्फुटितम्/KN ,/PUNC अचेतनः/NP च/APY सः/SN अजायत/KP ।/PUNC शिरसः/NP बहु/NV 

रुधिरम्/NP निःसृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN माता/NP अपि/A तदा/A ज्वरपीडिता/NP तम्/SN सम्भालयितुम्/KN सुदूरे/NV 

चिकित्सालये/NP च/APY नेतुम्/KN अशक्ता/KN अवर्तत/KP ।/PUNC तस्याः/SN उच्चैः/NV उच्चैः/DV क्रन्दनम्/NP श्रुत्वा/KKS पत्नीमुखतः/NP 

ताम्/SN दुर्घटनाम्/NP ज्ञात्वा/KKS प्रतिवेशी/NP तत्क्षणम्/NP तम्/SNV बालकम्/NP चिकित्सालये/NP नीतवान्/KN ,/PUNC समुचितम्/NP 

उपचारम्/NP च/APY तस्य/SN कारितवान्/KN ,/PUNC येन/SN बालकः/NP केषुचित्/SNV एव/INTF दिनेषु/NP स्वस्थः/NP सञ्जातः/KN 

।/PUNC परावृत्तम्/KN तस्य/SN पितरम्/NP यदा/AVK तस्य/SN माता/NP इमम्/SNV सर्वम्/SNV वृत्तान्तम्/NP श्रावितवती/KN ,/PUNC 

तदा/AVK सः/SN प्रतिवेशिनः/NP सौहार्देन/NV तथाAVK अभिभूतः/KN यथा/AVK सद्यः/A तम्/SN उपगत्य/KN भूयसीम्/NP स्वकृतज्ञताम्/NP 

प्रकाशयत्/KP आत्मविवादाय/NP क्षमाम्/NP अयाचत/KP ,/PUNC न्यायालयतः/NP स्वविवादम्/NP च/APY अपि/A प्रत्यावर्तयत्/KP ।/PUNC 

तम्/SN एवम्/AUD व्यवहरन्तम्/KN साहाय्यकर्ता/NP प्रतिवेशी/NP केवलम्/A इदम्/SN एव/INTF उक्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC बन्धो/NP 

!/PUNC मया/SN तद्/SN एव/INTF आचरितम्/KN ,/PUNC यत्/SN एकेन/SNV प्रतिवेशिना/NP अन्येन/SNV प्रतिवेशिना/NP सह/AUP 

आचरणीयम्/KN ।/PUNC यदि/AVK इयम्/SNV दुर्घटना/NP मम/SN पुत्रेण/NP सह/AUP अघटिष्यत/KP ,/PUNC तर्हि/AVK किम्/A भवान्/SN 

तूष्णीम्/NP निष्क्रियः/NP च/APY अस्थास्यत्/KP ?/PUNC "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC द्वयोः/SNV प्रतिवेशिनोः/NP चिरात्/A किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC एकः/SMKY प्रतिवेशी/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC द्वितीयः/SMKY प्रतिवेशी/NP प्रथमेन/SMKY प्रतिवेशिना/NP कथम्/AP व्यवहारम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC प्रथमः/SMKY प्रतिवेशी/NP तम्/SN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC अपकारी/NP वशे/NP कथम्/AP आयाति/KP ?/PUNC 
94/PUNC ./PUNC विद्या/NP गुरुकृपया/NP एव/INTF मिलति/KP विद्यया/NP मिलते/KP मुक्तिः/KN ,/PUNC तापत्रयसमूहतः/KN ।/PUNC गुरोः/NP कृपाम्/NP विना/AUP किन्तु/A ,/PUNC किम्/AP विद्या/NP मिलते/KP क्वचित्/A ?/PUNC ॥/PUNC '/PUNC गुरुकुले/NP 

प्रवसतः/KN तस्य/SN बहुसमयः/NP व्यतीतः/KN ।/PUNC तदनन्तरम्/A आगताः/KN अनेके/SNV शिक्षार्थिनः/NP विद्याम्/NP प्राप्ताम्/KN कृत्वा/KKS 

निर्गताः/KN ,/PUNC परन्तु/A आचार्यः/NP तस्मै/SN विद्यादानम्/NP कृतवान्/KN एव/INTF नहि/AN ।/PUNC केवलम्/A आश्रमस्य/NP 

कार्यम्/KN कारयति/KP ।/PUNC अनेन/SN किम्/AP ?/PUNC श्रमकार्यम्/KN तु/A तस्य/SN गृहे/NP एव/INTF बहु/NV करणीयम्/KN 

अस्ति/KP ।/PUNC किम्/AP सः/SN श्रमिकतार्थम्/NP एव/INTF गुरुकुले/NP प्रविष्टः/KN ?/PUNC नहि/AN अधुना/A सः/NP गुरुकुले/NP 

न/AN एव/INTF परावर्त्स्यति/KP ,/PUNC गृहम्/NP एव/INTF गमिष्यति/KP ।/PUNC '/PUNC गुरोः/NP आज्ञया/NP जलम्/NP 

आनेतुम्/KN घटम्/NP आदाय/KN मार्गे/NP गच्छन्/KKS सोमदत्तः/NS मनसि/NP निर्णयम्/NP अकरोत्/KP ।/PUNC घटः/NP तस्य/SN 

विचारम्/NP ज्ञात्वा/KKS मनुष्यवाचा/NP तम्/SN अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC निराशः/NP मा/AN भव/KP वत्स/NP !/PUNC विना/AUP 

तपस्याम्/NP विद्या/NP न/AN मिलति/KP ।/PUNC माम्/SN एव/INTF पश्य/KP ।/PUNC अस्य/SNV रूपस्य/NP प्राप्तेः/NP पूर्वम्/NP मया/SN 

अनेककष्टानि/NP सोढव्यानि/NP अभूवन्/KP ।/PUNC अद्य/A ते/SN तपस्या/NP सम्पूर्णा/NP ।/PUNC गुरुशरणम्/NP गच्छ/KP ।/PUNC सः/SN 

तुभ्यम्/SN विद्याम्/NP वितरिष्यति/KP "/PUNC सोमदत्तः/NS तेन/SNV वचसा/NP विस्मितः/KN इव/ASD गुरुकुलम्/NP प्रत्यावृत्तः/KN ।/PUNC 

गुरुः/NP तस्य/SN मस्तके/NP हस्तम्/NP धृत्वा/KKS एव/INTF सर्वाम्/SNV अपि/A विद्याम्/NP ददौ/KP ।/PUNC द्वितीयस्मिन्/SNV एव/INTF 

दिने/NP च/APY तस्य/SN समावर्तनम्/NP संस्कारम्/NP कृत्वा/KKS गृहगमनाय/NP सहर्षम्/NP अनुमतवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC जलम्/NP आनेतुम्/KN घटम्/NP आदाय/KN गच्छन्/KKS सोमदत्तः/NS कम्/AP निर्णयम्/NP अकरोत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC घटः/NP मनुष्यवाचा/NP सोमदत्तम्/NS किम्/AP अवदत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सोमदत्तः/NS ततः/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC गुरुः/NP तदा/A तस्मै/SN किम्/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC विद्या/NP कुतः/KN मिलति/KP ?/PUNC तया/SN च/APY मुक्तिः/KN कस्मात्/AP मिलति/KP ?/PUNC
 95/PUNC ./PUNC कार्यम्/KN सिध्यति/KP युक्त्या/KN एव/INTF शारीरम्/NP स्वबलम्/NP यत्र/A ,/PUNC कार्यम्/KN साधयते/KP 

नहि/AN ।/PUNC तत्र/A युक्तिबलेन/NP एव/INTF ,/PUNC कार्यम्/KN सिध्यति/KP तत्/SNV क्षणम्/NP ॥/PUNC 	"/PUNC 

अयि/ABS किम्/AP शयिष्यते/KP एव/INTF ?/PUNC चौरः/NP भित्तिम्/NP त्रोटयति/KP "/PUNC पतिम्/NP जागरयन्ती/KKS पत्नी/NP 

कथितवती/KN ।/PUNC जागरितः/KN पतिः/NP उच्चैः/KV उच्चैः/DV अवदत्/KP येन/SN चौरः/NP अपि/A तत्/SN शृणुयात्/KP -/PUNC 

"/PUNC अरे/ABS !/PUNC अत्र/A चिन्तायाः/NP का/SNV वार्ता/NP ?/PUNC अहम्/SN किम्/AP मूर्खः/NP अस्मि/KP यत्/A 

आत्मनः/NP धनम्/NP तव/SN च/APY सुवर्णाभूषणानि/NP गृहे/NP रक्षेयम्/KP ?/PUNC इदम्/SNV सर्वम्/SN तु/A एकस्याम्/SNV 

पोटलिकायाम्/NP बद्ध्वा/KKS बहिः/NP वृक्षोपरि/NP एकस्याम्/SNV शाखायाम्/NP अवलम्बितवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC ततः/A चौरः/NP तु/A 

किम्/AP ?/PUNC तस्य/SN पिता/NP अपि/A नेतुम्/KN न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC "/PUNC चौरः/NP इदम्/SN श्रुत्वा/KKS तत्र/A 

एव/INTF प्राप्तः/KN ।/PUNC आसीत्/KP इयम्/SNV कृष्णपक्षस्य/NP रात्रिः/NP ।/PUNC घोरान्धकारे/NP चौरः/NP सम्यक्/NV द्रष्टुम्/KN न/AN 

अशक्नोत्/KP ।/PUNC सः/SN शीघ्रम्/KV शीघ्रम्/DV वृक्षम्/NP आरूढः/KN ।/PUNC तत्र/A पूर्वतः/NP विद्यमानम्/NP मधुमक्षिकाच्छत्रम्/NP 

एव/INTF आभूषणपोटलीम्/NP मन्वानः/NP सः/SN यथा/AVK अस्पृशत्/KP ,/PUNC तथा/AVK एव/INTF मधुमक्षिकाः/NP उद्बुद्धाः/KN 

,/PUNC तम्/SN च/APY सर्वथा/A अदंशन्/KP ।/PUNC अनेन/SN भूमौ/NP पतितः/KN चौरः/NP यथाकथञ्चित्/A उत्थाय/KN पलायितः/KN 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC पतिः/NP पत्नीम्/NP किम्/AP अवदत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC चौरः/NP तदा/A किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC मधुमक्षिकाः/NP चौरम्/NP किम्/AP अदंशन्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC चौरः/NP कथम्/A पलायितः/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC युक्तिबलम्/NP कार्यम्/KN कदा/AP साधयति/KP ?/PUNC
 96/PUNC ./PUNC प्रशंसाम्/NP श्रोतुम्/KN लालसा/NP प्रशंसाम्/NP अन्यतः/A श्रोतुम्/KN ,/PUNC जनः/NP सर्वत्र/A यत्नवान्/KN ।/PUNC वृद्धावत्/ASD सः/SN स्वहस्तेन/NP ,/PUNC करोति/KP स्वाम्/SN क्षतिम्/NP न/AN किम्/AP ?/PUNC ॥/PUNC एकस्याः/SNV वृद्धायाः/NP 

पुत्रस्य/NP विवाहः/NP सम्पन्ने/NP गृहे/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC विवाहे/NP बहु/NV यौतुकम्/NP मिलितम्/KN ।/PUNC मातापितरौ/NP पुत्र्यै/NP 

विविधानि/NV बहुमूल्यानि/NV स्वर्णाभूषणानि/NP अपि/A दत्तवन्तः/KN ।/PUNC यदा/AVK एभिः/SNV आभूषणैः/NP अलङ्‌कृता/KN सा/SN 

पतिगृहम्/NP आयाता/KN ,/PUNC तदा/AVK ताम्/SN द्रष्टुम्/KN आयाताः/KN प्रतिवेशिन्यः/NP सम्बन्धिन्यः/NP च/APY महिलाः/NP 

आभूषणानाम्/NP तस्याः/SN मातापित्रोः/NP च/APY बहुबहुप्रशंसाम्/NP कृतवत्यः/KN ।/PUNC वृद्धायै/NP एतत्/SN न/AN अरोचत/KP ।/PUNC 

सा/SN अपि/A आत्मानम्/NP प्रशंसयितुम्/KN एकम्/SMKY हीरकजटितम्/NV सुवर्णाङ्गुलीयकम्/NP निर्मापितवती/KN ।/PUNC समये/NP समये/DV 

येन/SN केनापि/A मिषेण/NP अङ्गुलीयकम्/NP दर्शयित्वा/KKS तत्सम्बन्धे/NP प्रशंसावचनानि/NP श्रोतुम्/KN प्रयतितवती/KN ।/PUNC किन्तु/A 

अत्र/A न/AN केन/SN अपि/A ध्यानम्/NP दत्तम्/KN ।/PUNC अन्ते/A जनानाम्/NP तत्र/A ध्यानम्/NP आकृष्टम्/KN कर्तुम्/KN स्वहस्तेन/NP 

एव/INTF सा/SN स्वकीये/SNV आवासे/NP अग्निम्/NP योजितवती/KN ।/PUNC '/PUNC अस्माकम्/SN अपि/A अग्निः/NP न/AN लगेत्/KP 

'/PUNC -/PUNC इदम्/SN विचार्य/KN प्रतिवेशिनः/NP अग्निम्/NP प्रशमयितुम्/KN उपस्थिताः/KN ।/PUNC वृद्धा/NP धृताङ्गुलीयकहस्तेन/NP 

वारम्/A वारम्/DV दर्शयति/KP स्म/A -/PUNC "/PUNC अत्र/A अग्निशमनम्/NP करोतु/KP ,/PUNC अत्र/A अग्निशमनम्/NP करोतु/KP 

।/PUNC "/PUNC तदा/A कश्चित्/SNV युवकः/NP वृद्धाम्/NP अङ्गुलीयकविषये/NP पृष्टवान्/KN ,/PUNC तत्सम्बन्धे/NP च/APY कांश्चित्‌/SN 

प्रशंसाशब्दान्/NP अपि/A कथितवान्/KN ।/PUNC वृद्धा/NP स्वम्/SN शिरः/NP स्फोटयन्ती/KN अवोचत्/KP -/PUNC "/PUNC अरे/ASMB 

मूर्ख/NP !/PUNC पूर्वम्/NP एव/INTF किम्/AP न/AN अङ्गुलीयकम्/NP प्रशंसितवान्/KN ?/PUNC अहम्/SN स्वहस्तेन/NP किम्/AP 

स्वम्/SNV गृहम्/NP अग्निना/NP अयोजयिष्यम्/KP ?/PUNC "/PUNC इति/A कथयित्वा/KKS उच्चैः/NV उच्चैः/DV रोदितुम्/KN प्रवृत्ता/KN 

इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC प्रतिवेशिन्यः/NP सम्बन्धिन्यः/NP महिलाः/NP च/APY कस्य/SNV कस्य/DV प्रशंसाम्/NP कृतवत्यः/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वृद्धा/NP प्रशंसाम्/NP प्राप्तुम्/KN किम्/AP कृतवती/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC प्रतिवेशिनः/NP किम्/AP विचार्य/KN वृद्धायाः/NP गृहे/NP उपस्थिताः/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC वृद्धा/NP तान्/SN किम्/AP कुर्वती/KN किम्/AP कर्तुम्/KN कथयति/KP स्म/A ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC युवकः/NP वृद्धाम्/NP किम्/AP पृष्टवान्/KN ,/PUNC वृद्धा/NP च/APY तम्/SN किम्/AP अवोचत्/KP ?/PUNC 
97/PUNC ./PUNC स्त्रीपुरुषपरिचयः/NP मायाभोगेषु/NP लिप्तः/KN यः/SN ,/PUNC सः/SN एव/INTF स्त्री/NP न/AN किम्/AP वद/KP 

।/PUNC यः/SN तथा/A वर्तते/KP न/AN एव/INTF ,/PUNC सः/SN एव/INTF पुरुषः/NP खलु/A ॥/PUNC	नगरात्/NP 

बहिः/NP एकस्मिन्/SNV उपवने/NP कश्चित्/SNV संन्यासी/NP निवसति/KP स्म/A ।/PUNC परन्तु/A भिक्षार्थम्/NP सः/SN नगरम्/NP एव/INTF 

गच्छति/KP स्म/A ।/PUNC तस्य/SN भक्तेषु/NP सद्‌गृहस्थाः/NP ,/PUNC अधिकारिणः/NP ,/PUNC कर्मचारिणः/NP च/APY आसन्/KP 

।/PUNC मार्गे/NP एकस्याः/SNV वेश्यायाः/NP आवासः/NP आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/A सा/SN अपि/A भिक्षाम्/NP दत्त्वा/KKS सप्रणामम्/NP 

संन्यासिनम्/NP पृष्टवती/KN -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP !/PUNC भवान्/SN स्त्री/NP अस्ति/KP अथवा/A पुरुषः/NP ?/PUNC 

"/PUNC संन्यासी/NP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC तव/SN प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP पश्चात्/A प्राप्स्यसि/KP 

।/PUNC "/PUNC उत्तरस्य/NP प्रतीक्षायाम्/NP बहूनि/NV दिनानि/NP निर्गतानि/NV ।/PUNC कतिपयदिनेभ्यः/NP संन्यासिनः/NP भिक्षार्थम्/NP 

आगमनम्/KN न/AN अभवत्/KP ।/PUNC तस्य/SN अन्तसमयः/NP निकटे/A आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN वेश्याम्/NP आहूय/KN कथितवान्/KN 

-/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC तव/SN प्रश्नस्य/NP उत्तरम्/NP ददामि/KP यत्/A अहम्/SN पुरुषः/NP अस्मि/KP ,/PUNC 

स्त्री/NP न/AN एव/INTF ।/PUNC "/PUNC वेश्या/NP अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC महाराज/NP !/PUNC इदम्/SN तु/A भवता/SN 

पूर्वम्/NP एव/INTF कथयितुम्/KN शक्यते/KP स्म/A ।/PUNC इयन्ति/KP दिनानि/NP किम्/AP यापितानि/NV ?/PUNC "/PUNC 

संन्यासी/NP अभाषत/KP -/PUNC "/PUNC पुत्रि/NP !/PUNC अहम्/SN इदम्/SN एव/INTF स्वस्मिन्/SN परीक्षमाणः/NP आसम्/KP 

।/PUNC केवलम्/NP पुरुषस्य/NP शरीरस्य/NP धारणेन/NP एव/INTF कश्चित्/SNV पुरुषः/NP न/AN भवति/KP ।/PUNC यः/SN मायायाः/NP 

भोगेषु/NP आसक्तः/KN तिष्ठति/KP ,/PUNC सः/SNV जनः/NP मायायाः/NP अधीनतया/NP स्त्री/NP भवति/KP ।/PUNC यः/SN तथा/A न/AN 

भवति/KP सः/SN एव/INTF पुरुषः/NP ।/PUNC पुरुषः/NP तु/A मायापतिः/NP एकः/SMKP एव/INTF ।/PUNC अहम्/SN अधुना/A तम्/SN 

एव/INTF शरणम्/NP गच्छामि/KP ।/PUNC माया/NP स्वजाले/NP माम्/SN पातयितुम्/KN न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC अतः/A निश्चयेन/NP 

कथयामि/KP यत्/A अहम्/SN पुरुषः/NP एव/INTF अस्मि/KP "/PUNC एवम्/AUD कथयन्/KKS एव/INTF सः/SN उच्चैः/NV '/PUNC 

ओम्/A '/PUNC इति/A उच्चार्य/KN अनन्ते/NP विलीनः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC संन्यासिनम्/NP वेश्या/NP किम्/AP कृत्वा/KKS किम्/AP पृष्टवती/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC संन्यासी/NP तदा/A किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC मृत्युसमये/NP निकटे/NP आगते/KN संन्यासीNP वेश्याम्/NP आहूय/KN किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC वेश्या/NP तम्/SN किम्/AP अवदत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC संन्यासी/NP वेश्याम्/NP स्त्रीपुरुषयोः/NP कीदृशम्/NV भेदम्/NP प्रबोधितवान्/KN ?/PUNC 
98/PUNC ./PUNC वीरशिवाजिः/NS मातृवत्/ASD परदाराभिः/NP ,/PUNC व्यवहरन्ति/KP ये/SN जनाः/NP ।/PUNC वीरशिवाजितुल्याः/NV 

ते/SN ,/PUNC दुर्लभाः/NV सन्ति/KP साम्प्रतम्/A ॥/PUNC महाराष्ट्रकेसरी/NV वीरशिवाजिः/NS स्वविश्वासपात्रैः/NV कैश्चित्/SNV जनैः/NP 

सह/AUP सभाकक्षे/NP मन्त्रणाम्/NP कुर्वन्/KKS आसीत्/KP ।/PUNC सहसा/NP द्वारपालः/NP प्रविश्य/KN शिरः/NP विनमय्य/KN प्रणामम्/NP 

कुर्वन्/KKS निवेदितवान्/KN -/PUNC "/PUNC महाराज/NP !/PUNC आर्यसेनापतिमहाशयः/NP द्वारि/NP उपस्थितः/KN श्रीमन्तम्/NP 

भवन्तम्/SN च/APY द्रष्टुम्/KN इच्छति/KP ।/PUNC "/PUNC	"/PUNC आम्/A आम्/DV ,/PUNC प्रवेश्यताम्/KP सः/SN ।/PUNC 

किमर्थम्/NP विलम्ब्यते/KP ?/PUNC अत्र/A तस्य/SN एव/INTF प्रतीक्षा/NP अस्ति/KP ।/PUNC "/PUNC शिवाजिः/NS अनुमतिम्/NP 

दत्तवान्/KN ।/PUNC सेनापतिः/NP प्रविश्य/KN साभिवादनम्/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC विजयताम्/NP विजयताम्/DV 

महाराष्ट्रकेसरी/NV ।/PUNC शत्रुदलम्/NP महावायुना/NP मेघदलम्/NP इव/ASD सर्वथा/A उच्छिन्नम्/KN अस्माकम्/SN सेनया/NP ।/PUNC ततः/A 

अस्माभिः/SN श्रीमद्भवत्प्रसादार्थम्/NP एकम्/SMKY बहुमूल्यम्/NV वस्तु/NP आनीतम्/KN ।/PUNC आज्ञा/NP यदि/AVK दीयेत/KP तर्हि/AVK अत्र/A 

एव/INTF प्रस्तुत्य/KN सर्वसमक्षम्/NP समर्प्येत/? श्रीमते/NP भवते/NP ।/PUNC "/PUNC "/PUNC आम्/A आम्/DV ,/PUNC का/SNV 

हानिः/NP इह/A ?/PUNC "/PUNC शिवाजिः/NS आज्ञापितवान्/KN ।/PUNC तस्मिन्/SN अन्यजनेषु/NP च/APY तत्/SNV वस्तु/NP 

द्रष्टुम्/KN महती/NV उत्सुकता/NP आसीत्/KP ।/PUNC	सेनापतिः/NP एकाम्/SMKY सुन्दरीम्/NV युवतिम्/NP आदाय/KN उपस्थितः/KN ।/PUNC 

युवतिः/NP अवनतमुखी/NV सङ्‌कोचशीला/NV भयेन/NP कम्पमाना/KN च/APY अवर्तत/KP ।/PUNC क्रोधेन/NP रक्तमुखः/NV शिवाजिः/NS 

सेनापतिम्/NP घोरशब्दैः/NP विनिन्दन्/KKS भर्त्सयन्/KKS च/APY कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC अरे/ASMB !/PUNC इदम्/SNV 

किम्/AP दुष्कर्म/NP कृतम्/KN युष्माभिः/SN ?/PUNC न/AN एतत्/SN म्लेच्छराज्यम्/NP ।/PUNC अविलम्बम्/NP एव/INTF इदानीम्/A 

इमाम्/SN बहुसम्मानसहिताम्/NP स्वकीयस्थानम्/NP प्रापयतु/KP ।/PUNC "/PUNC पुनः/A युवतिम्/NP प्रति/AUP हस्तौ/NP निबध्य/KN 

सविनयम्/NP अभाषत/KP -/PUNC "/PUNC मातः/NP !/PUNC क्षम्यताम्/NP मे/SN भ्रष्टमतेः/NV सेनापतेः/NP अस्य/SN अयम्/SN 

घोरापराधः/NP ।/PUNC भवती/SN मत्पक्षतः/NP सर्वथा/A निर्भया/NP भवतु/KP ।/PUNC अयम्/SN सद्यः/A एव/INTF भवतीम्/SN स्वजनेषु/NP 

प्रापयिष्यति/KP ।/PUNC सानन्दम्/NP तिष्ठतु/KP तत्र/A भवती/SN ।/PUNC "/PUNC अतीव/A सन्तुष्टाः/KNV जनाः/NP उच्चैः/NV उच्चैः/DV 

जयजयकारम्/NP कर्तुम्/KN प्रवृत्ताः/KN -/PUNC "/PUNC महाराजः/NV वीरशिवाजिः/NS विजयताम्/KP ,/PUNC महाराष्ट्रकेसरी/NV 

शिवाजिः/NS विजयताम्/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC वीरशिवाजितुल्याः/NV जनाः/NP कीदृशाः/NV भवन्ति/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सेनापतिः/NP शिवाजिम्/NS साभिवादनम्/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सेनापतिः/NP किम्/AP वस्तु/NP आदाय/KN उपस्थितः/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC शिवाजिः/NS सेनापतिम्/NP भर्त्सयन्/KKS किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC युवतिम्/NP प्रति/AUP च/APY किम्/AP 

अभाषत/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP काम्/SNV शिक्षाम्/NP ददाति/KP ?/PUNC
99/PUNC ./PUNC धीरस्वभावः/NP विपत्तौ/NP अपि/A धीरः/NP स्वम्/SN ,/PUNC धैर्यम्/KN न/AN एव/INTF विमुञ्चति/KP ।/PUNC चातुर्येण/NP सः/SN कार्यम्/KN स्वम्/SN ,/PUNC संसाधयति/KP बुद्धिमान्/KN ॥/PUNC एकः/SMKY रत्नव्यवसायी/NP व्यवसाये/NP 

उपार्जितम्/KN प्रचुरम्/NV धनराशिम्/NP गृहीत्वा/KKS ग्राममार्गतः/KN गच्छन्/KKS आसीत्/KP ।/PUNC अधिकरात्रिवशात्/NP सः/SN तत्र/A 

एव/INTF ग्रामीणम्/NV कृषकम्/NP शरणम्/NP याचित्वा/KKS तस्य/SN गृहे/NP स्थितः/KN ।/PUNC रात्रेः/NP तृतीये/SMKY प्रहरे/NP ग्रामे/NP 

दस्युदलस्य/NP आगमनात्/NP भीतः/NP कृषकः/NP स्वकीयम्/SN धनम्/NP भूमिम्/NP खनित्वा/KKS तत्र/A गोपितवान्/KN ।/PUNC व्यवसायी/NP 

इदम्/SN दृष्टवान्/KN ।/PUNC किञ्चित्समयानन्तरम्/NP दस्युराजः/NP उपस्थाय/KN स्वकीयम्/SN सर्वस्वम्/NP दातुम्/KN तान्/SNV सर्वान्/SN 

अकथयत्/KP ।/PUNC कृषकः/NP तूष्णीम्/NP स्थितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC व्यवसायी/NP तत्/SNV स्थानम्/NP दर्शितवान्/KN ,/PUNC 

यतः/SN कृषकस्य/NP धनम्/NP आदाय/KN दस्युराजः/NP निर्गतः/KN ।/PUNC ततः/A तम्/SN व्यवसायिनम्/NP अपि/A दस्युराजस्य/NP 

एव/INTF व्यक्तिम्/NP मन्यमानः/KNV कृषकः/NP यदा/AVK शेषरात्रौ/NP गम्भीरनिद्रायाम्/NV सुप्तम्/NP कुठारेण/NP मारयितुम्/KN उद्यतः/KN 

,/PUNC तदा/AVK तस्य/SN पुत्री/NP तम्/SN -/PUNC '/PUNC अतिथिहत्या/NP महापापम्/NP '/PUNC इति/A स्मारयित्वा/KKS 

न्यवारयत्/KP ।/PUNC प्रातः/NP प्रस्थातुम्/KN उद्यतः/NP व्यवसायी/NP कृषकम्/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC दस्युगृहीतम्/KN धनम्/NP 

कियत्/SNV आसीत्/KP ?/PUNC "/PUNC "/PUNC तत्/SNV धनम्/NP विंशतिसहस्ररूप्यकाणाम्/NP अस्याः/SNV पुत्र्याः/NP विवाहार्थम्/NP 

अत्र/A सञ्चितम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC पुनः/A अस्य/SN सञ्चयः/NP दशवर्षेषु/NP अपि/A न/AN एव/INTF सम्भवः/KN ।/PUNC हा/ABS 

!/PUNC हतः/KN अस्मि/KP मन्दभाग्यः/NP "/PUNC इति/A कथयित्वा/KKS विरताय/NP स्वशरणदात्रे/NP कृषकाय/NP व्यवसायी/NP 

तत्कालम्/NP विंशतिसहस्ररूप्यकाणि/NP ,/PUNC इयन्ति/KP एव/INTF च/APY अतिरिक्तानि/NP स्वपक्षतः/NP कन्यादाने/NP उपयोक्तुम्/KN 

प्रदाय/KN ततः/A धन्यवादस्य/NP एकम्/SMKY शब्दम्/NP अपि/A न/AN शृण्वन्/KKS सत्वरम्/NV कुटीरात्/NP तूष्णीम्/NP निर्गतः/KN इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC रत्नव्यवसायी/NP रात्रौ/NP कस्य/AP गृहे/NP स्थितः/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तत्र/A रात्रेः/NP तृतीयप्रहरे/NP कः/AP आगच्छत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC रत्नव्यवसायी/NP दस्युराजम्/NP किम्/AP दर्शितवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC दस्युराजे/NP निर्गते/KN रत्नव्यवसायी/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC धीरस्य/NP स्वभावः/NP कीदृशः/NV भवति/KP ?/PUNC 
100/PUNC ./PUNC इच्छाः/NP दुःखदाः/NP सदा/A इच्छानाम्/NP न/AN अस्ति/KP कोऽपि/A अन्तः/NP ,/PUNC पूर्तिः/NP तासाम्/SN 

न/AN सम्भवा/NP ।/PUNC आदौ/NP अन्ते/NP सदुःखाः/NP ताः/SN ,/PUNC अतः/A तासु/SN रमेत/KP कः/AP ?/PUNC ॥/PUNC 

सुरसामुखम्/NP इव/ASD एकतः/SN वर्धमाना/NV महार्घता/NP ,/PUNC द्रौपदीशाटिका/NP इव/ASD अन्यतः/SN अन्तहीना/NP नित्यम्/NP 

नवनवानाम्/NV उपभोग्यवस्तूनाम्/NP लिप्सा/NP ,/PUNC द्वाभ्याम्/SN अपि/A उत्पीडितः/KNV सुरेशः/NP गृहत्यागे/NP एव/INTF कल्याणम्‌/NP 

अमन्यत/KP ।/PUNC विना/AUP सूचनादानम्/NP सः/SN एकवारम्/NP यः/SN निर्गतः/KN -/PUNC निर्गतः/KN एव/INTF ।/PUNC पश्चात्/A 

तस्य/SN पत्न्या/NP पुत्रेण/NP च/APY पत्रम्/NP एकम्/SMKP प्राप्तम्/KN -/PUNC यत्र/A कुतः/A कुतः/DV कियत्/SNV कियत्/DV च/APY 

तेन/SN ऋणम्/NP गृहीतम्/NP आसीत्/KP ?/PUNC तस्य/SN विवरणम्/NP दत्तम्/KN अभवत्KP ।/PUNC ऋणशोधनार्थम्/NP तस्मिन्/SN 

पत्रे/NP निर्दिष्टम्/KN आसीत्/KP ‌।/PUNC द्वौ/SMKY अपि/A मातापुत्रौ/NP तम्/SN पूर्वम्/SN नगरे/NP एव/INTF ,/PUNC तदनन्तरम्/SN 

बहिः/NP अपि/A सम्बन्धिषु/NP अन्विष्टवन्तौ/KN ।/PUNC परन्तु/A सः/SN न/AN एव/INTF मिलितः/KP ।/PUNC अन्ते/NP निराशौ/NP 

भूत्वा/KKS विंशतिपञ्चविंशतिवर्षाणि/NP एवम्/AUD एव/INTF यापितवन्तौ/KN ।/PUNC ततः/A तीर्थयात्रायै/NP कृतविचारौ/NV तौ/SN 

बदरीनाथधाम/NS प्राप्तौ/KN ।/PUNC तत्र/A भिक्षुषु/NP एकम्/SMKY भिक्षुकम्/NP दृष्ट्वा/KN पुत्रः/NP स्थितः/KN ,/PUNC माता/NP च/APY 

अपि/A निर्निमेषम्/NP तम्/SN पश्यन्ती/KN ततः/A पदम्/NP एकम्/SMKY अपि/A न/AN प्रचलिता/KN ।/PUNC भिक्षुः/NP अपि/A किञ्चित्/A 

स्मरन्/KKS इव/ASD ताम्/SN एव/INTF स्थितिम्/KN आपन्नः/KN ।/PUNC अन्ते/NP माता/NP किञ्चित्/A वक्तुम्/KN उद्यता/KN ,/PUNC 

तावत्/A एव/INTF भिक्षुः/NP "/PUNC हा/ABS पुत्र/NV रमेश/NP !/PUNC "/PUNC इति/A उच्चारयन्/KKS एव/INTF निष्प्राणः/NP 

अभवत्/KN ।/PUNC अधुना/A तु/A मातापुत्रौ/NP '/PUNC अयम्/SN एव/INTF मे/SN पतिदेवः/NP ,/PUNC अयम्/SN एव/INTF मे/SN 

पिता/NP '/PUNC इति/A अवगत्य/KN अत्यन्तम्/NP पश्चात्तपन्तौ/NP तत्र/A एव/INTF पुरोहितस्य/NP एकस्य/SMKY साहाय्येन/NP तस्य/SN 

सर्वम्/SN अपि/A और्ध्वदैहिकम्/NP कर्म/NP यथाविधि/NP सम्पादितवन्तौ/KN ।/PUNC तत्र/A तत्रत्याः/KN सर्वे/SN अपि/A तस्य/SN सहचराः/NV 

भिक्षुकाः/NP सम्मिलिताः/NP अजायन्त/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सुरेशः/NP गृहत्यागम्/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तस्य/SN पत्रम्/NP प्राप्य/KN तस्य/SN पत्नी/NP पुत्रः/NP च/APY किम्/AP अकुरुताम्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC माता/NP पुत्रः/NP च/APY सुरेशम्/NP कुत्र/AP प्राप्तवन्तौ/KN ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC सुरेशः/NP निष्प्राणः/NP किम्/AP उच्चारयन्/KKS अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इच्छाः/NP कीदृश्यः/NV भवन्ति/KP ?/PUNC 
101/PUNC ./PUNC गृहध्वंसः/NP न/AN शोभनः/NP
गृहम्/NP न/AN कस्यचित्/SN जन्तोः/NP ,/PUNC ध्वंसनीयम्/KN कदाचन/A ।/PUNC
दुःखिनः/NP तस्य/SN शापेन/NP ,/PUNC ससुखम्/NP जीव्यते/KP नहि/AN ॥/PUNC
पत्न्याः/NP आग्रहेण/NP एकः/SMKY सामान्यः/NP वेतनभोगी/NP कर्मचारी/NP सन्/KKS अपि/A मम/SN मित्रम्/NP स्वस्य/SN 

खाद्यपेयपरिधेयादिसामग्रीषु/NP व्यये/NP न्यूनताम्/NP कृत्वा/KKS तथा/A इतस्ततः/A ऋणम्/NP गृहीत्वा/KKS च/APY स्वस्मै/SN एकम्/SMKY 

गृहम्/NP क्रीतवान्/KN ।/PUNC भाटकगृहम्/NP परित्यज्य/KN तत्र/A निवसितुम्/KN अपि/A प्रारब्धवान्/KN ।/PUNC यथासमयम्/NP गृहीतम्/NV 

ऋणराशिम्/NP परावृत्तवान्/KN अपि/A ।/PUNC जीवनयात्रा/NP ससुखम्/NP प्रचलति/KP स्म/A ।/PUNC एकस्मिन्/SNV दिने/NP शयनकक्षे/NP 

दृष्टम्/KN यत्/A चटकदम्पतिभ्याम्/NP इतस्ततः/A तृणादिकम्/NP आनीय/KN उपरि/A एकस्मिन्/SNV आलये/NP निजावासयोग्यम्/KN एकम्/SMKY 

सुन्दरम्/NV नीडम्/NP निर्मितम्/KN ।/PUNC तस्मिन्/SN चटका/NP द्वौ/SMKY अण्डौ/NP अपि/A दत्तवती/KN ।/PUNC यथासमयम्/NP ततः/A 

द्वौ/SMKY शावकौ/NP विनिःसृतौ/KN ।/PUNC चटकदम्पती/NP तत्कृते/KN इतस्ततः/A भ्रामम्/KN भ्रामम्/DV आहारव्यवस्थाम्/NP कुरुतः/KP स्म/A 

।/PUNC यद्यपि/A शावकौ/NP एवम्/AUD तु/A निरन्तरम्/SN एव/INTF कूजतः/KP स्म/A ,/PUNC किन्तु/A मातापित्रोः/NP उपस्थितौ/KN 

तु/A तयोः/SN कूजनम्/NP इयत्/SN अधिकम्/NV भवति/KP स्म/A यत्/A तत्/SN मम/SN मित्रपत्न्यै/NP न/AN अभिरोचते/KP स्म/A ।/PUNC 

एकदिने/NP क्रोधस्य/NP सीमानम्/NP अतिक्रान्ता/NP सा/SN मम/SN मित्रस्य/NP अनुपस्थितौ/KN तत्/SNV नीडम्/NP सन्त्रोट्य/KN प्रक्षिप्तवती/KN 

।/PUNC वराकौ/NP शावकौ/NP अपि/A तेन/SN एव/INTF दुर्गतिम्/KN प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC असहायौ/NV चटकदम्पती/NP तु/A किम्/AP 

कर्तुम्/KN शक्नुतः/KP स्म/A ?/PUNC सायम्/NP गृहम्/NP प्रत्यावृत्तः/KN पत्नीमुखात्/NP एव/INTF इदम्/SN वृत्तम्/KN ज्ञातवान्/KN मम/SN 

सुहृत्/NP ।/PUNC विषण्णहृदयः/NP सः/SN पत्नीम्/NP केवलम्/A इदम्/SN एव/INTF अकथयत्/KP यत्/A यदि/AVK कश्चित्/SN अस्मद्/SN 

गृहे/NP अपि/A एवम्/AUD व्यवाहरिष्यत्/KP तर्हि/AVK कीदृशी/SNV अस्मदीया/SN दुर्गतिः/KN अभविष्यत्/KP ?/PUNC तदा/A तु/A सा/SN 

न/AN किञ्चित्/A उक्तवती/KN ।/PUNC परन्तु/A पञ्चमे/SMKY एव/INTF दिने/NP गृहस्य/NP एका/SMKY प्रस्तरपट्टिका/NP सहसा/A त्रुटिता/KN 

यस्याः/SN अधस्तात्/A क्रीडन्/KKS तयोः/SN एतमात्रम्/NP कुलदीपकः/NP सदासदार्थम्/NP भगवत्प्रणयी/NP सञ्जातः/KN ।/PUNC तस्मात्/SN 

एव/INTF दिनात्/NP मम/SN मित्रपत्नी/NP आत्मकृत्ये/KN पश्चात्तपन्ती/KN इव/ASD विक्षिप्तावस्थाम्/NP प्राप्ता/KN अस्ति/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC वेतनभोगी/NP कर्मचारी/NP किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC तस्य/SN पत्नी/NP किम्/AP कृतवती/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC पतिः/NP ताम्/SN किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC पत्नी/NP विक्षिप्तावस्थाम्/NP कथम्/AP प्राप्ता/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC कस्यचित्/SN गृहध्वंसनेन/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC
102/PUNC ./PUNC जीवनसारः/NP जीवनस्य/NP एकः/SMKY एव/INTF अस्ति/KP ,/PUNC सारः/NP भगवदाश्रयः/NP ।/PUNC क्षणभङ्गुरदेहाय/NP ,/PUNC तुच्छः/NP अस्ति/KP अखिलसङ्ग्रहः/NP ॥/PUNC विश्वकर्मणा/NS वारम्/A वारम्/DV नवनवरूपे/NP निर्मितम्/KN 

अपि/A सर्वसुखसुविधासम्पन्नम्/NV अनुपमम्/NV भवनम्/NP महेन्द्राय/NP यदा/AVK न/AN एव/INTF अरोचत/KP ,/PUNC तदा/AVK 

खिन्नमनाः/NP विश्वकर्मा/NS विष्णुम्/NS उपगत्य/KN समस्यासमाधानम्/NP पर्यपृच्छत्/KP ।/PUNC मायापतिः/NP तम्/SN आश्वास्य/NP 

न्यवर्तयत्/KP ।/PUNC पुनः/NP एकः/SMKY वटुकः/NP महेन्द्रम्/NP आसाद्य/KN तस्य/SN भवनम्/NP प्रशंसन्/KN पृष्टवान्/KN -/PUNC 

"/PUNC इदम्/SN निर्मातुम्/KN कति/SN विश्वकर्माणः/NS श्रमम्/NP कृतवन्तः/KN ?/PUNC "/PUNC साश्चर्यम्/SNV सगर्वम्/NV च/APY 

महेन्द्रः/NP उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC विश्वकर्मा/NS तु/A एकः/SMKP एव/INTF ।/PUNC "/PUNC वटुकः/NP प्रत्यवदत्/KP 

-/PUNC "/PUNC न/AN केवलम्/NP विश्वकर्मा/NS एव/INTF ,/PUNC अपि/A तु/A महेन्द्रब्रह्मविष्णुमहेशाः/NS अपि/A अनन्ताः/NV 

सन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC एवम्/AUD उक्त्वा/KKS सः/SN उच्चैः/KV हसितवान्/KN ।/PUNC पुनः/A महेन्द्रेण/NP हसनस्य/NP कारणे/NP 

पृष्टे/NP सः/SN एकम्/SMKY बृहत्पिपीलकदलम्/NP दर्शयन्/KKS कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC देवराज/NP !/PUNC पश्यतु/KP 

,/PUNC अस्मिन्/SN दले/NP सर्वे/SN अपि/A पिपीलकाः/NP प्राक्तनाः/NV महेन्द्राः/NP एव/INTF सन्ति/KP ।/PUNC कर्मवशात्/NP एव/INTF 

ते/SN इमाम्/SNV योनिम्/NP प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC "/PUNC अस्मिन्/SNV एव/INTF अन्तराले/NP कश्चित्/SNV तेजस्वी/NV जनः/NP 

तत्र/A उपस्थितः/KN ।/PUNC महेन्द्रः/NP तम्/SN यथाविधि/NP पूजितवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN शिरसि/NP एकः/SMKY वेत्रकटः/NP 

वक्षसि/NP च/APY भूयान्/NV लोमराशिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC वटुकेन/NP पृष्टः/NP सः/SN आत्मानम्/NP लोमशम्/NS ऋषिम्/NP ब्रह्मणः/NP 

द्विपरार्धान्तम्/KN आयुष्मन्तम्/KN पर्यचाययत्/KP ,/PUNC सह/AUP एव/INTF च/APY इदम्/SN अपि/A अकथयत्/KP यत्/A -/PUNC 

"/PUNC एकस्मिन्/SNV इन्द्रे/? गते/KN तस्य/SN एकम्/SMKY लोम/NP उन्मूलितम्/NP भवति/KP ,/PUNC आयुषः/NP अस्थिरत्वात्/KN 

तेन/SN न/AN विवाहः/NP कृतः/KN ,/PUNC न/AN च/APY निवासार्थम्/NP काचित्/SNV कुटी/NP एव/INTF निर्मिता/KN ,/PUNC 

शीतातपवर्षाभ्यः/NP सुरक्षार्थम्/NP शिरसि/NP उक्तः/KN वेत्रकटः/NP धार्यते/KP ।/PUNC नश्वरशरीरस्य/NP शृङ्गारार्थम्/NP किम्/AP अनावश्यकः/NV 

संग्रहः/NP क्रियेत/KP ?/PUNC सर्वथा/A भगवद्भक्तिः/KN एव/INTF जीवनसारः/NP इति/A मत्वा/KKS नित्यम्/NV तत्र/A भगवति/NP रम्यते/KP 

"/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS निर्गते/KN ऋषौ/NP वटुकः/NP अपि/A निरगच्छत्/KP ।/PUNC ततः/A ऋषिवचनम्/NP भूयः/KNV भूयः/DV 

चिन्तयन्/KKS मन्यमानः/KN च/APY महेन्द्रः/NP अपि/A विरक्तः/KN भूत्वा/KKS प्रासादनिर्माणम्/NP व्यरमयत्/KP विश्वकर्माणम्/NP च/APY 

दानमानादिना/NP परितोष्य/KN व्यसृजत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC विश्वकर्मा/NS विष्णुम्/NS किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC वटुके/NP महेन्द्रे/NP च/APY कीदृशम्/AP प्रश्नोत्तरम्/NP अभवत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC लोमशः/NS आत्मानम्/NP कस्मिन्/AP रूपे/NP पर्यचाययत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC अस्य/SN महेन्द्रे/NP कीदृशः/AP प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC जीवनस्य/NP सारः/NP कस्मिन्/AP अस्ति/KP ?/PUNC 
103/PUNC ./PUNC सर्वः/SN सर्वम्/SN न/AN प्राप्नोति/KP सर्वम्/SN समीहितम्/KN सर्वः/SN ,/PUNC न/AN एव/INTF आप्नोति/KP 

कदाचन/A ।/PUNC कश्चन/SNV भाग्यशाली/NP एव/INTF ,/PUNC लभते/KP स्वम्/SN समीहितम्/KN ॥/PUNC	संयुक्तपरिवारे/NP 

प्रतिसदस्यम्/NP विचारधारायाः/NP भिन्नभिन्नत्वात्/NP परस्परम्/NP मध्ये/NV मध्ये/DV कलहः/NP असहयोगः/NP च/APY स्वाभाविकः/KN 

एव/INTF ।/PUNC एकदा/A तस्य/SN सदस्यः/NP इयान्/SNV रुष्टः/KN अभवत्/KP यत्/A सः/SN प्रातः/NP भोजनोत्तरम्/NP एवम्/AUD 

कथयित्वा/KKS निर्गतः/KN यत्/A अहम्/SN तावत्/A अस्य/SNV गृहस्य/NP बहिष्कारम्/NP करिष्यामि/KP ,/PUNC तावत्/A च/A 

स्वदायित्वम्/KN न/AN एव/INTF पूरयिष्यामि/KP ,/PUNC यावत्/A सर्वे/SN अपि/A सदस्याः/NP यथा/AVK अहम्/SN इच्छामि/KP तथा/AVK 

न/AN आचरिष्यन्ति/KP ।/PUNC सः/SN आवेशे/NP निर्गतः/KN अवश्यम्/KN ,/PUNC किन्तु/A ततः/A पृथक्/NP स्थातुम्/KN कदापि/A न/AN 

ऐच्छत्/KP ।/PUNC सन्ध्याम्/NP यावत्/A ग्रामसीमायाम्/NP स्थितस्य/NV वटवृक्षस्य/NP छायायाम्/NP गत्वा/KKS स्थितः/KN व्यचारयत्/KP 

च/APY यत्/A माम्/SN आनेतुम्/KN विनेतुम्/KN च/APY अवश्यम्/NP कश्चित्/SN आयास्यति/KP ,/PUNC स्वत्रुटिकृते/KN च/APY मत्तः/KN 

क्षमाम्/NP अपि/A याचिष्यते/KP ।/PUNC किन्तु/A कश्चित्/SN अपि/A न/AN आयातः/KN ।/PUNC इदानीम्/A तु/A तम्/SN बुभुक्षा/NP अपि/A 

बाधितुम्/KN प्रवृत्ता/KN ,/PUNC अन्यतः/A च/APY ससम्मानम्/NV गृहम्/NP प्रति/AUP निवर्तनस्य/NP लालसा/NP अपि/A वर्धितुम्/KN 

प्रारभत/KN ।/PUNC अतः/A कम्/SNV अपि/A उपायम्/NP अनवलोक्य/KN चरित्वा/KKS गृहम्/NP प्रति/AUP निवर्तमानस्य/NV एकस्य/SMKY 

गोव्रजस्य/NP अन्यतमगोः/NP पुच्छम्/NP गृहीत्वा/KKS एवम्/AUD उच्चैः/KV उच्चैः/DV कथयन्/KKS यत्/A अहम्/SN गृहम्/NP न/AN 

एव/INTF निवर्तिष्ये/KP ,/PUNC कथम्/AP माम्/SN गृहम्/NP नयसि/KP ?/PUNC गवा/NP सह/AUP गृहम्/NP निवृत्तः/KN ।/PUNC 

तत्र/A सदस्याः/NP तम्/SN सामान्यरूपेण/NP एव/INTF गृहीतवन्तः/KN ।/PUNC द्वयोः/SMKP अपि/A गौरवसम्मेलनम्/NP अमन्यत/KP ।/PUNC 

प्रातः/NP तु/A भोजनम्/NP कृत्वा/KKS सः/SN निर्गतः/KN आसीत्/KP एव/INTF ,/PUNC सायम्/NP अपि/A गृहम्/NP प्रति/AUP 

निवृत्य/KN एव/INTF भोजनम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC इयम्/SNV अस्ति/KP चातुरी/NP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC संयुक्तपरिवारस्य/NP एकः/SMKY सदस्यः/NP किम्/AP कथयित्वा/KKS गृहात्/NP निर्गतः/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC पश्चात्/A सः/SN किम्/AP व्यचारयत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC गृहम्/NP प्रति/AUP पुनः/A सः/SN किम्/AP कुर्वन्/KKS आगच्छत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC तस्य/SN का/AP चातुरी/NP आसीत्/PUNC ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
104/PUNC ./PUNC कालात्/NP पूर्वम्/SN फलेत्/NP नहि/AN समयागमनात्/NP पूर्वम्/SN ,/PUNC न/AN एव/INTF किञ्चित्/A 

प्रजायते/KP ।/PUNC उप्त्वा/KKS बीजम्/NP फलम्/NP तस्य/SN ,/PUNC तत्/SNV कालम्/NP न/AN एवINTF लभ्यते/KP ॥/PUNC 

एकः/SMKY राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN यस्मिन्/SN तुष्यति/KP स्म/A ,/PUNC तस्य/SN दरिद्रता/NP सर्वथा/A विनश्यति/KP 

स्म/A ।/PUNC अनेके/SNV जनाः/NP ततः/A लाभान्विताः/NP अभवन्/KP ।/PUNC तस्य/SN आवासात्/NP किञ्चित्/A दूरे/NP एव/INTF 

एकः/SMKY निर्धनः/NV युवा/NP वृक्षस्य/NP अधस्तात्/A निवसति/KP स्म/A ।/PUNC सः/SN न/AN कमपि/A याचते/KP स्म/A ।/PUNC 

किन्तु/A यत्/A किञ्चित्/A पथिकेभ्यः/NP मिलति/KP स्म/A ,/PUNC तेन/SN एव/INTF सः/SN सन्तुष्टः/KN आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/A 

राजा/NP सभायाम्/NP तम्/SN आहूतवान्/KN किञ्चित्/A सुभाषितम्/NP च/APY श्रावयितुम्/KN तम्/SN कथितवान्/KN ।/PUNC तदा/A सः/SN 

गीतवान्/KN -/PUNC 
"/PUNC पूर्णतः/NV पूर्णम्/NV एव/INTF अब्धिम्/NP ,/PUNC भरन्ति/KP सरितः/NP सदा/A ।/PUNC श्रीः/NP अपि/A स्वाम्/SN 

विना/AUP भाग्यम्/NP ,/PUNC कञ्चित्/A दर्शयते/KP नहि/AN ॥/PUNC "/PUNC अनेन/SN सन्तुष्टः/KN राजा/NP तस्मै/SN रत्नभरितम्/NV 

एकम्/SMKY बृहत्/NV दाडिमफलम्/NP प्रदत्तवान्/KN ।/PUNC सः/SNV युवकः/NP तु/A बहिः/NP आगच्छन्/KKS कस्मैचित्/SN धनिकाय/NP 

तत्/SNV फलम्/NP विक्रीतवान्/KN ।/PUNC तस्य/SN उत्तमताम्/NP विचार्य/KN राजानम्/NP प्रसादयितुम्/KN धनिकः/NP राज्ञे/NP तत्/SNV 

फलम्/NP  समर्पितवान्/KN ।/PUNC राजा/NP तत्/SN गृहीत्वा/KKS द्वितीयस्मिन्/SNV दिने/NP अपि/A पूर्ववत्/A सभायाम्/NP तम्/SN 

एव/INTF युवकम्/NP समाहूय/KN ततः/A च/APY ताम्/SN एव/INTF गीतिम्/NP आकर्ण्य/KN तस्मै/SN तत्/SNV फलम्/NP समुपाहरत्/KP 

।/PUNC युवकः/NP तत्/SNV फलम्/NP पूर्ववत्/ASD एव/INTF एकस्याः/SNV वेश्यायाः/NP हस्ते/NP विक्रीतवान्/KN ।/PUNC सा/SNV 

वेश्या/NP अपि/A राजप्रसादम्/NP प्राप्तुम्/KN तत्/SNV फलम्/NP राज्ञे/NP समर्पितवती/KN ।/PUNC तृतीयदिने/NP राजा/NP पुनः/A तम्/SNV 

युवकम्/NP सभायाम्/NP आकार्य/KN ततः/A पूर्वगीताम्/NP एव/INTF गीतिम्/NP श्रुत्वा/KKS पुनरपि/A तत्/SNV एव/INTF फलम्NP तस्मै/SN 

दत्तवान्/KN ।/PUNC अधुना/A तु/A तत्/SNV फलम्/NP तस्य/SN हस्ततः/NP भूमौ/NP निपत्य/KN भग्नम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC सर्वाणि/SNV 

देदीप्यमानानि/NP बहुमूल्यानि/NV रत्नानि/NP बहिः/NV निःसृत्य/KN सर्वाम्/SN अपि/A सभाम्/NP विस्मयवतीम्/KN कृतवन्ति/KP ।/PUNC सर्वे/SN 

अपि/A सभ्याः/NP राज्ञः/NP औदार्यम्/KN  भृशम्/NP अभिनन्दितवन्तः/KN ।/PUNC राजा/NP तु/A '/PUNC युवकगीतेः/NP सार्थकता/NP 

एव/INTF अनेन/SN प्रमाणिता/KN '/PUNC इति/A उक्त्वा/KKS तम्/SNV अपि/A युवकम्/NP आत्मनः/NP एकविश्वासपात्रसेवकरूपे/NP 

स्वीकृतवान्/KN इति/A ।/PUNC  
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC राज्ञा/NP राजसभायाम्/NP आहूतः/KN निर्धनः/NP किम्/AP गीतवान्/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC राजा/NP तस्मै/SN कतिवारम्/NV फलम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC फले/NP कानि/AP रक्षितानि/NP आसन्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC राजा/NP युवकम्/NP सेवकरूपे/NP किम्/AP स्वीकृतवान्‌/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC इयम्/SNV कथा/NP कम्/AP सन्देशम्/NP ददाति/KP ?/PUNC 
105/PUNC ./PUNC लिखितम्/KN सुस्थिरम्/NP सदा/A उच्छलन्तः/KN विचाराः/NP च/APY उल्लिख्यन्ते/KP सत्वरम्/NV स्वयम्/NP 

।/PUNC तर्हि/A ते/SN सुस्थिराः/NP भूत्वा/KKS जायन्ते/KP राष्ट्रसम्पदः/NP ॥/PUNC एकदा/A कविराजम्/NP द्रष्टुम्/KN तस्य/SN सुहृत्/NP 

प्रातः/NP तस्य/SN गृहम्/NP अगच्छत्/KP ।/PUNC ततः/A इदम्/SN ज्ञात्वा/KKS यत्/A '/PUNC सः/SN तु/A रात्रौ/NP भुक्त्वा/KKS 

पीत्वा/KKS गृहात्/NP किञ्चित्/A दूरे/NP एव/INTF स्वसम्बन्धिनः/NP इन्धनविपणौ/NP गतः/KN '/PUNC तत्र/A एव/INTF अगमत्/KP 

।/PUNC तत्र/A तेन/SN दृष्टम्/KN यत्/A सः/SN खट्वायाम्/NP सुप्तः/KN अस्ति/KP ।/PUNC यदा/AVK मित्रम्/NP तस्य/SN आवरणम्/NP 

अपसारयितुम्/KN प्रावर्तत/KP ,/PUNC तदा/AVK कविराजः/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC नहि/AN नहि/DV ,/PUNC एवम्/AUD 

मा/AN कुरु/KP ।/PUNC पूर्वम्/SN मम/SN गृहतः/NP पादायामम्/NP आनय/KP ।/PUNC अहम्/SN सर्वथा/A नग्नः/NP अस्मि/KP ।/PUNC 

"/PUNC सहृत्/NP तथा/A एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC पादायामम्/NP परिधाय/KN नग्नतायाः/NP कारणम्/NP कविराजः/NP एवम्/AUD 

अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC मित्रवर/NP !/PUNC त्वम्/SN तु/A जानासि/KP एव/INTF ,/PUNC यदा/AVK मस्तिष्के/NP 

कविताः/NP उच्छलन्ति/KP ,/PUNC तदा/AVK अहम्/SN न/AN दिनम्/NP पश्यामि/KP न/AN च/APY रात्रिम्/NP ।/PUNC तत्/SNV 

कालम्/NP एव/INTF ताः/SNV लिपिबद्धाः/NP कर्तुम्/KN प्रवृत्तः/KN भवामि/KP ।/PUNC यदि/AVK एवम्/AUD न/AN करोमि/KP ,/PUNC 

तर्हि/AVK ताः/SN विलुप्यन्ते/KP ।/PUNC रात्रौ/NP अत्र/A आगतस्य/KN अपि/A मे/SN एवम्/AUD एव/INTF अभवत्/KP ।/PUNC 

इन्धनविक्रेतुः/NP तु/A गृहगमनसमयः/NP सञ्जातः/KN आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN माम्/SN अत्र/A एव/INTF एकाकिनम्/NP त्यक्त्वा/KKS 

निर्गतः/KN ।/PUNC तदा/A मम/SN इतः/A कविताः/NP आयान्ति/KP स्म/A ,/PUNC ततः/A च/APY लेखनाय/NP प्रकाशाभावः/NP कष्टम्/NP 

ददाति/KP स्म/A ।/PUNC अन्ते/A धीरम्/? धीरम्/DV शरीरात्/NP सर्वाणि/SNV एव/INTF वस्त्राणि/NP अवतार्य/KN प्रकाशार्थम्/NP तेषाम्/SN 

क्रमशः/A उपयोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC पश्य/KP ,/PUNC तेषाम्/SN ज्वलनप्रकाशे/NP यत्/A लिखितम्/KN ,/PUNC तत्/A अत्र/A 

त्वाम्/SN एव/INTF श्रावयितुम्/KN सुरक्षितवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC "/PUNC सुहृत्/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC अत्र/A 

इन्धनस्थितौ/NP अपि/A प्रकाशार्थम्/NP इन्धनस्य/NP उपयोगः/NP त्वया/SN कथम्/AP न/AN कृतः/KN ?/PUNC "/PUNC कविराजः/NP 

खेदम्/A प्रकटयन्/KKS उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC अरे/ASMB !/PUNC इदम्/SN तु/A तदा/A अहम्/SN सर्वथा/A विस्मृतवान्/KN 

एव/INTF आसम्/KP ।/PUNC "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC कविराजः/NP सुहृदम्/NP कदा/A किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC सहृत्/NP तम्/SN तदा/A किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC कविराजः/NP सुहृदः/NP प्रश्नस्य/NP किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC विचाराणाम्/NP लेखनेन/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC अनया/SNV कथया/NP का/AP शिक्षा/NP मिलति/KP ?/PUNC
 106/PUNC ./PUNC शान्तिप्रेमस्थितौ/NP लक्ष्मीः/NP यत्र/A शान्तः/NP तथा/A प्रेम/NP ,/PUNC तत्र/A लक्ष्मीस्थितिः/NP सदा/A ।/PUNC सद्वेषः/NP कलहः/NP यत्र/A ,/PUNC तत्र/A दारिद्र्यसंस्थितिः/NP ॥/PUNC एकदा/A श्रेष्ठिनः/NP रामधनस्यस्वप्ने/NP आगत्य/KN दरिद्रता/NP 

कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC श्रेष्ठिन्/NP !/PUNC लक्ष्मीः/NP तव/SN गृहे/NP बहुवर्षाणि/NP वासम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC 

तस्याः/SN छत्रच्छायायाम्/NP तिष्ठिता/KN सपरिवारेण/NP त्वया/SN असीमः/NV आनन्दः/NP उपभुक्तः/KN ।/PUNC किन्तु/A समयः/NP सदा/A 

एकसमानः/NP न/AN तिष्ठति/KP ।/PUNC लक्ष्म्याः/NP स्थाने/NP अधुना/A अहम्/SN वासम्/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC परम्/A इतः/A 

पूर्वम्/SN त्वम्/SN एकम्/SMKY यथेच्छम्/NV वरम्/NP मत्तः/KN ग्रहीतुम्/KN अर्हसि/KP ।/PUNC "/PUNC स्वप्ने/NP एव/INTF श्रेष्ठी/NP 

ताम्/SN उदतरत्/KN -/PUNC "/PUNC यदि/AVK एवम्/AUD ,/PUNC तर्हि/AVK अहम्/SN प्रकृतिनियम/NP अग्रे/NP किम्/AP 

कर्तुम्/KN शक्नोमि/KP ?/PUNC किन्तु/A यत्/A किम्/AP अपि/A करोमि/KP ,/PUNC तत्/A गृहस्य/NP समस्तानाम्/NV सदस्यानाम्/NP 

सहमत्या/KN एव/INTF करोमि/KP ,/PUNC तत्/A गृहस्य/NP समस्तानाम्/NV सदस्यानाम्/NP सहमत्या/KN एव/INTF करोमि/KP ।/PUNC 

अतः/A वरविषये/NP अपि/A तेषाम्/SN एव/INTF सहमतिम्/NP गृहीत्वा/KKS कथयिष्यामि/KP ।/PUNC तावत्/A मे/SN कृपया/NP समयम्/NP 

देहि/KP ।/PUNC "/PUNC दरिद्रता/NP तथा/A स्वीकृतवती/KN ।/PUNC अन्यस्मिन्/SNV दिने/NP प्रातः/NP श्रेष्ठी/NP सर्वान्/SNV अपि/A 

सदस्यान्/NP दरिद्रतायाः/NP समस्ताम्/NV घटनाम्/NP श्रावयित्वा/KKS वरविषये/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC ततः/A प्रत्येकम्/SMKP सदस्यः/NP 

पृथक्/A पृथक्/DV वरणीयम्/KN वस्तु/NP निर्दिष्टवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A श्रेष्ठिनः/NP मनः/NP तेन/SN न/AN एव/INTF सन्तुष्टम्/KN 

।/PUNC अन्ते/A तस्य/SN पुत्रवधूः/NP तस्मै/SN  परामर्शम्/NP दत्तवती/KN -/PUNC "/PUNC पितः/NP !/PUNC ततः/A अयम्/SNV 

वरः/NP याच्यताम्/KP यत्/A अस्मद्/SN गृहे/NP  शान्तिः/NP प्रेम/NP च/APY यथापूर्वम्/NV तिष्ठतु/KP ।/PUNC "/PUNC श्रेष्ठिने/NP 

अयम्/SNV परामर्शः/NP भृशम्/NP अरोचत/KP ।/PUNC रात्रौ/NP उपस्थिताम्/NV दरिद्रताम्/NP सः/SN वधूनिर्दिष्टम्/KN एव/INTF वरम्/NP 

अयाचत/KP ।/PUNC दरिद्रता/NP निराशा/NP भूत्वा/KKS कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC श्रेष्ठिन्/NP !/PUNC तथा/A अस्तु/KP 

।/PUNC किन्तु/A अधुना/A तव/SN गृहे/NP अहम्/SN कदापि/A न/AN वत्स्यामि/KP ,/PUNC यतः/A हि/A यत्र/A द्वेषकलहौ/NP तिष्ठतः/KP 

-/PUNC अहम्/SN तत्र/A एव/INTF वसामि/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC दरिद्रता/NP श्रेष्ठिनम्/NP रामधनम्/NP स्वप्ने/NP किम्/AP कथितवती/KN ?/PUNC 
2/PUNC ./PUNC श्रेष्ठी/NP तदा/A दरिद्रताम्/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC 
3/PUNC ./PUNC पुत्रवधूः/NP श्रेष्ठिनम्/NP दरिद्रताम्/NP कीदृशम्/AP वरम्/NP याचितुम्/KN अकथयत्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC तस्य/SN वरस्य/NP याचनया/NP दरिद्रता/NP श्रेष्ठिनम्/NP किम्/AP कथितवती/KN ?/PUNC
 5/PUNC ./PUNC दरिद्रता/NP लक्ष्मीः/NP च/APY कुत्र/AP कुत्र/DV तिष्ठतः/KP ?/PUNC
107/PUNC ./PUNC कार्यम्/KN सिध्यति/KP धैर्येण/KNV धैर्यम्/KN स्वम्/SN न/AN परित्याज्यम्/KN ,/PUNC सङ्‌कटे/NP समुपस्थिते/KN 

।/PUNC धैर्यात्/KN उद्धरते/KP व्यक्तिः/KN ,/PUNC स्वात्मानम्/NP न/AN अत्र/A संशयः/NP ॥/PUNC	एकः/SMKY कुम्भकारः/NP 

स्वपुत्रम्/NV श्यामम्/NP मृत्तिकाम्/NP आनेतुम्/KN वने/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC श्यामः/NP तत्र/A गत्वा/KKA सिंहस्य/NP गर्दभस्य/NP च/APY 

मध्ये/A जायमानम्/KN द्वन्द्वम्/NP अपश्यत्/KP ।/PUNC गर्दभस्य/NP लत्तया/NP आहतः/KN सिंहः/NP पलायितः/KN ।/PUNC पलायमानः/KN 

सः/SN एकस्य/SMKY वृक्षस्य/NP पृष्ठे/NP निलीनम्/NP श्यामम्/NP दृष्ट्वा/KN तम्/SN आदिष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC ग्रामे/NP सः/SN 

न/AN कथयतु/KP यत्/A सिंहः/NP गर्दभस्य/NP लत्तया/NP आहतः/KN भूत्वा/KS पलायितः/NP ।/PUNC यदि/AVK सः/SN कथयिष्यति/KP 

तर्हि/AVK तम्/SN ग्रामतः/NP उत्थाप्य/KN वने/NP आनीय/KN खादिष्यति/KP ।/PUNC "/PUNC श्यामः/NP तस्य/SN आदेशम्/NP 

स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A गृहे/NP आगत्य/KN सः/SN विषण्णमुखः/NP स्थितः/KN ।/PUNC वारम्/A वारम्/DV मातापितृभ्याम्/NP 

पृष्टः/KN सः/SN वनघटनाम्/NP आश्रावयत्/KP ।/PUNC रात्रौ/NP सः/SN गृहात्/NP बहिः/NP एव/INTF खट्वायाम्/NP सुप्तः/KN ।/PUNC 

सिंहः/NP अपि/A श्यामेन/NP अदृश्यमानः/KN अन्येन/SNV मार्गेण/NP श्यामगृहम्/NP आगतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC तेन/SN श्यामकथिता/NV 

सर्वा/SNV अपि/A वार्ता/NP श्रुता/KN ।/PUNC सः/SN खट्वासहितम्/KN एव/INTF सुप्तम्/KN श्यामम्/NP स्वपृष्ठे/NP उत्थाप्य/KN प्रचलितः/KN 

।/PUNC यदा/AVK सः/SN वने/NP गच्छन्/KKS आसीत्/KP ,/PUNC तदा/AVK जागरितः/KN श्यामः/NP एकस्य/SMKY वटवृक्षस्य/NP 

लम्बमानाम्/NV जटाम्/NP अवलम्ब्य/KN तया/SN उपरि/A वटवृक्षम्/NP आरूढः/KN ।/PUNC अस्य/SN ज्ञानम्/NP सिंहस्य/NP तदा/AVK 

एव/INTF अभवत्/KP -/PUNC यदा/AVK सः/SN स्वगृहम्/NP प्राप्य/KN खट्वम्/NP पृष्ठतः/NP नीचैः/A उदतारयत्/KP ।/PUNC पुनः/A 

अन्वेष्टुम्/KN परावृत्तः/KN सः/SN श्यामम्/NP वृक्षे/NP निलीनम्/NP दृष्ट्वा/KN समौनम्/NP ततः/A निर्गत्य/KN सर्वान्/SNV अपि/A दश/SMKP 

द्वादश/SMKP स्वपरिवारसदस्यान्/NV सिंहान्/NP तत्र/A आनीतवान्/KN ।/PUNC पुनः/A सर्वे/SN अपि/A ते/SN वृक्षस्य/NP समीपे/A एकस्य/SMKY 

उपरि/A एकः/SMKP कृत्वा/KKS आरूढाः/KN ।/PUNC अधस्तात्/A सः/SN एव/INTF सिंहः/NP स्थितः/KN आसीत्/KP -/PUNC यः/SN 

गर्दभस्य/NP लत्तया/NP प्रहतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC उपरि/A स्थितः/KN सिंहः/NP यथा/AVK एव/INTF श्यामम्/NP निग्रहीतुम्/KN उद्यतः/KN 

,/PUNC तथा/AVK एव/INTF प्रत्युत्पन्नमतिः/NV श्यामः/NP उच्चैः/KV अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC अरे/ASMB रे/? !/PUNC 

पश्यत/KP पश्यत/DV ।/PUNC सम्मुखे/NP सः/SNV एव/INTF गर्दभः/NP आगच्छन्/KKS अस्ति/KP ।/PUNC "/PUNC इदम्/SN 

श्रुत्वा/KKS एव/INTF गर्दभनाम्ना/NP भीतः/KN सिंहेषु/NP अधः/A स्थितः/KN सिंहः/NP यथा/AVK एव/INTF निःसृत्य/KN पलायितः/KN 

,/PUNC तथा/AVK एव/INTF उपरि/A स्थिताः/KN सर्वे/SN अपि/A सिंहाः/NP निपत्य/KN पलायिताः/KN ।/PUNC एवम्/AUD सर्वेषु/SNV 

सिंहेषु/NP निर्गतेषु/KNV श्यामः/NP अपि/A वृक्षात्/NP अवतीर्य/KN सकुशलम्/NP गृहम्/NP प्रत्यागच्छत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC सिंहः/NP श्यामम्/NP किम्/AP आदिष्टवान्/KN ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC किम्/AP श्यामः/NP सिंहस्य/NP आदेशम्/NP पालितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC सिंहः/NP श्यामम्/NP कुत्र/AP अनयत्/KP किम्/AP च/AVK अकरोत्/KP ?/PUNC 
4/PUNC ./PUNC श्यामः/NP सिंहनिग्रहणतः/NP आत्मानम्/NP कथम्/AP अरक्षत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC धैर्यधारणेन/NP किम्/AP भवति/KP ?/PUNC 
108/PUNC ./PUNC राष्ट्रोत्थानम्/NP कथम्/AP भवेत्/KP ?/PUNC गुरूभक्ताः/KN न/AN भूयांसः/NV ,/PUNC विद्वच्छ्रद्धालवः/NP अपि/A 

न/AN ।/PUNC विद्याह्रासः/NP ततः/A जातः/KN ,/PUNC राष्ट्रोत्थानम्/NP कथम्/AP भवेत्/KP ?/PUNC ॥/PUNC शिक्षाम्/NP परिसमाप्य/KN 

कौत्सः/NS गुरुम्/NP वरतन्तुम्/NS स्वेप्सिताम्/NV दक्षिणाम्/NP निर्देष्टुम्/KN न्यवेदयत्/KP ।/PUNC किन्तु/A वरतन्तुः/NS तस्य/SN 

सेवाशुश्रूषाम्/NP एव/INTF परमोत्तमाम्/NV दक्षिणाम्/NP मत्वा/KKS ततः/A किम्/AP अपि/A अन्यत्/SN न/AN एव/INTF ऐच्छत्/KP ।/PUNC 

कौत्सः/NS अनेन/SN न/AN एव/INTF सन्तुष्टः/KN ।/PUNC सः/SN वारम्/A वारम्/DV गुरुम्/NP न्यवेदयत्/KP ।/PUNC तस्य/SN आग्रहेण/NV 

उत्तेजितः/KNV वरतन्तुः/NS तम्/SN आदिष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC त्वम्/SN मत्तः/KN अधीतानाम्/NV चतुर्दशविद्यानाम्/NP कृते/A 

चतुर्दशकोटिसुवर्णमुद्राः/NP देहि/KP ।/PUNC "/PUNC कौत्सः/NP किञ्चित्/A अपि/A न/AN खिद्यमानः/KN गुरुपादवन्दनाम्/NP कृत्वा/KKS 

साकेताधिपतिम्/NV महाराजम्/NV रघुम्/NS प्राप्तः/KN ।/PUNC मृण्मयपात्रेषु/NP पूजासामग्रीम्/NP निधाय/KN रघुः/NS कौत्सम्/NS सत्कर्तुम्/KN 

द्वारि/NP उपस्थितः/KN ।/PUNC ततः/A तम्/SN अन्तः/A नीत्वा/KKS सम्मान्य/KN च/APY आगमनप्रयोजनम्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC 

कौत्सः/NS गुरुणा/NP सह/AUP घटितम्/NP दक्षिणाविषयकम्/NP सर्वम्/SN वृत्तान्तम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC विश्वजिति/NP यज्ञे/NP 

वितीर्णसर्वस्वः/NP अकिञ्चनीभूतः/KN अपि/A रघुः/NS तम्/SN यज्ञशालायाम्/NP उषित्वा/KKS द्वित्रिदिनानि/NP प्रतीक्षितुम्/KN प्रार्थयत/KN ।/PUNC 

मन्त्रिपरामर्शेन/NP कुबेरतः/NS धनम्/NP आहर्तुम्/KN प्रातः/NP प्रस्थानाय/NP रात्रौ/NP सः/SN रथे/NP एव/INTF प्रसुप्तः/KN ।/PUNC	

अन्येद्युः/SN प्रस्थानोद्यतम्/NP तम्/SN कोषाध्यक्षः/NP उपस्थाय/KN कोषे/NP रात्रौ/NP सञ्जाताम्/KN सुवर्णवृष्टिम्/KN असूचयत्/KP ।/PUNC ततः/A 

कौत्सम्/NS आदाय/KN कोषाध्यक्षमन्त्र्यादिसहितः/NV रघुः/NS कोषालयम्/NP गतः/KN ,/PUNC सर्वाः/SNV च/APY सुवर्णमुद्राः/NP गुरवे/NP 

दातुम्/KN ग्रहीतुम्/KN कौत्सम्/NS प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC परन्तु/A सः/SN कौत्सः/NP ततः/A अपेक्षिताः/KN एव/INTF ग्रहीतुम्/KN इच्छति/KP 

स्म/A ,/PUNC रघुः/NS च/APY सर्वाः/SN अपि/A ग्रहीतुम्/KN तम्/SN बाधते/KP स्म/A ।/PUNC तयोः/SN अनेन/SNV शुद्धेन/NV 

व्यवहारेण/NP तत्र/A उपस्थिताः/NV सर्वे/SN अपि/A सन्तुष्टाः/KN जनाः/NP द्वौ/SMKP अपि/A जयोद्घोषैः/NP भृशम्/NV अभिनन्दितवन्तः/KN 

।/PUNC अन्ते/A रघुः/NS एव/INTF सर्वम्/SNV सुवर्णराशिम्/NP कौत्सेन/NS सह/AUP तस्य/SN गुरोः/NP समीपे/A प्रेषितवान्/KN इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1/PUNC ./PUNC गुरुम्/NV वरतन्तुम्/NS तस्य/SN शिष्यः/NV कौत्सः/NS किम्/AP न्यवेदयत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वरतन्तुः/NS कौत्सम्/NS किम्/AP प्रबोधितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC वारम्/A वारम्/DV निवेदनेन/NP वरतन्तुः/NS कौत्सम्/NS किम्/AP आदिष्टवान्/KN ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC कौत्सः/NS गुरवे/NP दक्षिणाम्/NP कुतः/AP आदाय/KN अर्पितवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC विद्याह्रासस्य/NP किम्/AP कारणम्/KN ?/PUNC 
109/PUNC ./PUNC चातुर्यम्/KN कार्यसाधकम्/NP किम्/AP कार्यम्/KN कलया/NP स्वस्य/SN ,/PUNC बुद्धिमान्/KN न/AN एव/INTF 

साधयेत्/KP ?/PUNCवेदव्यासः/NS गणेशेन/NS ,/PUNC ग्रन्थौघम्/NP स्वम्/SN व्यलेखयत्/KP ॥/PUNC	"/PUNC गुरुदेव/NP 

!/PUNC भगवान्/NV वेदव्यासः/NS अपि/A अस्मादृशः/SN एव/INTF मनुष्यः/NP आसीत्/KP ।/PUNC कथम्/AP एकाकी/A एव/INTF सः/SN 

स्थूलस्थूलानि/NV अष्टादशपुराणानि/NP ,/PUNC बृहत्/NV महाभारतम्/NS ,/PUNC अन्यान्/SNV ब्रह्मसूत्रादिग्रन्थान्/NP च/APY विरच्य/KN 

लिपिबद्धान्/KN अकार्षीत्/KP ?/PUNC "/PUNC शिष्यः/NP जिज्ञासाम्/NP प्रस्तुतवान्/KN ।/PUNC "/PUNC शृणु/KP तात/NP !/PUNC 

त्रिकालदर्शिने/NP ,/PUNC सर्वसिद्धिसम्पन्नाय/NV वेदव्यासाय/NS किमपि/A दुष्करम्/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC स्वग्रन्थानाम्/NP 

लेखनार्थम्/NP सः/SN आशुलेखकम्/NV शङ्‌करपुत्रम्/NV श्रीगणेशम्/NS तपसा/NP सन्तोष्य/KN नियुक्तम्/KN कृतवान्/KN ।/PUNC गणेशः/NS 

तस्य/SN अवैतनिकः/NV लेखकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC तस्य/SN केवलम्/A इदम्/SNV एव/INTF कथनम्/NP आसीत्/KP यत्/SN यदि/AVK 

लेखनमध्ये/NP सः/SNV वेदव्यासः/NP स्वल्पम्/NP अपि/A विरामम्/NP ग्रहीष्यति/KP -/PUNC तर्हि/AVK सः/SN लेखनम्/NP न/AN 

एव/INTF करिष्यति/KP ।/PUNC वेदव्यासः/NS तस्य/SN इदम्/SNV कथनम्/NP स्वीकृतवान्/KN ,/PUNC किन्तु/A सह/? एव/INTF इदम्/SN 

अपि/A कथितवान्/KN यत्/SN सः/SNV गणेशः/NS अपि/A लेखाशयम्/NP अनभिज्ञाय/NP न/AN लेखिष्यति/KP ।/PUNC	गणेशः/NS अपि/A 

तत्/SN स्वीकृत्य/KN लेखने/NP प्रवृत्तः/KN ।/PUNC वेदव्यासः/NS महान्/NV चतुरः/NP आसीत्/KP ।/PUNC अग्रे/NP लेखनीयम्/KNV विषयम्/NP 

विचिन्तयितुम्/KN समयम्/NP अपेक्षमाणः/NP सः/SN मध्ये/A मध्ये/DV स्वलेखे/NP कांश्चित्/SN कूटश्‌लोकान्/NP रक्षति/KP स्म/A ,/PUNC 

येन/SN यावत्/A गणेशः/NS तेषाम्/SN आशयम्/NP ज्ञात्वा/KKS अग्रे/NP लेखयितुम्/KN सङ्‌केतयेत/KP ,/PUNC तावत्/A सः/SN अपि/A 

स्वलेखनीयविषयम्/NP सङ्‌कलयतु/KP ।/PUNC	अनया/SNV कलया/NP त्वया/SN उपरि/A चर्चिताः/NV समस्ताः/NV अपि/A ग्रन्थाः/NP 

भगवता/NV वेदव्यासेन/NS विरचय्य/KN लिपिबद्धाः/NP कृताः/KN "/PUNC गुरुः/NP उदतरत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC शिष्यः/NP गुरोः/NP सम्मुखे/NP काम्/SNV जिज्ञासाम्/NP प्रकटाम्/NP अकरोत्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC वेदव्यासस्य/NS ग्रन्थान्/NP कः/AP लिखितवान्/KN ?/PUNC
 3/PUNC ./PUNC लेखकः/NP लेखनात्/NP पूर्वम्/NP वेदव्यासतः/NS किम्/AP वचनम्/NP अगृह्णात्/KP ?/PUNC
 4/PUNC ./PUNC किम्/AP वेदव्यासः/NS स्ववचनम्/NP पालितवान्/KN ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC बुद्धिमान्/KN स्वकार्यम्/KN कथम्/AP साधयति/KP ?/PUNC
 110/PUNC ./PUNC हत्या/NP ईश्वराय/NP न/AN रोचते/KP सर्वे/SN अपि/A प्राणिनः/NP सन्ति/KP ,/PUNC परेशस्य/NP प्रियाः/NV 

सुताः/NP ।/PUNC मिथः/NP तैः/SN विहिताम्/NV हत्याम्/NP ,/PUNC कदापि/A क्षमते/KP न/AN सः/SN ॥/PUNC चारयितृद्वारा/NP 

चारणाय/NP आनीताः/NV अजाः/NP अवयः/NP च/APY ग्रामात्/NP बहिर्वनप्रदेशे/NP एकस्य/SMKY वृक्षस्य/NP अधस्तात्/A उपविष्टाः/KN आसन्/KP 

।/PUNC अद्य/A तासाम्/SN इतस्ततः/A भ्रमित्वा/KKS चरणपानयोः/NP उत्साहः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC तासु/SN एका/SMKP अभाषत/KP 

-/PUNC "/PUNC मातरः/NP भगिन्यः/NP च/APY !/PUNC प्रतिवर्षवत्/ASD अस्मिन्/SNV वर्षे/NP अपि/A गतदिने/NP एव/INTF 

धर्मविशेषस्य/NP अनुयायिभिः/NP विशिष्टजातीयैः/NV जनैः/NP समस्ते/NV अपि/A संसारे/NP अस्माकम्/SN पुरुषसन्तानाः/NP व्यापादिताः/NV 

खादिताः/NV च/APY ।/PUNC राष्ट्राध्यक्षाः/NP शासकाः/NP नेतारः/NP अपि/A अस्मिन्/SNV अवसरे/NP यत्र/A तेषाम्/SNV वधिकानाम्/NP 

कुशलम्/NP इच्छन्तः/KN स्वकीयम्/KN सन्देशम्/NP प्रसारयन्ति/KP ,/PUNC तत्र/A तेषु/SN इमाम्/SNV सामूहिकीम्/NV हत्याम्/NP कश्चित्/SN 

अपि/A न/AN निन्दति/KP ।/PUNC "/PUNC अस्य/SNV भाषणस्य/NP समर्थनम्/NP कुर्वती/KN अन्या/SNV अजा/NP कथितवती/KN 

-/PUNC "/PUNC सत्यम्/NP एव/INTF अस्माकम्/SN मूकप्राणिनाम्/NP कः/SNV अपि/A सहायकः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC 

आस्वादलम्पटाः/NP इमे/SNV वधिकाः/NP प्रतिदिनम्/NP एव/INTF अस्माकम्/SN सन्ततीः/NP मारयन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC तृतीया/SMKY 

अजा/NP अभाषत/KP -/PUNC "/PUNC अस्माकम्/SN सन्तानानाम्/NP बलिदानम्/NP कृत्वा/KKS स्वयम्/SN बलिदानतायाः/NP नाम/SN 

प्रसारयन्ति/KP ।/PUNC कथम्/AP न/AN इमे/SN आत्मीयान्/NV पुत्ररौत्रादीन्/NP परमेश्वराय/NP बलिदानार्थम्/NP मारयन्ति/KP ?/PUNC 

किम्/AP परमेश्वरः/NP अस्माकम्/SN सन्तानानाम्/NP बलिम्/NP गृहीत्वा/KKS प्रसन्नः/NP भवति/KP ?/PUNC "/PUNC
चतुर्थी/SMKY अजा/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC स्वसमक्षे/NP एव/INTF स्वसन्तानानाम्/NP वधम्/NP द्रष्टुम्/KN अपेक्षया/NP तु/A 

अस्माभिः/SN पूर्वम्/NP एव/INTF मरणीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC "/PUNC
पञ्चमी/SMKY अजा/NP अभाषत/KP -/PUNC "/PUNC अथवा/A वन्ध्याभिः/NP एव/INTF अस्माभिः/SN भवितव्यम्/KN आसीत्/KP ‌

-/PUNC येन/SN अद्य/A स्वसन्तानानाम्/NP वधः/NP तु/A द्रष्टुम्/KN न/AN अमेलिष्यत्/KP ।/PUNC किन्तु/A किम्/AP कुर्याम/KP ?/PUNC 

कुत्र/A वा/A निवेदयाम/KP ?/PUNC कश्चित्/SNV न्यायाधिपतिः/NP अपि/A तु/A न/AN दृश्यते/KP ,/PUNC यः/SN अस्माकम्/SN 

प्रार्थनाम्/NP शृणुयात्/KP ,/PUNC अपराधिनः/NP च/APY मृत्युदण्डेन/NP दण्डयेत्/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1/PUNC ./PUNC अजाः/NP अवयः/NP च/APY कुत्र/AP उपविष्टाः/KN आसन्/KP ?/PUNC
 2/PUNC ./PUNC तासु/SN एका/SMKP किम्/AP अभाषत/KP ?/PUNC
3/PUNC ./PUNC तृतीया/SMKY अजा/NP किम्/AP भाषितवती/KN ?/PUNC
4/PUNC ./PUNC पञ्चम्याः/SMKY अजायाः/NP भाषणम्/NP किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
5/PUNC ./PUNC ईश्वरः/NP किम्/AP न/AN क्षमते/KP ?/PUNC
 111./PUNC सत्यः/NP पुत्रः/NP,/PUNC सत्यम्/NP धनम्/NP च/APY निर्वहेत्/KP पुत्रधर्मम्/NP यः/SSN ,/PUNC पुत्रः/NP सः/SSN 

+/PUNC एव/INTF वस्तुतः/A ।/PUNC येन/SSN पुण्यम्/NP भवेत्/KP +/PUNC नित्यम्/NP,/PUNC तत्/SSN धनिनः/NP +/PUNC 

धनम्/NP ॥/ PUNC एकदा/NP वाराणस्याम्/NS लब्ध/NS नाम्नः/NP श्रेष्ठिनः/NP कार्यालये/NP एकः/SMKY महान्/NV तपस्वी/NP महात्मा/NP 

उपस्थितः/KN ।/PUNC श्रेष्ठी/NP तम्/SN प्रणम्य/KKS बहु/NV मसम्मानितवान्/ KN,/PUNC तस्य/SN भोजनव्यवस्थाम्/NP च/AVK 

कारयितुम्/KN उपरि/AUP स्वावासे/NP पत्न्याः/NP समीपे/AUP गतः/KN ।/PUNC इतः/SN महात्मा/NP श्रेष्ठिनः/NP पुत्राणाम्/NP संख्याम्/NP 

धनराशिसंख्याम्/ NP च/APY मुख्यलिपिकात्/NP ज्ञातवान्/KN ।/ PUNC तत्/SN अनुसारम्/NP पुत्राः/NP पञ्च/SMKY,/ PUNC धनम्/NP 

च/APY पञ्चलक्षमितम्/SMKY आसीत्/KP ।/PUNC नीचैः/AUP आगत्य/KKS श्रेष्ठी/NP महात्मानम्/NP भोजनम्/NP कारयितुम्/KN उपरि/AUP 

नीतवान्/KN ।/PUNC भोजनम्/NP परिवेष्य/KKS श्रेष्ठी/NP भगवत्प्रसादम्/NP प्राप्तुम्/KN सप्रणामम्/NP महात्मानम्/NP न्यवेदयत्/KN ।/PUNC 

महात्मा/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC श्रेष्ठिन्/NP!/PUNC भोजनम्/NP पश्चात्/NP करिष्ये/KP ।/PUNC प्रथमम्/SMKP 

कथयतु/KP,/PUNC भवतः/SN पुत्राः/NP कियन्तः/AP सन्ति/KP ?/AP "/PUNC श्रेष्ठी/ NP उदतरत्/ KP -/PUNC "/PUNC 

महाराज/NP!/PUNC एकः/SMKY पुत्रः/NP ।/PUNC "/PUNC महात्मा/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC भवतः/SN मुख्यलिपिकः/NP 

तु/A पञ्च/SMKY पुत्रान्/NP कथयति/KP ।/PUNC "/PUNC श्रेष्ठी/NP उदतरत्/KP -/PUNC द्वयम्/SMKY अपि/A सत्यम्/NP ।/PUNC 

पञ्चसु/SMKY पुत्रेषु/NP विद्यमानेषु/NP अपि/A एकः/SMKY एव/INTF पुत्रधर्मम्NP निर्वहति/KP ।/PUNC अतः/A अहम्/SN तम्/SN एव/INTF 

सत्यम्/NP पुत्रम्/NP कथयामि/KP ।/PUNC "/PUNC पुनः/A महात्मा/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC भवतः/SN धनम्/ NP कियत्/AP 

?/PUNC "/PUNC श्रेष्ठी/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC महाराज/NP!/PUNC पञ्चसहस्ररूप्यकात्मकम्/SMKY ।/PUNC "/PUNC 

महात्मा/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC भवतः/SN लिपिकानिसारम्/NP तु /A पञ्चलक्षात्मकम्/SMKY धनम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC 

"/PUNC श्रेष्ठी/NP उदतरत्/KP -/PUNC लिपिकः/NP सत्यम्/NP वदति/KP ।/PUNC अहम्/SN अपि/A सत्यम्/NV वदामि/KP ।/PUNC 

धार्मिककार्ये/NP संयोजनार्थम्/NP निःसारितम्/KP पञ्चसहस्रात्मकम्/SMKY एव/INTF धनम्/NP अहम्/SN धनम्/NP मन्ये/KP ।/PUNC इदम्/SN 

एव/INTF धनम्/NP मरणोत्तरम्/NP मया/SN सह/AUP गमिष्यति/KP ।/PUNC अन्यत्/A तु/A सर्वम्/SN अत्र/SN एव/INTF स्थास्यति/KP ।/ 

PUNC "/PUNC श्रेष्ठिनः/NP अनेन/SN उत्तरेण/NP सन्तुष्टः/NV महात्मा/NP भोजनम्/NP तु/A कृतवान्/ KN एव/ INTF,/PUNC तस्मै/SN 

धर्मवृध्यर्थम्/NP स्वकीयम्/A अमोघम्/NV आशीर्वादम्/NP अपि/A दत्तवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1./PUNC श्रेष्ठी/NP महात्मानम्/NP कथम्/AP सम्मानितवान्/KN ?/PUNC 
2./PUNC महात्मान्/NP श्रेष्ठिनम्/NP किम्/AP किम्/DV अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 3./PUNC श्रेष्ठी/NP महात्मानम्/ NP किम्/AP किम्/DV उदतरत्/KP ?/PUNC 
4./PUNC महात्मा/NP श्रेष्ठिनः/NP उत्तरेण/NP सन्तुष्टः/NV किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC 
5./PUNC वास्तविकः/NP पुत्रः/NP कः/AP अस्ति/KP ?/PUNC धनम्/NP अपि/A वास्तविकम्/NP किम्/AP अस्ति/KP ?/PUNC 
112./PUNC कामक्रोधादिशून्यः/NV प्रमोदते/KP कामक्रोधादयः/NP +/PUNC यस्य/SN ,/PUNC मृताः/NV +/PUNC बन्धुजनाः/NP 

समे/ASD ।/PUNC एकाकी/NV सः/SN +/PUNC ततः/SN शून्यः/NV ,/PUNC प्रशान्तः/NV +/PUNC मोदते/KP सदा/A ॥/PUNC 

आसीत्/KP एकः/SKMY कषायवस्त्रधारी/NV संन्यासी/NP ।/PUNC एकदा/NP सः/SN कृष्ण/NV वस्त्रम्/NP परिधाय/KKS भिक्षार्थम्/NP एकस्य/NP 

गृहस्थस्य/NP आवासम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC तत्र/SN तथा/SN परम्पराविपरीतम्/NV वस्त्रधारिणम्/NV संन्यासिनम्/NP दृष्ट्वा/KKS गृहस्थः/NP 

पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC अद्य/A कृष्णवस्त्रधारणे/NP किम्/AP प्रयोजनम्/NP ?/PUNC "/PUNC  संन्यासी/NP उदतरत्/KP -/PUNC 

"/PUNC हे/ASMB पुण्यात्मन्/NV !/PUNC मम/SN कामक्रोधादयः/NV बन्धुजनाः/NP मृताः/NP ।/ PUNC तेषाम्/SN वियोगे/NP एव/INTF 

शोकप्रकाशनाय/NV मया/SN इदम्/SN कृष्ण/NV वस्त्रम्/NP धृतम्/ KN ।/PUNC "/PUNC  गृहस्थः/NP तस्मै/SN भिक्षाम्/NP न/AN दत्वा/KKS 

तम्/SN स्वपुत्रद्वारा/NP सतिरस्कारम्/NV बहिः/NP +/PUNC निर्गमयत्/KP ।/PUNC किन्तु/A कियत्/A दूरम्/AUP गतम्/KN तम्/ SN पुनः/A 

आहूय/KN पूर्व/NP वत्/ASD एव/INTF सताडनम्/NP निरगमयत्/KP ।/PUNC एवम्/SN सः/SN 10/PUNC -/PUNC 20/PUNC वारम्/NP कृतवान्/KN 

।/PUNC अन्ते/A तस्य/SN क्रोधहीनताम्/NV प्रशान्तताम्/ NV च/APY दृष्ट्वा/KKS तस्य/SN चरणयोः/NP निपत्य/KKS स्वधृष्टतायाः/NP कृते/KP 

वारम्/A वारम्/DV ततः/SN क्षमाम्/NP अयाचत/KN ,/PUNC तदीयाम्/SN सहिष्णुताम्/NV च/AVK बहु/NV बहु/DV कीर्तयितुम्/KN प्रवृत्तः/KN ।/PUNC 

किन्तु/A संन्यासी/NP तम्/SN निवारयन्/KNV केवलम्/A इदम्/SN एव/INTF अकथयत्/KP "/PUNC प्रशंसायोग्यः/NV तु/A सः/SN कुक्कुरः/NP 

अस्ति/KP,/PUNC यः/SN वारम्/A वारम्/DV अपमानितः/NV प्रताडितः/NV अपि/A लक्ष्यप्राप्तिम्/NP यावत्/A न/AN विरमति/KP ।/ PUNC 

अहम्/SN तु/A शान्तस्वभावस्य/NV तस्य/SN अग्रे/AUP अस्मि/KP एव/INTF कः/AP ?/PUNC माम्/SN एवम्/SN कीर्तयित्वा/KKS मम/SN 

अभिमानम्/NV न/AN जागरयतु/KP न/AN च/AVY माम्/SN नरकगामिनम्/NV एव/INTF करोतु/KP "/PUNC इति/A ।/ PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC गृहस्थः/NP संन्यासिनम्/NP किम्/AP अपृच्छत्/KP ?/PUNC
 2./PUNC संन्यासी/NP किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC 
3./PUNC गृहस्थः/NP 10/PUNC -/PUNC 20/PUNC वारम्/NP संन्यासिनम्/NP गृहात्/NP सताडनम्/NP किम्/AP निरगमयत्/KP ?/PUNC 
4./PUNC संन्यासी/NP प्रशंसायोग्यम्/NV कम्/AP निर्दिष्टवान्/KN ?/PUNC
5./PUNC कः/AP सदा/A प्रशान्तः/NV मोदते/KP ?/PUNC
 113./PUNC साधुसङ्गः/NP वृत्तिलाभः/NP वृत्तिः/NP +/PUNC चेत्/A +/PUNC मिलते/KP न/AN,/PUNC जनः/NP +/PUNC चौर्ये/NP 

प्रवर्तते/KP ।/PUNC साधुसङ्गः/NP +/PUNC वृत्तिलाभः/NP +/PUNC चौर्यकर्मनिवारकः/NV ॥/PUNC	राज्ञः/NP भोजस्य/NS राज्ये/NP 

दुर्मुखः/NS नामकः/NP एकः/SMKY चौरः/NP निवसति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A अधिकतरम्/A सः/SN चौर्यम्/NP कर्तुम्/KN न/AN 

पारितवान्/KN ।/PUNC अनेन/SN दुःखी/NV सः/SN प्रतिवेशिराज्ये/NP प्रवेष्टुम्/KN रात्रौ/NP प्रचलितः/KN ।/PUNC मध्ये/NP एकम्/SMKY 

साध्वाश्रमम्/NP प्राप्य/KKS तत्र/SN एव/INTF स्थितः/KN ।/PUNC साधुः/NP तस्य/SN भव्यम्/NV आतिथ्यम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC 

अनेन/SN प्रसन्नः/NV सः/SN चौरः/NP प्रातः/NP तम्/SN प्रणम्य/KKS ताम्/SN विद्याम्/NP शिक्षयितुम्/KN प्रार्थयत/KP,/PUNC यथा/SSN 

सः/SN भव्याम्/NV भोगसामग्रीम्/NP निष्पादितवान्/KN ।/PUNC साधुः/NP तथा/SSN प्रतिज्ञातवान्/KN तम्/SN उपदिष्टवान्/KN च/AVK-/PUNC 

"/PUNC त्वम्/SN कमपि/NP व्यवसायम्/NP कुर्याः/KP किन्तु/A असत्यम्/NP कदापि/A न/AN वदेः/KP,/PUNC न/AN च/AVY यस्य/SSN 

अन्नम्/NP भक्षयेः/NP तम्/SSN हानिम्/NP प्रापयेः/NP।/PUNC "/PUNC चौरः/NP तथा/SN स्वीकृत्य/KN राज्ञः/NP भोजस्य/NS एव/INTF 

प्रासादे/NP चौर्यम्/NP कर्तुम्/KN ततः/SN परावृत्तः/KN ।/PUNC अर्द्धरात्रे/NP सः/SN सामन्तवेषम्/NP धृत्वा/KKS राजप्रासादम्/NP प्रविष्टः/KN 

।/PUNC प्रहरिणा/NP पृष्टः/KP सः/SN आत्मानम्/SN चौरम्/NP एव/INTF पर्यचाययत्/KP ।/PUNC किन्तु/A प्रहरी/NP तथा/SN न/AN 

विश्वस्य/NP तम्/SN प्रवेशात्/NP न/AN एव/INTF निवारितवान्/KN ।/PUNC निर्बाधम्/KV चौरः/NP भोजस्य/NS शयनकक्षे/NP प्रविष्टःKN 

।/PUNC तदा/SN भोजः/NS नगरीसुरक्षाव्यवस्थाम्/NP द्रष्टुम्/KN निर्गतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC चौरः/NP सर्वाम्/SN स्वाभीष्टाम्/NV सामग्रीम्/NP 

सङ्‌कलिताम्/NP कृत्वा/KKS चलितुम्/KN एव/INTF उद्यतः/KN अभवत्/KP यत्/AVK तत्र/SN एतस्मिन्/SN पात्रे/NP रक्षिते/NP मिष्टान्ने/NP 

तस्य/SN दृष्टिः/NP न्यपतत्/KP ।/PUNC सः/SN तद्/SN भक्षितवान्/KN ।/PUNC भक्षणोत्तरम्/NP तस्य/SN स्मृतौ/NP साधोः/NP वाक्यम्/NP 

आयातम्/NP यत्/AVK 'यस्य/SN अन्नम्/NP भक्षयेः/NP तम्/SN हानिम्/NP न/AN प्रापयेः/KP ।/PUNC '/PUNC चौरः/NP सर्वाम्/SN 

सामाग्रीम्/NP तत्र/SN एव/INTF परित्यज्य/KN रिक्त/NV हस्तः/NP ततः/SN निर्गतः/KN ।/PUNC पश्चात्/A परावृत्तः/NP भोजः/NS कक्षे/NP 

इदम्/SN दुर्/NV दॄश्यम्/NP दृष्टवान्/KN ,/PUNC तदा/SN प्रातः/NP '/PUNC दुर्मुखस्य/NS एव/INTF इदम्/SN कृत्यम्/KN स्यात्/KP 

'/PUNC इति/A अनुमाय/NP तम्/SN आहूतवान्/KN ।/PUNC राज्ञा/NP पृष्टः/KN च/AVK सः/SN सर्वम्/SN सत्यम्/NP अकथयत्/KP ।/PUNC 

अनेन/SN सन्तुष्टः/NV राजा/NP तम्/SN भूरि/KV भूरि/DV प्रशंसितवान्/KN ,/PUNC स्वकीये/A रक्षाविभागे/NP च/AVK नियुक्तवान्/KN ।/PUNC 

इदानीम्/SN दुर्मुखः/NS अपि/A सुमुखः/NV भूत्वा/KKS चौर्यकर्म/NP पर्यत्यजत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1./PUNC दुर्मुखः/NS साधुतः/NP काम्/AP विद्याम्/NP शिक्षयितुम्/KN प्रार्थितवान्/KN ?/PUNC         
2./PUNC साधुः/NP दुर्मुखम्/NS किम्/AP उपदिष्टवान्/KN ?/PUNC 
3./PUNC दुर्मुखः/NS राज्ञः/NP भोजस्य/NS शयनकक्षे/NP किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC 
4./PUNC राजा/NP भोजः/NS दुर्मुखम्/NS किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 5./PUNC दुर्मुखः/NS राज्ञे/NP भोजाय/NS किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
 114./PUNC आत्महत्या/NP महा/NV पापम्/NP आत्माहत्या/NP महा/NV पापम्/NP ,/PUNC मृतः/NP +/PUNC अपि/A न/AN 

एव/INTF शान्तिभाक्/NP ।/PUNC जीवितः/NP सुखम्/NP +/PUNC आप्नोति/KP,/PUNC त्यज्यताम्/KP स्वम्/A न/AN पौरुषम्/NV 

॥/PUNC "/PUNC अरे/ASMB रे/ASMB !/PUNC किम्/AP इदम्/SN क्रियते/KP ?/PUNC आत्महत्या/NP तु/A महत्/NV पापम्/NP 

।/PUNC विरम्यताम्/KP,/PUNC विरम्यताम्/DV "/PUNC अकस्मात्/A महात्मनः/NP उद्बोधनम्/NP श्रुत्वा/KKS किङ्‌कर्तव्यविमूढः/NV पुरुषः/NP 

गलपाशम्/NP विमुच्य/KN अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC महात्मन्/NP !/PUNC किम्/AP क्रियताम्/KP ?/PUNC निर्धनतातः/NP 

मरणम्/NP एव/INTF  वरम्/NP ।/PUNC निर्धनम्/NP माम्/SN कुटुम्बिनः/NP अपि/A न/AN एव/INTF रोचयन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC 

"/PUNC सत्यम्/NP निर्धनता/NP अभिशापः/NP ।/PUNC किन्तु/A इयम्/SN न/AN दैवी/NV,/PUNC अपि/A तु/A मानुषी/A 

एव/INTF।/PUNC अहम्/SN तव/SN निर्धनताम्/NP दूरीकर्तुम्/KN सहायताम्/NP करोमि/KP।/PUNC अस्ति/KP मम/SN एकः/SMKY 

व्यवसायी/NV भक्तः/NP।/PUNC ततः/SN तुभ्यम्/SN यथेच्छम्/NP धनम्/NP दापयिष्यामि/KP।/PUNC एतत्/SN कॄते/KP त्वया/SN आत्मनः/SN 

अक्षिद्वयात्/NP हस्तद्वयात्/NP पादद्वयात्/NP च/APY एकैकम्/A अङ्गम्/NP दत्वा/KKS अवशिष्टेन/NP एकैकेन/A एव/INTF अङ्गेन/NP स्वकीयम्/A 

कार्यम्/NP चालनीयम्/KP।/PUNC किम्/AP इदम्/SN त्वम्/SN करिष्यसि/KP ?/PUNC "/PUNC महात्मा/NP तम्/SN अपृच्छत्/KP।/PUNC 

"/PUNC नहि/AN नहि/DV महाराज/NP!/PUNC इदम्/SN तु/A केनापि/A मूल्येन/NP न/AN दास्यामि/KP।/PUNC सर्वथा/A इदम्/SN 

दुर्लभम्/NV मन्ये/KP "/PUNC पुरुषः/NP उदतरत्/KP।/PUNC "/PUNC तर्हि/A मुग्ध/NV!/PUNC यदा/SSN त्वम्/SN इयतः/SN 

अद्वितीयस्य/NV अनुपमस्य/NV विशाल/NV धनराशेः/NP स्वामी/NP असि/KP,/PUNC तदा/SSN त्वम्/SN निर्धनः/NP कथम्/AP?/PUNC 

विचारय/NP भगवता/NP परमात्मना/NP कुबेर/NS वत्/ASD विरचितः/KN धनाढ्यः/NV त्वम्/SN कथम्/AP इयान्/SN निराशः/NP?/PUNC 

पुरुषः/NP असि/KP।/PUNC पौरुषम्/NV धारय/KP।/PUNC परमात्मनः/NP अद्भुतम्/NV निधिम्/NP आत्मानम्/NP च/APY सुरक्ष/KP।/PUNC 

स्मर/KP,/PUNC आत्महत्याकारी/NV मरणोत्तरम्/NP अपि/A शान्तिम्/NP न/AN प्राप्नोति/KP।/PUNC "/PUNC महात्मनः/NP अनेन/SN 

उपदेशेन/NP शान्तमनाः/NV पुरुषः/NP साष्टाङ्गम्/NV तम्/SN प्रणम्य/KKS तूष्णीम्/NV गृहम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितः/KN,/PUNC महात्मा/NP 

अपि/A च/AVY अग्रे/AUP प्रचलितः/KN इति/A।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1./PUNC महात्मनः/NP उद्बोधनम्/NP कीदृशम्/AP आसीत्/KP?/PUNC 
2./PUNC पुरुषः/NP तम्/SN किम्/AP अकथयत्/KP?/PUNC 
3./PUNC महात्मा/NP तम्/SN किम्/AP कर्तुम्/KN कथितवान्/KN?PUNC 
4./PUNC किम्/AP पुरुषः/NP महात्मनः/NP कथनानुसारम्/NP कृतवान्/KN?/PUNC
 5./PUNC महा/NV पापम्/NP किम्/AP अस्ति/KP?/PUNC
 115./PUNC ईश्वरशरणागतः/NP सदा/A निर्भयः/NV ईश्वरम्/NP शरणम्/NP यातः/KP,/PUNC सर्वत्र/A निर्भयः/NV सदा/A।/PUNC अवस्थितः/KP +/PUNC ततः/SN +/PUNC दूरे/A,/PUNC विपद्ग्रस्तः/ NPपदे पदे/DV॥/PUNC एकः/SMKY महात्मा/NP स्वशिष्येण/NP 

सह/A वनमार्गेण/NP तीर्थस्नानार्थम्/NP गच्छन्/KNV आसीत्/KP।/PUNC मध्ये/NP मध्ये/DV वन्यजीवानाम्/NP कर्कशः/NV ध्वनिः/NP तत्रत्यः/SN 

तीव्रः/NV वायुवेगः/NP च/APY शिष्यम्/NP प्रकम्पयति/KP स्म/A।/PUNC चलतोःNP चलतोः/DV तयोः/SN द्वयोः/SN सन्ध्यासमयः/NP 

सञ्जातः/KP।/PUNC महात्मा/NP शिष्यम्/NP सावधानम्/NP कृत्वा/KKS स्वयम्/A सन्ध्योपासनार्थम्/NP उपविष्टः/KN ।/PUNC शिष्यः/NP अकस्मात्/A तत्र/SN 

आयान्तम्/KNV एकम्/SMKY भयानक/NV सिंहम्/NP दृष्ट्वा/KN भयातुरः/NV समीपस्थम्/AUP एव/INTF एकम्/SMKY वृक्षम्/NP सत्वरम्/NV 

आरूढवान्/KN आत्मानम्/SN च/AVK सिंहात्/NP सुरक्षितवान्/KN।/PUNC सिंहः/NP महात्मानम्/NP अजिघ्रत्/KP निर्गतः/KN च/APY 

तूष्णीम्/NP ।/PUNC ध्यानमग्नः/NV महात्मा/NP इदम्/SN सर्वम्/SN न/AN अजानात्/KP ।/PUNC सिंहे/NP निर्गते/KP शिष्यः/NP वृक्षात्/NP 

अवतीर्य/KKS तथा/SSN स्थितः/A यथा/SSN किञ्चित्/A अभवत्/KP एव/INTF न/AN ।/PUNC सन्ध्योपासनातः/NP निवृत्तः/KN महात्मा/NP पुनः/A 

अग्रे/AUP शिष्येण/NP सह/AUP प्रस्थितः/KN।/PUNC सः/SN किञ्चित्/A एव/INTF दूरे/AUP गतः/KN आसीत्/KP यत्/AVK एका/SMKY 

वनमक्षिका/NP महात्मनः/NP नासिकाम्/NP अदंशत्/KP।/PUNC तेन/SN महात्मा/NP अत्यन्तम्/NV व्याकुलः/NP अभवत्/KP।/PUNC इदम्/SN 

दृष्ट्वा/KKS शिष्यः/NP महात्मानाम्/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC गुरुदेव/NP!/PUNC सिंहे/NP समीपे/AUP आगते/KP तु/A भवान्/SN 

न/AN एव/INTF भीतः/KN,/PUNC परम्/A अधुना/A एकया/SMKY सामान्यमक्षिकया/NP अपि/A दष्टः/KN इयान्/SN व्याकुलः/NP 

अभवत्/KP।/PUNC इदं/SN किम्/AP ?/PUNC "/PUNC महात्मा/NP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN -PUNC "/PUNC पुत्र/NP!/PUNC 

तदा/SN अहम्/SN मात्रा/NP गायत्र्या/NS सह/AUP आसम्/KP,/PUNC अधुना/A च/AVK मनुष्येण/NP त्वया/SN सह/AUP 

अस्मि/KP"इति/A।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC सन्ध्योपासनार्थम्/NP महात्मनि/NP उपविष्टे/KP शिष्यः/NP किम्/AP कृतवान्/KN ?/AP 
2./PUNC महात्मानम्/NP व्याकुलम्/NV दृष्ट्वा/KKS शिष्यः/NP किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 3./PUNC महात्मा/NP तदा/SN किम्/AP उत्तरम्/NP दत्तवान्/KN ?/PUNC
 4./PUNC सर्वत्र/A सदा/A निर्भयः/NP कः/AP भवति/KP ?/PUNC 
5./PUNC पदे/NP पदे/DV विपद्ग्रस्तः/NP कः/AP तिष्ठति/KP ?/PUNC 
116./PUNC मानवः/NP कः/AP?/PUNC विना/AUP मानवताम्/NP शिक्षा/NP ,/PUNC व्यर्था/NP किम्/AP नहि/AN वर्तते/KP 

?/PUNC असहायस्य/NP साहाय्यम्/NP,/PUNC यः/SN करोति/KP सः/SN +/PUNC मानवः/NP ॥/PUNC मम/SN मित्रस्य/NP एकः/SMKY 

विदेशी/NP सहपाठी/NP आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/NP सः/SN भारतभ्रमणाय/NP आयातः/KP ।/PUNC मम/SN मित्रम्/NP तम्/SN सुरम्ये/NV 

पर्वतीयस्थले/NP भ्रामयितुम्/KN अनयत्/KP ।/PUNC प्राकृतिकदृश्येषु/NP सः/SN अत्यन्तम्/NV मुग्धः/NP आसीत्/ KP ।/PUNC तत्र/SN 

एकः/SMKY वृद्धः/NV वनचरः/NP मिलितः/KN ।/PUNC भिक्षुकः/NP इव/ASD सः/SN किञ्चित्/A चेष्टते/KP स्म/A ।/PUNC सूपौदनयोः/NP 

मूसलचन्द्रः/NS इव/ASD तस्य/SN उपस्थितिः/NP अरुचिजनिका/NP प्रतीता/KP ।/PUNC कोपजिह्माननः/KNV सः/SN सहपाठी/NP स्वभाषया/NP 

तम्/SN अभर्त्सयत्/KP ।/PUNC निराशः/NV सः/SN निर्गतः/KN ।/PUNC प्रत्यावर्तनकाले/NP रात्रिः/NP सञ्जाता/KP आसीत्/KP ।/PUNC सा/SN 

अपि/A शीतकालिकी/NP कृष्णपक्षस्य/NP ।/PUNC द्वौ/SMKY अपि/A जनौ/NP मार्गभ्रष्टौ/NP अभवताम्/KP ।/PUNC इतस्ततः/A अटन्तौ/KNV 

एकाम्/SMKY कुटीम्/NP दृष्ट्वा/KN तत्/SN कपाटौ/NP थपथपायितवन्तौ/KNV ।/PUNC ततः/SN एका/SMKY वृद्धा/NP स्त्री/NP निःसृता/KP 

।/PUNC ताम्/SN मम/SN मित्रम्/NP स्वसमस्याम्/NP अश्रावयत्/KP।/PUNC सा/SN कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC हिंसकजन्तुविशेषः/NP 

अयम्/SN प्रदेशः/NP ।/PUNC रात्रौ/ NP अत्र/SN एव/INTF कुट्याम्/NP विश्रम्य/KKS प्रातः/NP गन्तुम्/KN अर्हतः/NP भवन्तौ/SN ।/PUNC 

"/PUNC विवशौ/NP तौ/SN तथा/SN कृतवन्तौ/KNV ।/PUNC तया/SN कृतम्/KP आतिथ्यसत्कारम्/NP अनुभूय/KN द्वौ/SMKY अपि/A अति/A 

सन्तुष्टौ/NP अभूताम्/KP ।/PUNC प्रत्यूषसि/KP सः/SN एव/INTF वृद्धः/NP वनचरः/NP धृतमेषीदुग्धपात्रः/NP तौ/SN मृदुवाचा/NP जागरयति/KP 

स्म/A ,/PUNC तम्/SN अवलोक्य/KKS विदेशिसहपाठिनः/NP ग्रीवा/NP लज्जया/NP अवनता/KP ।/PUNC स्वदेशम्/NP गतः/KN सः/SN 

मम/SN मित्राय/NP अलिखत्/KP -/PUNC "/PUNC पाश्चात्यदेशाः/NP भौतिकसम्पदा/NP सम्पन्नाः/NP अपि/A अन्धकारे/NP एव/INTF 

सन्ति/KP ।/PUNC भवदीयः/SN देशः/NP महान्/NV अस्ति/KP यतः/ A +/PUNC हि/A एषः/SN तस्य/SN महनीयतमस्य/NP अशिक्षितस्यNP 

भिक्षुकस्य/NP पादयोः/NP तिष्ठति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC विदेशी/NP सहपाठी/NP वृद्धं/NP वनचरं/NP किं/AP मत्वा/KKS अभर्त्सयत्/KP ?/PUNC
 2./PUNC रात्रौ/NP मम/SN मित्रं/NP तस्य/SN सहपाठिनं/NP च/APY का/AP स्वकुट्याम्/NP आवासयत्/KP ?/PUNC
3./PUNC तौ/SN प्रत्यूषसि/KP कः/AP अजागरयत्/KP ?/PUNC 
4./PUNC विदेशी/NP सहपाठी/NP स्वदेशतः/NP मम/SN मित्राय/NP किं/AP लिखितवान्/KN ?/PUNC 
5./PUNC किं/AP विना/AUP शिक्षा/NP व्यर्था/NP वर्तते/KP ?/PUNC मानवः/NP कः/AP भवति/KP ?/PUNC
117./PUNC आज्ञाम्/NP विना/AUP न/AN ग्राह्यम्/NP विज्ञानम्/NP कस्यचित्/A +/PUNC वस्तु/NP,/PUNC न/AN ग्राह्यम्/NP कदाचन/A 

।/PUNC गृह्णाति/KP चेत्/A +/PUNC भवति/KP +/KP एव/INTF,/PUNC दण्ड्यः/KN सः/SN +/PUNC चौर्यकारणात्/KP ॥/PUNC 

शङ्खलिखितौ/NP द्वौ/SMKY सहोदरौ/NP महा/NV तपस्विनौ/NP अभवताम्/KP ।/PUNC तयोः/SN आश्रमौ/NP पृथक्/NP पृथक्/DV आस्ताम्/KP ।/KP 

एकदा/A लिखितः/NS शङ्खम्/NS द्रष्टुम्/KN आगतः/KN ।/PUNC किन्तु/A सः/SN बहिः/AUP +/PUNC गतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC 

तम्/SN प्रतीक्षमाणः/KNV लिखितः/NS तत्र/SN एव/INTF स्थितः/KN ।/PUNC आश्रमे/NP एकस्मिन्/SMKY वृक्षे/NP पक्वम्/NP फलम्/NP 

त्रोटयित्वा/KN सः/SN भक्षितुम्/KN प्रवृत्तः/KN ।PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF अन्तराले/A शङ्खः/NS आगतः/KN ।PUNC सः/SN तथा/SN 

फलम्/NP भक्षन्तम्/KNV लिखितम्/NS पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC कुतः/AP इदम्/SN गृहीतम्/KP ?/PUNC "/PUNC लिखितः/NS 

अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC इदम्/SN तु/A तस्मात्/SN +/PUNC वृक्षात्/NP त्रोटितम्/NP ।/PUNC "/PUNC शङ्खः/NS 

आदिशत्/KP -/PUNC "/PUNC भ्रातः/NP !/PUNC त्वया/SN चौर्यम्/NP कृतम्/KP ।/PUNC अतः/A राजानम्/NP उप/AUP गत्य/KN 

ततः/SN दण्डम्/NP प्राप्तम्/NP कुरु/KP ।/PUNC "/PUNC अथ/A लिखितः/SN भ्रातुः/NP आज्ञया/NP राजानम्/NP सर्वाम्/SN घटनाम्/NP 

श्रावयित्वा/KN दण्डयितुम्/KN प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC राजा/NP तु/A "/PUNC यदि/SSN मे/SN दण्डदानस्य/NP अधिकारः/NP तर्हि/SSN 

क्षमादानस्य/NP अपि/A अधिकारः/NP ।/PUNC अतः/A पूजनीयम्/NP तपस्विनम्/NP भवन्तम्/SN अहम्/SN क्षमे/NP "/PUNC इति/A 

अब्रवीत्/KP ।/PUNC "/PUNC इदम्/SN युक्तम्/A न/AN,/PUNC अपराधी/NP अहम्/SN दण्डनीयः/KN एव/INTF ।/PUNC दण्डम्/NP 

अप्राप्य/KN न/AN अहम्/SN इतः/SN गमिष्यामि/KP "/PUNC एवम् /INTF लिखितेन/NS कृते/KP आग्रहे/KP राजा/NP तस्य/SN 

चौर्यकर्तारौ/NP द्वौ/SMKY अपि/A हस्तौ/NP अच्छेदयत्/KP ।/PUNC कृतहस्तः/NP लिखितः/NS शङ्खम्/NS उपगतः/KN ।/PUNC शङ्खः/NS 

तम्/SN यथाविधि/A नद्याम्/NP देवान्/NP पितॄन्/NP च/APY स्नात्वा/KN तर्पयितुम्/KN आज्ञाप्तवान्/KN ।/PUNC आश्चर्यम्/NP,/PUNC महत्/NV 

+/PUNC आश्चर्यम्/NP,/PUNC तर्पणम्/NP कुर्वतः/KN एव/INTF तस्य/SN हस्तौ/NP पूर्व/NP ,/NS वत्/ASD एव/INTF प्रकटौ/NP 

अभवताम्/KP ।/PUNC प्रति/AUP आगत्य/KN सः/SN शङ्खम्/NS प्रसन्नः/NP सन्/A अदर्शयत्/KP ।/PUNC शङ्खः/NS कथितवान्/KN -/PUNC 

"/PUNC सौम्य/NV !/PUNC विस्मयम्/NP मा/AN कुरु/KP ।/PUNC मया/SN एव/INTF तपोबलेन/NP इमौ/SN ते/SN हस्तौ/NP 

उत्पादितौ/KP ।/PUNC "/PUNC लिखितः/NS अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC यदि/SSN एवम्/INTF तर्हि/SSN प्राग्/NP एव/INTF 

चौर्यपापतः/NP माम्/SN कथम्/AP न/AN अमोचयत्/KP भवान्/SN ?/AP "/PUNC "/PUNC सत्यम्/NP,/PUNC किन्तु/A दण्डदानस्य/NP अधिकारः/NP राज्ञे/NP एव/INTF धर्मशास्त्रेण/NP कथितः/KN ,/PUNC न/AN मह्यम्/SN ।/PUNC अतःA अनेन/A राजा/NP अपि/A 

स्वकर्तव्यम्/NP पालयित्वा/KN शुद्धः/NP,/PUNC त्वम्/SN अपि/A देवपितृतर्पणेन/NP शुद्धः/NP ,/PUNC अहम्/SN च/AVK अपि/A 

निजकर्मानुष्ठानेन/NP शुद्धः/NP ।/PUNC भविष्ये/NP कदापि/A धर्मविरुद्धम्/NP न/AN आचर/KP ,/INTF अयम्/SN एव/INTF ते/SN मम/SN 

प्राणप्रियाय/NP सहोदराय/NP उपदेशः/NP "/PUNC इति/A शङ्खः/NS लिखितम्/NS समाश्‌लिष्य/KKS अवोचत्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1./PUNC लिखितः/NS शङ्खस्य/NS आश्रमे/NP किम्/AP कर्तुम्/KN प्रवृत्तः/KN ?/AP 
2./PUNC तत्र/SN आगतः/KN शङ्खः/NS लिखितम्/NS किम्/AP कर्तुम्/KN आदिशति/KP ?/PUNC
 3./PUNC राजा/NP लिखित/NS किम्/AP कृत्वा/KN अदण्डयत्/KP ?/PUNC 
4./PUNC लिखितस्य/NS कृतहस्तौ/NP किम्/AP करणेन/NP पुनः/A उत्पन्नौ/ NP ?/PUNC 
5./PUNC इयं/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
118./PUNC बह्वर्थवेत्ता/NV पण्डितः/NP सामान्यस्य/NP +/PUNC अपि/A वाक्यस्य/NP ,/PUNC बह्वर्थम्/NP वेत्ति/NP पण्डितः/NP 

।/PUNC केनापि/A वञ्च्यते/KP न/AN +/PUNC अस्मात्/SN ,/PUNC ससुखम्/NP स/SN प्रमोदते/KP ॥/PUNC कश्चित्/A नटः/NP 

राजपरिवारसमक्षे/NP स्वनटविद्याकौशलम्/NP प्रदर्शयन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC नट्याः/NP भेरीवादनेन/NP सह/AUP रज्जौ/NP नटस्य/NP 

नर्तनम्/NP बहुकालम्/NP प्रचलितम्/KP ।/PUNC प्रदर्शनम्/NP इदम्/SN रात्रौ/NP चन्द्रप्रकाशे/NP आसीत्/KP ।/PUNC भेरीम्/NP वादयन्ती/KNV 

नटी/NP श्रान्ता/KP ।/PUNC राज्ञा/NP साधुवादेन/NP सह/AUP अधुना/A अपि/A पुरस्काररूपे/NP न/AN किञ्चित्/A दत्तम्/KP ।/PUNC तदा/SN 

नटस्य/NP नटीम्/NP प्रति/AUP -/PUNC "/PUNC गतम्/KN बहु/NP ,/PUNC स्थितम्/KP स्वल्पम्/A ,/PUNC स्वल्पे/A +/PUNC 

अपि/A +/PUNC अर्धम्/AUP हि/INTF संस्थितम्/KP ।/PUNC अतः/A +/PUNC अपि/A +/PUNC अधीयताम्/KP तूर्णम्/NP ताले/NP 

भङ्गः/NP +/PUNC अस्तु/KP मा/AN +/PUNC अधुना/A ॥/PUNC "PUNC इति/A वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS राजगुरुः/NP सद्यः/A 

एव/INTF स्वम्/SN शालम्/NP नटाय/NP दत्तवान्/KP ।/PUNC राजकुमारी/NP अपि/A स्वहारम्/NP नट्यै/NP दत्तवती/KP ।/PUNC राजकुमारः/NP 

अपि/A स्वम्/SN परिधानम्/NP नटाय/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC दत्त्वा/KKS ततः/SN गन्तुम्/KN उद्यतान्/KP एतान्/SN राजा/NP अवरोध्य/KKS 

तत्/SN कारणम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC पुरोहितः/NP उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC राजन्/NP !/PUNC नटः/NP सावधानम्/NP 

कृतवान्/KP यत्/AVK सम्प्राप्तात्/A आयुषः/NP बहु/A अपव्ययितम्/KP ,/PUNC स्वल्पम्/A एव/INTF अवशिष्यते/KP ,/PUNC ततः/SN 

अपि/A पुनः/A अर्धम्/A गतम्/KP ।/PUNC अवशिष्टम्/NP तु/A आत्मकल्याणे/NP उपयुज्यताम्/KP ।/PUNC तत्/SN +/PUNC अहम्/SN 

ईश्वराराधनाय/NP गच्छामि/KP ।PUNC "/PUNC राजकुमारी/NP अपि/A उक्तवती/KN -/PUNC "/PUNC अहम्/SN कुसङ्गौ/NP पतिता/KP 

आसम्/KP ।/PUNC अधुना/A नटेन/NP गुरु/NP वत्/ASD मम/SN अपि/A अक्षिणी/NP उद्घाटिते/KP ।/PUNC तत्/SN प्रायश्चित्ताय/NP तपः/NP 

तप्तुम्/KN गच्छामि/KP ।/PUNC "/PUNC राजकुमारः/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC तात/NP !/PUNC अहम्/SN तु/A कैश्चित्/A 

दुर्जनैः/NP प्रेरितः/KP समयतः/NP पूर्वम्/A एव/INTF राज्यम्/NP अधिग्रहीतुम्/KN भवन्तम्/SN हन्तुम्/KN विचारम्/NP कृतवान्/KN आसम्/KP 

।/INTF किन्तु/A इदानीम्/SN नटः/NP माम्/SN अपि/A तस्मात्/SN महा/NV पापतः/NP सुरक्षितवान्/KN ।/PUNC अतः/A अहम्/SN अपि/A 

ईश्वरम्/NP आराधयितुम्/KN गच्छामि/KP ।/PUNC "/PUNC राजा/NP स्वयम्/SN अपि/A तथा/SN एव/INTF स्वम्/SN जीवनम्/NP 

निरर्थकम्/NV मन्वानः/KNV राजकुमाराय/NP एव/INTF राज्यभारम्/NP दत्वा/KKS नटम्/NP नटीम्/NP च/APY बहु/NV बहु/DV पुरस्कृत्य/KN 

सपत्नीकः/NP राजगुरुणा/NP राजकुमार्या/NP च/APY सह/AUP तपः/NP आचरितुम्/KN वनम्/NPप्रस्थितः/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC नटः/NP नटीम्/NP प्रति/AUP किम्/AP वचनम्/NP कथितवान्/KN ?/PUNC
 2./PUNC तत्/SN श्रुत्वा/KKS नटनटीभ्याम्/NP कः/AP कः/DV किम्/AP किम्/DV दत्तवान्/KN ?/PUNC
 3./PUNC नटनटीभ्याम्/NP दानस्य/NP कारणम्/NP कः/AP कः/DV किम्/AP किम्/DV राजानम्/NP कथितवान्/KN ?/PUNC 
4./PUNC तदा/SN राज/NP किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC
 5./PUNC पण्डितः/NP किम्/AP जानाति/KP ?/PUNC सः/SN ससुखम्/NP कथम्/AP प्रमोदते/KP ?/PUNC 
119./PUNC शिक्षानुसारणेन/NP एव/INTF पाठलाभः/NP
रामायणम्/NS +/PUNC अधीत्य/KN +/PUNC अपि/A ,/PUNC तत्/SN +/PUNC शिक्षा/NP +/PUNC अनुसृता/KP न/AN चेत्/A 

।/PUNC
लाभः/NP कः/AP +/PUNC अस्ति/KP ततः/SN +/PUNC तर्हि/SN ,/PUNC वृथा/A समययापनात्/KP ॥/PUNC
 अहम्/SN गुरुमहाराजेन/NP सह/AUP रैलयात्राम्/NP कुर्वन्/KN आसम्/KP ।/PUNC अग्रिमे/A स्थैषणे/NP अस्मत्/SN कक्षे/NP 

एकः/SMKY प्रौढः/NV जनः/NP प्रविष्टः/KN ।/PUNC रैलयाने/NP प्रस्थिते/KP सति/A सः/SN वाल्मीकि/NS रामायणम्/NS निःसार्य/KKS 

पठितुम्/KN प्रावर्त्तत/KP ।/PUNC पश्चात्/A पृष्टः/KN सः/SN कथितवान्/KN यत्/AVK विगतचत्वारिंशद्वर्षेभ्यः/NP अहम्/SN रामायणस्य/NS नित्यम्/A 

पारायणम्/KP कुर्वन्/KN अस्मि/KP ।/PUNC अद्य/A गृहे/NP समयाप्राप्त्या/NP इह/SN कृतवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC मथुरायाम्/NS अभियोगः/NP 

चलति/KP ,/PUNC तत्र/SN एव/INTF अहम्/SN गच्छामि/KP ।/PUNC गुरुमहाराजः/NP अवदत्/KP -/PUNC "/PUNC अहम्/SN 

अपि/A पूर्वाश्रमे/NP वाक्कीलः/NP आसम्/KP ।/PUNC स्वपत्रावलिम्/NP दर्शयतु/KN ,/PUNC यदि/A अहम्/SN तत्र/SN काञ्चित्/A सहायताम्/NP 

कर्तुम्/KN शक्नुयाम्/KP ।/PUNC "/PUNC सः/SN पत्रावलिम्/NP प्रदर्शितवान्/KN ।/PUNC तत्र/SN वादिप्रतिवादिनोः/NP पितुः/NP एकम्/SMK 

एव/INTF नाम/NP दृष्ट्वा/KKS गुरुमहाराजः/NP तम्/SN एतस्य/SN रहस्यम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC सः/SN उक्तवान्/KN -/PUNC 

"/PUNC वादी/NP अहम्/SN अस्मि/KP ,/PUNC प्रतिवादी/NP च/AVK मम/SN अग्रजः/NP ।/PUNC भूमिखण्डनिमित्तम्/NP अयम्/SN 

वादः/NP ।/PUNC "/PUNC गुरुमहाराजः/NP ततः/SN अग्रे/A किम्/A अपि/A श्रोतुम्/KN अनिच्छन्/KNV पत्रावलिम्/NP परावर्त्तयत्/KP 

अभर्त्सयत्/KP च/AVK -/PUNC "/PUNC रामायणम्/NS पठितम्/KP ,/PUNC किन्तु/A ततः/SN किञ्चित्/A अपि/A न/AN शिक्षितम्/KP 

।/PUNC वृथा/A एव/INTF समयः/NP यापितः/KP ।/PUNC अरे/ASMB !/PUNC भरतः/NS तु/A पितृदत्तम्/NP अपि/A राज्यम्/NP 

वैमातृकाय/NP अग्रजा/NP परावर्त्तयत्/KP ।/PUNC एकः/SMKY त्वम्/SN असि/KP ,/PUNC यः/SN स्वसहोदरे/NP अपि/A अभियोगम्/NP 

चालयसि/KP ।/PUNC धिक्/ABS त्वाम्/SN ।/PUNC "/PUNC अनेन/SN वचनेन/NP तस्य/SN मनः/NP परिवर्तितम्/KP एव/INTF ।/PUNC 

सः/SN अभियोगम्/NP परावर्त्तयितुम्/KN अग्रजतः/NP च/AVK क्षमाम्/NP याचितुम्/KN निश्चयम्/NP कृत्वा/KN तत्कालम्/NP एव/INTF 

पत्रावलिम्/NP विदार्य/KKS बहिः/A प्रक्षिप्तवान्/KN ,/PUNC गुरुमहाराजस्य/NP च/AVK चरणयोः/NP प्रणिपत्य/KN स्वीयाम्/SN त्रुटिम्/NP 

स्वीकृतवान्/KN ,/PUNC वारं/A वारं/DV च/AVK कृतज्ञताम्/NP प्रकटितवान्/KN इति/A ।/PUNC 
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC प्रौढः/NV जनः/NP गुरुमहाराजम्/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 2./PUNC गुरुमहाराजः/NP तम्/SN किम्/AP कर्तुम्/KN अकथयत्/KP ?/PUNC
 3./PUNC प्रौढः/NV जनः/NP तदा/SN किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 4./PUNC गुरुमहाराजः/NP प्रौढम्/NP जनम्/NP किम्/AP कथयन्/KNV अभर्त्सयत्/KP ?/PUNC 
5./PUNC प्रौढः/NV जनः/NP तदा/SN किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
120./PUNC कृपणस्य/NP अग्रे/A भगवान्/NP अपि/A पराजितः/NP कृपणः/NP +/PUNC म्रियताम्/NP नाम/NP ,/PUNC दानम्/NP 

किञ्चित्/A करोति/KP न/AN ।/PUNC सर्वेश्वरः/NP +/PUNC अपि/A तस्य/SN +/PUNC अग्रे/A ,/PUNC मन्यते/KP स्वम्/SN 

पराजितम्/NP ॥/PUNC  एकः/SKMY महान्/NV कृपणः/NP आसीत्/KP ।/PUNC पत्न्याः/NP आग्रहेण/NP सः/SN गङ्गास्नानार्थम्/NP गतः/KN 

।/PUNC स्नानम्/NP कृत्वा/KN गङ्गातः/NP सः/SN बहिः/A +/PUNC आगतः/KN एव/INTF यत्/AVK भगवान्/NP गङ्गा/NS गुरुः/NP 

भूत्वा/KKS तस्य/SN सम्मुखे/NP उपस्थितः/KN कथितवान्KN च/AVK -/PUNC "/PUNC भाग्यवान्/NV !/PUNC दानपुण्यम्/NP कुरु/KP 

।/PUNC "/PUNC कृपणः/NP तम्/SN भर्त्सयन्/KNV इव/ASD ततः/SN अपसर्तुम्/KN अब्रवीत्/KP ।/PUNC परन्तु/A गङ्गागुरुः/NS न/AN 

एव/ITNF अपसृतः/KN ।/PUNC पञ्च/SMKY पणानाम्‌/NP एव/INTF दानम्/NP कर्तुम्/KN तम्/SN बाध्यम्/NP अकुरुत/KP ।/PUNC 

तदा/SN कृपणः/NP स्वगृहस्य/NP सङ्‌केतम्/NP दत्त्वा/KN तत्र/SN निश्चितदिवसे/NP तम्/SN उपस्थातुम्/KN अकथयत्/KP ।/PUNC गङ्गागुरुः/NS 

तथा/SN एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC कृपणः/NP पुत्रमुखेन/NP तम्/SN पश्चात्/A आगन्तुम्/KN आदिशत्/KP ।/PUNC गङ्गागुरुः/NS 

आगमनम्/NP न/AN त्यक्तवान्/KN ।/PUNC कृपणः/NP पुनः/A पुत्रमुखेन/NP एव/INTF तम्/SN सन्दिष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC अधुना/A 

पितुः/NP स्वास्थ्यम्/NP समीचीनम्/NP नास्ति/AN ,/PUNC न/AN जाने/NP अग्रिमे/A दिने/NP सः/SN सूर्योदयम्/NP द्रक्ष्यति/KP अपि/A न/AN 

वा/A ।PUNC "/PUNC गङ्गागुरुः/NS "/PUNC तर्हि/SN अहम्/SN अत्र/SN एव/INTF तिष्ठामि/KP ,/PUNC तस्मै/SN स्वस्कन्धम्/NP 

दत्त्वा/KN एव/INTF गमिष्यामि/KP "/PUNC इति/A उक्त्वा/KN तत्र/SN एव/INTF संस्थितः/KN ।/PUNC कृपणस्य/NP सङ्‌केतेन/NP गृहे/NP 

रोदनम्/NP विलपनम्/NP प्रारब्धम्/KP ।/PUNC बाह्याः/NP सम्बन्धिनः/NP च/AVK शवयात्रायाम्/NP सम्मेलितुम्/KN आगच्छन्/KNV ।/PUNC 

कृपणस्य/NP शवम्/NP आदाय/KN सर्वे/SN श्मशानम्/NP प्राप्ताः/KP ।/PUNC शवः/NP चितायाम्/NP उपस्थापितः/KN ।/PUNC कृपणः/NP 

पुत्रम्/NP सङ्‌केतेन/NP आहूतवान्/KN पृष्टवान्/KN च/APY -PUNC "/PUNC सः/SN गङ्गागुरुः/NS गतः/KN न/AN वा/APY ?/PUNC 

"/PUNC "/PUNC नहि/AN सः/SN +/PUNC तु/A अत्र/SN एव/INTF तिष्ठति/KP ,/PUNC भवते/NP सः/SN स्वीयम्/SN स्न्धम्/NP 

अपि/A दत्तवान्/KN "/PUNC पुत्रः/NP उत्तरम्/NP अददात्/KP ।/PUNC "/PUNC तर्हि/SN विलम्बसे/NP किम्/AP ?/PUNC अग्निम्/NP 

देहि/KP "/PUNC पितुः/NP अनेन/SN आदेशेन/NP यथा/SSN पुत्रः/NP अग्निम्/NP दातुम्/KN उद्यतः/KN एव/INTF आसीत्/KP तथा/SSN 

गङ्गागुरुः/NS स्वकीयम्/SN रूपम्/NP धृत्वा/KN भगवान्/NP तम्/SN कृपणम्/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC अरे/ASMB !/PUNC 

पञ्च/SKMY पणानाम्/NP कृते/KP किम्/AP म्रियसे/KP ?/PUNC त्वम्/SN विजितवान्/KN ।/PUNC अहम्/SN पराजितः/KN अस्मि/KP 

"/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP 
1./PUNC गङ्गागुरुः/NS कृपणम्/NP किम्/AP कर्तुम्/KN कथितवान्/KN ?/PUNC
 2./PUNC कृपणः/NP गङ्गागुरुम्/NS किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 3./PUNC गङ्गागुरुतः/NS आत्मानम्/SN मोचयितुम्/KN कृपणः/NP किम्/AP किम्/DV कृतवान्/KN ?/PUNC
 4./PUNC अन्ते/A विजयः/NP कस्य/AP अभवत्/KP गङ्गागुरोः/NS कृपणस्य/NP वा/APY ?/PUNC
5./PUNC कृपणः/NP कीदृशः/AP भवति/KP ?/PUNC 
121./PUNC मातापितरौ/NP पूज्यौ/NP तौ/SN मातापितरौ/NP पूज्यौ/NP ,/PUNC पार्वतीशङ्‌करौ/NS +/PUNC इव/ASD ।/PUNC यतः/SN +/PUNC जातः/KN +/PUNC हि/INTF सन्तानः/NP ,/PUNC आजीवनम्/NP प्रमोदते/KP ॥/PUNC  सुरेशः/NS विधुरःNP 

आसीत्/KP ।/PUNC सेवानिवृत्या/NP सह/AUP तस्य/SN धर्मपत्नी/NP अपि/A दिवङ्गता/NP अभूत्/KP ।/PUNC इदानीम्/SN तेन/SN पुत्रवध्वोः/NP 

एव/INTF अवलम्बनम्/NP ग्रहीतव्यम्/KN जातम्/KP।/PUNC आयुः/NP कस्यापि/A स्थिरम्/NP न/AN तिष्ठति/KP ।/PUNC वृद्धावस्थयाNP 

सह/AUP क्षयरोगः/NP तम्/SN आक्रान्तवान्/KN ।/PUNC कफकासाभ्याम्/NP पीडितम्/NP तम्/SN पुत्रवधूः/NP अधिकम्/A सेवितुम्/KN श्रान्ता/KP 

अजायत/KP ।/PUNC वाचा/NP सा/SN किञ्चित्/A कर्कशा/NV आसीत्/KP ।/PUNC एकस्मिन्/SMKY दिने/NP सा/SN स्वभर्तारम्/NP 

कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC दृश्यताम्/KP ,/PUNC अग्रे/A पितृसेवा/NP मया/SN कर्तुम्/KN न/AN पारयिष्यते/KP ।/PUNC पिता/NP 

भवतः/SN अस्ति/KP ।/PUNC भवान्/SN एव/INTF तस्य/SN कफमलमूत्रादिकम्/NP स्वच्छम्/NP करोतु/KP ।/PUNC चिकित्सया/NP अपि/A 

लाभः/NP न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC अधुना/A तु/A भवान्/SN इमम्/SN क्वचित्/A गङ्गातटे/NP नीत्वा/KN भगवदाश्रये/NP एव/INTF 

परित्यजतु/KP ।/PUNC अन्ते/A अपि/A तु/A तत्र/SN एव/INTF अस्य/SN अस्थिसञ्चयः/NP प्रवाह्यः/NP अस्ति/KP ।/PUNC यदि/SSN 

एवम्/SN न/AN करोति/KP ,/PUNC तर्हि/SSN अहम्/SN स्वपितृगृहम्/NP गच्छामि/KP उत/AVK अत्र/SN एव/INTF अनशनम्/NP कृत्वा/KN 

प्राणान्/NP परित्यजामि/KP ।/PUNC "/PUNC पत्न्या/NP इमाम्/SN तर्जनाम्/NP आकर्ण्य/KN भर्ता/NP स्वम्/SN पितरम्/NP रात्रौ/NP एव/INTF 

चिकित्सकम्/NP दर्शयितुम्/KN मिषेण/NP स्वपृष्ठे/NP उपावेश्य/KN गङ्गातटे/NP नीत्वा/KKS एकस्य/SMKY पिप्पलवृक्षस्य/NP अधस्तात्/AUP 

अवतार्य/KN यथा/SSN एव/INTF गृहम्/NP प्रति/AUP निर्वर्तितुम्/KN उद्यतः/KN अभवत्/KP ,/PUNC तथा/SSN एव/INTF पिता/NP अति/A 

उच्चैः/NP उपाहसत्/KP ।/PUNC पुत्रम्/NP तम्/SN यदा/SSN तस्य/SN एवम्/SN हसनस्य/NP कारणम्/NP पृष्टवान्/KN ,/PUNC तदा/SSN 

पिता/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC वत्स/NP !/PUNC अहम्/SN अपि/A त्वम्/SN इव/ASD अत्र/SN एव/INTF स्वीयम्/SN 

वृद्धम्/NP रुग्णम्/NP पितरम्/NP त्यक्तवान्/KN आसम्/KP ।/PUNC तथा/SN एव/INTF अधुना/A स्वयम्/SN अनुभवामि/KP ।/PUNC क्वचित्/A 

त्वाम्/SN .............।/PUNC "/PUNC  पुत्रः/NP मध्ये/NP एव/INTF तम्/SN विनिवार्य/KN अवोचत्/KP -/PUNC "/PUNC अलम्/A 

,/PUNC अलम्/DV ,/PUNC अहम्/SN सर्वम्/SN बुद्धवान्/SNV अस्मि/KP ।/PUNC आत्मनः/SN त्रुटये/NP पादयोः/NP प्रणिपत्य/KN पुनः/A 

पुनः/DV क्षमाम्/NP अभियाचे/KP "/PUNC इदम्/SN उक्त्वा/KN पितरम्/NP स्वकीये/SN पृष्ठे/NP एव/INTF उपावेश्य/KKS गृहम्/NP 

आनयत्/KP,/PUNC पत्नीम्/NP च/AVK सर्वाम्/SN घटिताम्/NP घटनाम्/NP श्रावयित्वा/KKS अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC अहम्/SN 

न/AN इच्छामि/KP यत्/AVK आवयोः/SN पुत्रः/NP शशिधरः/NS तरुणः/NP भूत्वा/KN वृद्धभूतौ/NP आवाम्/SN अपि/A एवम्/SN एव/INTF 

निराश्रितौ/NP गृहात्/NP +/PUNC बहिः/A क्वचित्/A परित्यजेत्/KP ।/PUNC इदानीम्/SN अयम्/SN मे/SN पिता/NP अत्र/SN एव/INTF 

वत्स्यति/KP ।/PUNC त्वम्/SN एतम्/SN सेवस्व/NP वा/AVK मा/AN सेवस्व/KP ।/PUNC अहम्/SN एव/INTF एकाकी/A एनम्/SN 

आजीवनम्/NP सम्यक्/A सेविष्ये/KP ।/PUNC "/PUNC भर्त्तुः/NP अनेन/SN वचनेन/NP उद्बुद्धबुद्धिः/NV पत्नी/NP कथितवती/KN -/PUNC 

'/PUNC आर्य/NP !/PUNC अहम्/SN भवतः/SN अर्धाङ्गिनी/NP सुदूरे/AUP कथम्/APस्थातुम्/NP शक्नोमि/KP ?/PUNC अहम्/SN अपि/ASD 

स्कन्धेन/SN स्कन्धम्/NP मेलयित्वा/KN सर्वत्र/A भवदीयम्/SN सहयोगम्/NP कृत्वा/KN एव/INTF आत्मानम्/SN धन्यम्/NP मन्स्ये/KP ।/PUNC 

भवान्/SN इतः/SN पूर्वम्/A कृतम्/KP मम/SN धार्ष्ट्यम्/NP क्षन्तुम्/NP अर्हति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC    
प्रश्नाः/NP 
1./PUNC सुरेशस्य/NS पुत्रवधूः/NP स्वभर्तारम्/NP किम्/AP कथितवती/KN ?/PUNC
2./PUNC भर्ता/NP तदा/SN कृतवान्/KN ?/PUNC
 3./PUNC सुरेशः/NS पुत्रम्/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
 4./PUNC पुत्रः/NP तदा/SN किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
5./PUNC इयम्/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 122./PUNC सफलम्/NP कस्य/AP जीवनम्/NP स्वस्मै/A जीवति/KP सर्वोऽपि/A ,/PUNC तत्र/SN का/AP +/PUNC अस्ति/KP 

विशेषता/NP ?/PUNC ।/PUNC परस्मै/A यस्य/SSN सर्वस्वम्/A ,/PUNC सफलम्/NP तस्य/SSN जीवनम्/NP ॥/PUNC आसीत्/KP 

एकः/SMKY तपस्वी/NP ।/PUNC सः/SN कठोरम्/NV तपः/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC किन्तु/A पुनरपि/A तस्मै/SN भगवान्‌/NP 

स्वदर्शनम्/NP न/AN दत्तवान्/KN ।/PUNC अनेन/SN असन्तुष्टः/SNV सः/SN सदा/A प्रार्थयते/KP स्म/A -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP 

!/PUNC कमपि/A तम्/SN साधु/NV पुरुषम्/NP दर्शय/KP ,/PUNC यस्य/SN सङ्गत्या/NP अहम्/SN तव/SN दर्शनम्/NP प्राप्तुम्/KN 

शक्नुयाम्/KP ।/PUNC "/PUNC तस्य/SN इमाम्/SN प्रार्थनाम्/NP आकर्ण्य/KN एकस्याम्/SMKY रात्रौ/NP स्वदूतम्/NP भगवान्/NP तस्य/SN 

समीपे/A प्रेषितवान्/KN ।/PUNC सः/SN दूतः/NP स्वप्ने/NP तम्/SN अकथयत्/KP  -PUNC "/PUNC तपस्विन्/NP !/PUNC गच्छ/KP 

,/PUNC तम्/SN भिक्षुकम्/NP मिल/KP ।/PUNC सः/SN तव/SN मनोरथम्/NP पूरयिष्यति/KP ।/PUNC "/PUNC अनेन/SN तपस्विनः/NP 

निद्रा/NP उच्चटिता/KP ।/PUNC सः/SN प्रबुध्य/KN स्वप्नघटनाम्/NP अचिन्तयत्/KP -/PUNC "/PUNC हूँ/ABS ,/PUNC भिक्षुकः/NP 

मम/SN कार्यम्/NP कथम्/AP साधयिष्यति/KP ?/PUNC किन्तु/A एतत्/SN +/PUNC अपि/A परीक्षे/NP तावत्/SN ।/PUNC इह/SN मे/SN 

का/AP हानिः/NP ?/PUNC "/PUNC इदम्/SN विचिन्त्य/KN भिक्षुकान्वेषणाय/NP प्रचलितः/KN ।/PUNC एकत्र/A तानपूरिकया/NP 

गायन्तम्/KNV प्रसन्न/NV मुखम्/NP भिक्षुकम्/NP दृष्ट्वा/KN स्थितः/KN तम्/SN सः/SN कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC बन्धो/NP 

!/PUNC मम/SN इच्छाम्/NP पूरय/KP ।/PUNC अहम्/SN भगवत्प्रेरणया/NP एव/INTF भवन्तम्/SN अन्विष्यन्/KNV उपागतः/KN ।PUNC 

"/PUNC  भिक्षुकः/NP अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC तपस्विमहाराज/NP !/PUNC मयि/SN का/AP योग्यता/NP ?/PUNC मया/SN 

न/AN किञ्चित्/A अपि/A सत्/NV कर्म/NP कृतम्/KP ,/PUNC न/AN वा/AVK तपस्या/NP एव/INTF काचित्/A कृता/KP ।/PUNC 

"/PUNC तपस्वी/NP उक्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC तर्हि/A इदम्/SN एव/INTF कथयतु/KP भवान्/SN ।/PUNC कथम्/AP इदम्/SN 

दरिद्रता/NP भवते/SN आगता/KP ?/PUNC "/PUNC भिक्षुकः/NP उदतरत्/KP -/PUNC "/PUNC आम्/A ,/PUNC इदम्/SN 

कथयामि/KP ।/PUNC अहम्/SN एकदा/A एकाम्/SMKY भद्र/NV महिलाम्/NP मार्गे/NP विलपन्तीम्/NP अपश्यम्/KP ।/PUNC तदा/SN अहम्/SN 

सम्पन्नः/NP आसम्/KP ।/PUNC मया/SN पृष्टा/NP सा/SN स्वविलापस्य/NP कारणम्/NP कथितवती/KN यत्/AVK तस्याः/SN पतिम्/NP पुत्रम्/NP 

च/APY समये/NP एकस्मत्/SMKY श्रेष्ठिनः/NP गृहीतस्य/NP ऋणस्य/NP न/AN प्रतिशोधनात्/NP सः/SN श्रेष्ठी/NP पतिपुत्रौ/NP उभौ/SN अपि/A 

बन्धकीकृत्य/KN ताभ्याम्/SN सह/AUP भृत्य/NP वत्/ASD आचरति/KP माम्/SN अपि/A चAVK तथा/SN एव/INTF कर्तुम्/KN इच्छति/KP 

।/PUNC पुनः/A +/PUNC अहम्/SN तस्याः/SN करुणदशायाम्/NP द्रवितः/KN भूत्वा/KN सर्वम्/A अपि/A ऋणम्/NP  स्वरक्षतः/KN 

शोधयित्वा/KKS तस्याः/SN पतिपुत्रौ/NP तस्मात्/SN श्रेष्ठिनः/NP मोचितवान्/KN ।/PUNC इदम्/SN एव/INTF मे/SN दरिद्रतायाः/NP कारणम्/NP 

।/PUNC माम्/SN परिवारे/NP रोदितुम्/KN कश्चित्/A अपि/A न/AN एव/INTF ।/PUNC  ततः/SN अहम्/SN भिक्षुकः/NP भूत्वा/KN इतस्ततः/A 

भगवत्/NP +/PUNC गुणान्/NP गायन्/NP परिभ्रमामि/KP ।/PUNC भक्तजनैः/NP यत्किञ्चित्/A दत्तेन/NP आत्मानम्/SN धारयामि/KP च/AVK 

।/PUNC "/PUNC इदम्/SN श्रुत्वा/KN आनन्दाश्रुभिः/NP परिप्लुतः/KN तपस्वी/NP तम्/SN आत्मनः/SN गुरुम्/NP अमन्यत/KP ,/PUNC 

तस्य/SN चरणयोः/NP वन्दित्वा/KN च/AVK अवोचत्/KP -/PUNC "/PUNC धन्यः/NP भवान्/SN यः/SN परोपकाराय/NP एव/INTF 

दारिद्रयम्/NP वहति/KP ।/PUNC आत्मनः/SN उत्कर्षाय/NP तपस्यता/NP मया/SN जीवने/NP परोपकाराय/NP किमपि/A न/AN अनुष्ठितम्/KP 

।/PUNC अधुना/A भवान्/SN एव/INTF मम/SN आदर्शः/SNV मार्गदर्शकः/NP गुरुः/NP "/PUNC इति/A उक्त्वा/KN स्वाश्रमम्/NP 

प्रतिनिवृत्तः/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1./PUNC तपस्वी/NP भगवन्तम्/NP किम्/AP प्रार्थयते/KP स्म/A ?/PUNC     
2./PUNC भगवतः/NP दूतः/NP तपस्विनम्/NP स्वप्ने/NP किम्/AP अकथयत्/KP ?/PUNC
3./PUNC तपस्वी/NP भिक्षुकम्/NP किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
4./PUNC भिक्षुकः/NP तपस्विनम्/NP किम्/AP उदतरत्/KP ?/PUNC
5./PUNC अनया/SN कथया/NP का/AP शिक्षा/NP मिलति/KP ?/PUNC
123./PUNC आज्ञा/NP गुरूणाम्/NP परिपालनीया/NP गुर्वाज्ञापालने/NP पृष्ठे/NP ,/PUNC न/AN स्थातव्यम्/KN कदाचन/A ।/PUNC 

अन्यथा/A जायते/KP हानिः/NP +/PUNC ,/PUNC यस्याः/SN पूर्तिः/NP +/PUNC न/AN सम्भवा/NP ॥/PUNC महाभारतयुद्धस्थले/NP 

एका/SKMY गर्भिणी/NP गृध्री/NP अपि/A केनचित्/A बाणेन/NP आहता/KP न्यपतत्/KP ।/PUNC तस्याः/SN उदरस्य/NP विदरणेन/NP 

चत्वारः/SKMY अण्डाः/NP बहिः/A +/PUNC आगताः/KN ।/PUNC क्षतविक्षता/NV गृध्री/NP तु/A मृता/NP एव/INTF ।/PUNC किन्तु/A 

दैवयोगात्/NP तदा/SN अर्जुनस्य/NS बाणेन/NP विच्छिन्ना/KP बृहती/NV गुर्वी/NV गजघण्टा/NP निपत्य/KN तान्/SN अण्डाम्/NP आच्छादयत्/KP 

।/PUNC यथासमयम्/A तत्र/SN अण्डेभ्यः/NP चत्वारः/SMKY शावकाः/NP निःसृताः/KN ।/PUNC अनाथाः/NV ते/SN कञ्चित्/A कालम्/NP एवम्/A 

एव/INTF विना/AUP आहारम्/NP स्थिताः/KN ।/PUNC युद्धे/NP समाप्ते/NP तेन/SN मार्गेण/NP शिष्यैः/NP सह/AUP गच्छता/KNV 

शमीकेन/NS ऋषिणा/NP तेषाम्/SN शावकानाम्/NP करुणक्रन्दनम्/NP आकर्ण्य/KN '/PUNC कुतः/AP एतत्/SN +/PUNC ?/PUNC 

ज्ञायताम्/KP इदम्/SN '/PUNC इति/A गुरुणा/NP आदिष्टाः/NP शिष्याः/NP क्रन्दनम्/NP अनुसरन्तः/KNV घण्टायाः/NP अधः/AUP शावकान्/NP 

दृष्ट्वा/KN गुरुदेवम्/NP अदर्शयन्/KNV ।/PUNC कारुणिकः/NV शमीकः/NS '/PUNC सत्त्ववन्तः/SNV आयुष्मन्तः/SNV च/APY इमे/PUNC 

'/PUNC इति/A उक्त्वा/KN तान्/SN स्वाश्रमे/NP आनीय/KKS यथोचिताहारपान/NP प्रदानादिना/KP अपोषयत्/KP ।/PUNC यथासमयम्/A 

जातपक्षाः/NP ते/SN अकस्मात्/A एकस्मिन्/SMKY दिने/NP उदडीयन्त/KN ।/PUNC ते/SN एव/INTF केषुचित्/A मासेषु/NP परावृत्य/KN 

आत्मानम्/SN परिचाययन्तः/KN शमीकम्/NS ऋषिम्/NP प्रणम्य/KKS मनुष्यवाचा/NP तम्/SN प्रति/AUP स्वीयाम्/A कृतज्ञताम्/NP भूरि/NP भूरि/DV 

निवेदितवन्तः/KN ।/PUNC सर्वेषु/A साश्चर्यम्/NP पश्यत्सु/KP स्वपरिचयः/NP तैः/SN एवम्/A दत्तः/KN यत्/AVK वयम्/SN पूर्वजन्मनि/NP 

योगिराजस्य/NP सुकृषस्य/NS मुनेः/NP आत्मजाः/NP आस्म/KP ।/PUNC पित्रा/NP अभिशप्ताः/KN इमाम्/SN अधमान्/NV गृध्रयोनिम्/NP  

प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC अभिशापहेतुः/NP अयम्/SN एव/INTF यत्/AVK एकदा/A कश्चित्/A त्रुटित/KN पक्षः/NP मुमूर्षुः/NV गृध्रः/NP अस्माकम्/SN 

पितुः/NP उत्सङ्गे/NP निपतितः/KN ।/PUNC कतिचन/A  दिनेभ्यः/NP क्षुधितम्/NP तम्/SN स्वीयम्/A यथेच्छम्/NP आहारम्/NP निर्देष्टुम्/KN 

सः/SN कथितवान्/KN ।/PUNC गृध्रः/NP तु/A मनुष्यस्य/NP सद्यस्कम्/NV मांसम्/NP भक्षितुम्/KN इच्छाम्/NP अभिव्यक्तवान्/KN ।/PUNC 

तदा/SN पिता/NP अस्मान्/SN तस्य/SN इच्छाम्/NP स्वशरीरदानेन/NP पूरयितुम्/KN आदिशत्/KP ।/PUNC परन्तु/A वयम्/SN तस्य/SN 

आदेशम्/NP न्यक्कृतवन्तः/KN ।/PUNC अनेन/SN अभिरुष्टः/NV पिता/NP अस्मान्/SN अभिशप्तवान्/KN यत्/AVK यूयम्/SN अपि/A गृध्राः/NP 

एव/INTF भवत/KP ।/PUNC ततः/SN आत्मानम्/SN एव/INTF सः/SN गृध्राय/NP दातुम्/KN यदा/SSN प्रवृत्तः/KN ,/PUNC तदा/SSN 

'/PUNC अहम्/SN जीवितव्यक्तेः/NP मांसम्/NP न/AN भक्षामि/PUNC '/PUNC इति/A गृध्रः/NP अकथयत्/KP ।/PUNC इदम्/SN 

आकर्ण्य/KN '/PUNC अहम्/SN प्राणान्/NP आयम्य/NP म्रिये/KP ,/PUNC त्वम्/SN तदा/SN माम्/SN भक्षय/KP '/PUNC इति/A 

उक्तवान्/KN ।/PUNC तदा/SN सः/SN गृध्रः/NP देवेन्द्ररूपे/NP आविर्भूय/KKS तस्य/SN त्यागस्य/NP  बहु/NV बहु/DV प्रशंसितवान्/KN तथा/ AVK 

अस्मभ्यम्/SN दत्तम्/KN शापम्/NP परावर्तयितुम्/KN अपि/A तम्/SN साग्रहम्/NP न्यवेदयत्/KP ।/PUNC '/PUNC शापः/NP तु/A सर्वथा/A 

अपरावर्तनीयः/KN ,/PUNC किन्तु/A एषाम्/SN ज्ञानम्/NP मनुष्यवाणी/NP च/APY यथावत्/A स्थास्यति/KP ,/PUNC शापमोक्षः/NP अपि/A 

तपोनुष्ठानेन/NP एव/INTF भविता/KN '/PUNC इति/A देवेन्द्रम्/NS सः/SN +/PUNC उदतरत्/KP ।/PUNC तत्/SN +/PUNC इदानीम्/SN 

तपोद्वारा/NP श्रीहरिम्/NS एव/INTF प्रासादयितुम्/KN हिमगिरिशिखरम्/NP वयम्/SN प्रयामः/KN ,/PUNC इति/A उक्त्वा/KN शमीकम्/NS 

ऋषिम्/NP प्रणम्य/KKS ते/SN यथा/SSN आगताः/KN तथा/SSN एव/INTF हरिनाम/NP उच्चारयन्तः/KNV युदपत्/NP +/PUNC एव/INTF 

उड्डीनाः/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC शमीकः/NS ऋषिः/NP शिष्यान्/NP किम्/AP आदिशत्/KP ?/PUNC
 2./PUNC शिष्याः/NP किम्/AP अकुर्वन्/KNV ?/PUNC
 3./PUNC जातपक्षाः/NP गृध्रीशावकाः/NP आत्मानम्/SN शमीकम्/NS कथम्/AP पर्यचाययन्/KNV ?/PUNC 
4./PUNC शमीकम्/NS प्रणम्य/KN शावकाः/NP कुत्र/AP गन्तुम्/KN उड्डीनाः/KP ?/PUNC
 5./PUNC अनया/SN कथया/NP का/AP शिक्षा/NP मिलति/KP ?/PUNC
 124./PUNC प्रशंसा/NP न/AN +/PUNC उचिता/NP पुरः/A सम्मुखे/NP विहिता/NP व्यक्तेः/NP ,/PUNC प्रशंसा/NP गतिरोधिका/NP 

।/PUNC अतः/A सुबुद्धिमन्तः/NV +/PUNC ताम्/SN ,/PUNC प्रशंसन्ति/KP न/AN सम्मुखे/NP ॥/PUNC भारविः/NS पितुः/NP 

सपरिश्रमम्/NP पठति/KP स्म/A ।/PUNC परन्तु/A पिता/NP तस्य/SN वैदुष्यम्/NP एक/SKMY वारम्/NP अपि/A न/AN एव/INTF  

प्रशंसितवान्/KN ।/PUNC अनेन/SN खिन्नः/NV भारविः/NS पितरम्/NP हन्तुम्/KN निलीनः/KP ।/PUNC रात्रौ/NP तस्य/SN मात्रा/NP पृष्टः/KN 

पिता/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC भारविः/NS विश्वविख्यातः/NV एकः/SMKY अजरः/NV अमरः/NV महा/NV कविः/NP भवतु/KP 

।/PUNC इदम्/SN विचार्य/KN एव/INTF अहम्/SN तम्/SN प्रत्यक्षम्/NP न/AN एव/INTF प्रशंसामि/KP ।/PUNC प्रशंसा/NP प्रगतौ/KP 

पूर्णविराम्/NP योजयति/KP ।/PUNC इदम्/SN श्रुत्वा/KN भारविः/NS स्वाचरणे/NP पश्चात्तापम्/NP कुर्वन्/KNV प्रकटीभूय/KN पितृपादयोः/NP 

खड्गम्/NP निधाय/KKS स्वविचारितम्/NP सर्वम्/A सत्यम्/NP अकथयत्/KP ,/PUNC तदपराधे/NP च/AVK आत्मानम्/SN हन्तुम्/KN 

निर्णयम्/NP श्रावितवान्/KN ।/PUNC पित्रा/NP तु/A "/PUNC आत्महत्या/NP महान्/NV अपराधः/NP "/PUNC ,/AUD इति/A सन्दिश्य/KN 

प्रायश्चित्तरूपे/NP पत्न्या/NP सह/AUP श्वशुरालये/NP कानिचित्/A वर्षाणि/NP प्रवासम्/NP कर्तुम्/KN सः/SN निर्दिष्टः/KN ।/PUNC भारविः/NS 

तथा/SN एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC कानिचित्/A दिनानि/NP सः/SN श्वशुरालये/NP सपत्नीकः/NP सानन्दम्/NV स्थितवान्/KN ।/PUNC 

किन्तु/A पश्चात्/A श्वशुरेण/NP आज्ञप्तः/KN भारविः/NS तस्य/SN गाः/NP चारयितुम्/KN  प्रवॄत्तः/KN ।/PUNC एकतः/A गावः/NP स्वेच्छया/NP 

विचरन्त्यः/KN चरन्ति/KP स्म/A ,/PUNC तर्हि/A अन्यतः/A उपविश्य/KN भारविः/NS किरातार्जुनीयम्/NS नाम/NP महा/NV काव्यम्/NP 

रचयितुम्/KN प्रावर्तत/KP ।/PUNC गवाम्/NP स्वक्षेत्रे/NP प्रविश्य/KN चरणेन/NP कुपितः/NV तत्/SN क्षेत्रपतिः/NP भारवेः/NS श्वशुरम्/NP 

भारवेः/NS चेष्टितम्/NP यदा/SSN अश्रावयत्/KP ,/PUNC तदा/SSN श्वशुरः/NP भारविम्/NS स्वकार्यम्/NP सावधानतापूर्वकम्/NPसम्पादयितुम्/KN 

परुष/NV वाचा/NP कथितवान्/KN अपि/A ।/PUNC किन्तु/A अनेन/SN रुष्टः/NP न/AN भूत्वा/KN भारविः/NS महाकाव्यविरचनम्/NP न/AN 

एव/INTF त्यक्तवान्/KN ।/PUNC भारविः/NS किरातार्जुनीयस्य/NS कानिचित्/A सुभाषितानि/NP रात्रौ/NP स्वपत्नीम्/NP अपि/A श्रावयति/KP 

स्म/A ।/PUNC आसीत्/KP सा/SN संस्कृतज्ञा/SNV विदुषी/SNV ।/PUNC स्मरणशक्तिः/NP तस्याः/SN तीव्रा/SNV आसीत्/KP ।/PUNC एकदा/A 

सा/SN गृहदासीम्/NP -/PUNC "/PUNC सहसा/A विदधीत/KP न/AN क्रियाम्/NP ,/PUNC अविवेकः/NP परमापदाम्/KP पदम्/NP ।/PUNC वृणुते/KP हि/A 

विमृश्यकारिणम्/AUD ,/PUNC गुणलुब्धाः/NV स्वयम्/SN एव/INTF सम्पदः/AUD ॥/PUNC "/PUNC इमम्/SN श्लोकम्/NP श्रावितवती/KN ।/PUNC सा/SN 

अपि/A ततः/SN प्रभाविता/KP इमम्/SN एव/INTF श्‌लोकम्/NP अन्यत्र/A यत्र/SSN सा/SN कार्यम्/NP करोति/KP स्म/A -/PUNC 

तत्रत्याम्/SSN गृहस्वामिनीम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC सा/SN तु/A स्वशयनकक्षे/NP स्थूलस्थूलाक्षरेषु/NP इमम्/SN लेखयित्वा/KN उपयुक्तस्थाने/NP 

सुरक्षितवती/KN ।
/PUNC द्वितीयस्मिन्/SMKP एव/INTF दिने/NP व्यापाराय/NP दशपञ्चदश/SMKY वर्षेभ्यः/NP विदेशे/NP कृतप्रवासः/NP 

तस्याः/SN पतिः/NP रात्रौ/NP प्रतिनिवृत्तः/KN ।/PUNC सः/SN पत्न्याः/NP कक्षे/NP तरुणम्/NV हृष्टम्/NV पुष्टम्/NV युवकम्/NP शयानम्/KP 

दृष्ट्वा/KN पत्नीम्/NP च/AVK दुराचारिणीम्/NV मत्वा/KN यावत्/SSN एव/INTF तम्/SN हन्तुम्/KN प्रवृत्तः/KN ,/PUNC तावत्/SN एव/INTF 

तस्य/SN दृष्टौ/NP उपर्युक्तः/AUP श्‌लोकः/NP आपतितः/KN ।/PUNC विरम्य/KN सः/SN किञ्चित्/A विचारयितुम्/KN प्रवृत्तः/KN ,/PUNC 

तावत्/AVK एव/INTF तस्य/SN पत्नी/NP तम्/SN यथार्थताम्/NP प्रबोधितवती/KN यत्/AVK अयम्/SN आवयोः/SN आत्मजः/NP एव/INTF 

।/PUNC '/PUNC पापात्/NP अहम्/SN सुरक्षितः/NP अस्मि/NP अनेन/SN श्‌लोकेन/NP '/PUNC इति/A उक्त्वा/KN सः/SN तस्य/SN 

लेखकम्/NP भारविम्/NS  तदीयम्/SN आवासम्/NP उप/AUP गत्य/KN बहुबहु/DV धनमानदिसमर्पणेन/NP अभ्यनन्दत्/KP ।/PUNC श्वशुरः/NP 

अपि/A अनेन/SN आत्मानम्/SN गौरवान्वितम्/NP अमन्यत/KP ।/PUNC पुनः/A प्रायश्चित्तावधौ/NP समाप्ते/NP गृहम्/NP प्रत्यावृत्तम्/KP भारविम्/NS 

पिता/NP अपि/A प्रावहदानन्दाश्रुपूरः/NP पुनः/A पुनः/DV समश्लिष्य/KN भूरि/A भूरि/DV मुक्तकण्ठम्/NP अभिनन्दितवान्/KN इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC पिता/NP स्वपुत्रम्/NP भारविम्/NS किम्/AP न/AN प्रशंसति/KP स्म/A ?/PUNC 
2./PUNC अनेन/SN भारविः/NS किम्/AP अकरोत्/KP ?/PUNC 
3./PUNC पिता/NP भारविम्/NS प्रायश्चित्तरूपे/NP किम्/AP कर्तुम्/KN निर्द्दिष्टवान्/KN ?/PUNC
 4./PUNC भारविः/NS स्वपत्नीम्/NP कीदृशम्/AP सुभाषितम्/NP अश्रावयत्/KP ?/PUNC
5./PUNC अस्य/SN सुभाषितस्य/NP कस्मिन्/AP कीदृशः/AP प्रभावः/NP अभवत्/KP ?/PUNC
 125./PUNC हरिकथा/NP श्रवणलाभः/NP हरिकथा/NP निरर्था/NP न/AN ,/PUNC श्रोतव्या/KN सा/SN निरन्तरम्/A ।/PUNC श्रवणम्/NP 

सार्थकम्/NP तस्याः/SN ,/PUNC व्यर्थम्/NP न/AN एव/INTF कदाचन/A ॥/PUNC माता/NP प्रथमम्/A तु/A पुत्रम्/NP  चौर्यकरणात्/NP बहु/A 

निवारितवती/KN ,/PUNC परम्/A यदा/SSN सः/SN स्वीयाम्/A चौर्यकरणप्रवृत्तिम्/NP न/AN एव/INTF पर्यत्यजत्/KP,/PUNC तदा/SSN 

सा/SN पुत्रम्/NP उपदिष्टवती/KN -/PUNC "/PUNC यदि/SSN त्वम्/SN चौर्यकरणम्/NP न/AN त्यजसि/KP ,/PUNC तर्हि/SSN मा/SN 

त्यज/KP ।/PUNC किन्तु/A कस्यचित्/A साधुमहात्मनः/NP सङ्गतिम्/NP अपि/A कदापि/A मा/AN कुरु/KP ।/PUNC कुत्रचित्/A यदि/SSN 

कथा/NP अपि/A जायमाना/KP स्यात्/A ,/PUNC तर्हि/SSN तत्र/SN मा/SN कदापि/A सम्मिलितः/KN भव/KP ,/PUNC न/AN च/AVK 

कथाम्/NP एव/INTF शृणु/KP ।/PUNC इदम्/SN सदा/A एव/INTF ध्याने/NP रक्ष/KP ।/PUNC अस्मिन्/SN एव/INTF तव/SN 

कल्याणम्/NP ।/PUNC "/PUNC	पुत्रः/NP मातुः/NP इमाम्/SN आज्ञाम्/NP शिरसि/NP धारितवान्/KN ,/PUNC ताम्/SN आश्वासयत्/KP 

च/AVK यत्/AVK सः/SN एवम्/A एव/INTF आचरिष्यति/KP ।/PUNC एक/SMKY दिने/NP प्रतिवेशिग्रामे/NP चौर्यम्/NP कर्तुम्/KN सः/SN 

प्रस्थितः/KN ।/PUNC मार्गे/NP एकत्र/A हरिकथा/NP जायमाना/KP आसीत्/KP ।/PUNC सा/SN दूरतः/AUP अपि/A श्रूयते/KP स्म/A ।/PUNC 

सः/SN तत्/SN कालम्/NP स्वस्य/A कर्णौ/NP अङ्गुलिभ्याम्/NP पिहितवान्/KN ।/PUNC किन्तु/A हन्त/ABS !/PUNC तस्मिन्/SN एव/INTF 

क्षणे/NP तस्य/SN पादयोः/NP एकः/SMKY तीक्ष्णः/NV कण्टकः/NP लग्नः/KP ,/INTF येन/SN तम्/SN निःसारयितुम्/KN सः/SN कर्णात्/NP 

हस्तम्/NP अपसारितवान्/KN ।/PUNC तदा/SN सः/SN कथावाचकमुखात्/NP -/PUNC '/PUNC देवता/NP भूमौ/NP न/AN पादौ/NP 

रक्षति/KP ,/PUNC न/AN च/AVK स्वनयने/NP निमीलति/KP एव/INTF '/PUNC एवम्/A शृण्वन्/KNV अग्रे/A निःसृतः/KN ।/PUNC 

ग्रामम्/NP प्राप्य/KN सः/SN ग्रामाधिपतेः/NP एव/INTF गृहात्/NP बहुमूल्यानि/NP वस्तूनि/NP चोरयित्वा/KKS गृहम्/NP आनीय/KN मातुः/NP 

समीपे/AUP अरक्षत्/KP ।/PUNC  ततः/SN तस्य/SN एकः/SMKY आरक्षी/NP चोरितानि/NP वस्तूनि/NP युक्तिबलेन/NP प्राप्तुम्/KN एकस्याः/SMKY 

चण्डिकायाः/NP वेषम्/NP धृत्वा/KN चौरगृहे/NP उपातिष्ठत/KP ।PUNC तस्मिन्/SN समये/NP चौरः/NP गृहे/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC 

चण्डिका/NP चौरमातरम्/NP कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC  तव/SN पुत्रः/NP चौर्यारम्भतः/KN पूर्वम्/A माम्/SN प्रार्थितवान्/KN आसीत्/KP 

यत्/AVK यदि/SSN सः/SN मम /SN कृपया/NP चौर्ये/NP सफलः/NP भविष्यति/KP तर्हि/SSN मह्यम्/SN भोगम्/NP दास्यति/KP ।/PUNC 

किन्तु/A सः/SN अधुनावधि/A न/AN एव/INTF अददात्/KP ।/PUNC चोरितवस्तूनि/NP तव/SN समीपे/AUP एव/INTF सन्ति/KP ।/PUNC 

त्वम्/SN मह्यम्/SN तानि/SN वस्तूनि/NP देहि/KP ,/PUNC अन्यथा/A तव/SN पुत्रम्/NP अहम्/SN उन्मत्तम्/NP कृत्वा/KKS मारयिष्यामि/KP 

।/PUNC "/PUNC 	पुत्रवात्सल्येन/NP माता/NP पुत्रस्य/NP जीवनम्/NP इच्छन्ती/KN तत्/SN कालम्/NP एव/INTF सर्वाणि/A चोरितानि/NP 

वस्तूनि/NP चण्डिकायै/NP दातुम्/KN बहिः/A आनीय/KN स्थापितवती/KN ।/PUNC चण्डिका/NP तानि/SN वस्तूनि/NP आदाय/KN गन्तुम्/KN 

उद्यता/KP एव/INTF आसीत्/KP यत्/AVK पुत्रः/NP आगतः/KN ।/PUNC सः/SN मातरम्/NP तद्विषये/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC सा/SN अपि/A 

आद्योपान्तम्/NP सर्वाम्/A तत्/SN वार्ताम्/NP अवोचत्/KP ।/PUNC पुत्रः/NP कथावाचकस्य/NP इदम्/SN वाक्यम्/NP स्मृत्वा/KN यत्/AVK 

'/PUNC देवता/NP भूमि/NP न/AN स्पृशति/KP न/AN च/AVK अक्षिणी/NP एव/INTF निमीलति/KP '/PUNC ,/PUNC इयम्/SN तु/A 

चण्डिका/NP भूमौ/NP चलति/KP अक्षिणी/NP अपि/A मनुष्य/NP वत्/ASD निमीलति/KP ।/PUNC सत्यम्/NP एव/INTF इयम्/SN वास्तवे/A 

चण्डिका/NP न/AN अस्ति/KP ,/PUNC अपि/A तु/A चण्डिकारूपधरः/NP एव/INTF कश्चन/A धूर्तः/NP इति/A निश्चित्य/KN ताम्/SN बलात्/NP 

निगृह्य/KKS तस्याः/SN दुर्गतिम्/NP कर्तुम्/KN प्रवृत्तः/KN ,/PUNC यथा/A सा/SN प्राणरक्षा/NP पलायमाना/KP एव/INTF अदृश्यत/KP इति/A 

।/PUNC
प्रश्नाः/NP 1./PUNC माता/NP पुत्रम्/NP किम्/AP उपदिष्टवती/KN ?/PUNC 
2./PUNC किम्/AP सः/SN अस्य/SN उपदेशस्य/NP पालनम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC
 3./PUNC यदि/SSN नहि/AN ,/PUNC तर्हि/SSN कथावाचकतः/KN श्रुतस्य/NP वाक्यस्य/NP सः/SN किम्/AP फलम्/NP प्राप्तवान्/KN 

?/PUNC 
4./PUNC किम्/AP हरिकथा/NP श्रवणम्/NP निरर्थकम्/NP भवति/KP ?/PUNC
 5./PUNC इयम्/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 126./PUNC कारुण्यमैत्र्योः/NP प्रभावः/NP  कारुण्यम्/NP मित्रता/NP यस्य/SN ,/PUNC चित्ते/NP नित्यम्/A विराजते/KP ।/PUNC ईश्वरः/NP 

+/PUNC अपि/A ततः/SN +/PUNC तुष्टः/KN ,/PUNC तदिच्छापूरकः/NP +/PUNC भवेत्/KP ॥/PUNC  एकः/SMKY धार्मिकः/NV 

सत्सङ्गानुरागी/NV राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN दूरदूरात्/NP साधून्/NP महात्मनः/NP आहूय/KN तेभ्यः/SN ज्ञानोपदेशम्/NP शृणोति/KP 

स्म/A ,/PUNC तान्/SN धनादिप्रदानेन/NP सम्मानयति/KP स्म/A ।/PUNC एकदा/A एकः/SMKY महात्मा/NP ततः/SN दानदक्षिणाम्/NP 

आदाय/KN परावर्तमानः/KN कैश्चित्/A दस्युभिः/NP दृष्टः/KN ।/PUNC ते/SN दस्यवः/NP तस्य/SN साधोः/NP हस्तौ/NP कर्तयित्वा/KKS 

दानदक्षिणाम्/NP आच्छिद्य/KN च/APY पलायितवन्तः/KN ।/PUNC कतिपय/A मासानन्तरम्/NP सः/SN एव/INTF महात्मा/NP राज्ञा/NP पुनरपि/A 

भगवच्चर्चायै/NP आहूतः/KN ।/PUNC अस्मिन्/SN वारे/A दस्यवः/NP अपि/A साधुवेषम्/NP धृत्वा/KKS तस्मिन्/SN राजकीये/NP सत्सङ्गे/NP 

समुपस्थिताः/KN ।/PUNC तान्/SN दृष्ट्वा/KN कृत्तहस्तः/NV महात्मा/NP राजानम्/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC महाराज/NP 

!/PUNC इमे/SN साधवः/NP मम/SN ज्ञानिनःNV सुहृदः/NP सन्ति/KP ।/PUNC इमे/SN अवश्यम्/A सम्माननीयाः/KN ।/PUNC "/PUNC 

राजा/NP तान्/SN अपूजयत्/KP ,/PUNC एकाम्/SMKY बृहतीम्/NV धनपेटिकाम्/NP च/AVK तेषाम्/SN आवासे/NP प्रापयितुम्/KN स्वकीयम्/A 

एकम्/SMKY कर्मचारिणम्/NP प्रेषितवान्/KN ।/PUNC मार्गे/NP कर्मचारी/NP तान्/SN साधून्/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC "/PUNC 

कथ्यताम्/NP महात्मा/NP भवतः/SN कथम्/AP जानाति/KP ?/PUNC कथम्/AP असौ/SN भवद्भ्यः/SN इदम्/SN धनम्/NP आदापयत्/KP 

?/PUNC "/PUNC साधवः/NP उदतरन्/KNV -/PUNC "/PUNC सः/SN मृत्युमुखे/NP आसीत्/KP ।/PUNC वयम्/SN एव/INTF 

तम्/SN मृत्योः/NP अमोचयाम/KP ।/PUNC हस्तौ/NP एव/INTF तस्य/SN कर्तितौ/KN अभवताम्/KP ।/PUNC अतः/A एव/INTF 

उपकारकान्/NP अस्मान्/SN सः/SN महाराजेन/NP सममानयत्/KP ।/PUNC "/PUNC  पृथ्वी/NP माता/NP तेषाम्‌/SN इमाम्/SN 

निराधारवार्ताम्/NP न/AN असहत/KP ।/PUNC सा/SN व्यदीर्यत/KP ।/PUNC तत्र/SN एव/INTF ते/SN व्यलायन्त/KP ।/PUNC विस्मितः/NV 

कर्मचारी/NP राजानम्/NP उप/AUP गत्य/KN सर्वाम्/A घटनाम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC कृत्तहस्तः/NV महात्मा/NP अपि/A तदा/SN तत्र/SN 

एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC सः/SN अपि/A तैः/SN साधुभिः/NP सह/AUP दुर्घटिताम्/NP घटनाम्/NP आकर्ण्य/KN अतीव/NV दुःखितः/NP 

अभवत्/KP ,/PUNC उच्चैः/KN उच्चैः/DV रोदितुम्/KN प्रावर्त्तत/KP च/AVK ।/PUNC किन्तु/A आश्चर्यम्/ABS !/PUNC महत्/NV 

आश्चर्यम्/ABS !/PUNC तदा/SN एव/INTF सः/SN महात्मा/NP पुनः/A उत्पन्नहस्तः/NP अजायत/KP ।/PUNC राजा/NP तत्/SN +/PUNC 

एतत्/SN +/PUNC दृष्ट्वा/KN रहस्यम्/NP एतस्य/SN कथयितुम्/KN महात्मानम्/NP प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC महात्मा/NP अकथयत्/KP 

-/PUNC "/PUNC राजन्/NP !/PUNC सत्यम्/NP  एव/INTF ते/SN साधवः/NP मम/SN सुहृदः/NP सन्ति/KP ।/PUNC भवद्भ्यः/SN 

धनग्रहीतारौ/NP हस्तौ/NP छित्वा/KN ते/SN माम्/SN उपकृतवन्तः/KN एव/INTF ।/PUNC किन्तु/A भगवत्कृपया/NP तौ/SN पुनः/A +/PUNC 

अपि/A उत्पन्नौ/KP ।/PUNC मम/SN एव/INTF कारणेन/NP ते/SN पृथिव्याम्/NP व्यलीयन्त/KP ।/PUNC अनेन/SN एव/INTF कारणेन/NP 

तेषाम्/SN सृहृदाम्/NP वियोगेन/NP अहम्/SN इदानीम्/SN भृशम्/NV दुःखी/NP सञ्जातः/KN विलपामि/KP च/APY "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC राजा/NP कीदृशः/AP आसीत्/KP ?/PUNC सः/SN किम्/AP करोति/KP स्म/A ?/PUNC
 2./PUNC तेन/SN सम्मानितेन/NP महात्मना/NP सह/AUP दस्यवः/NP कीदृशम्/AP व्यवहारम्/NP अकुर्वन्/KNV ?/PUNC
3./PUNC दस्युभिः/NP सह/AUP महात्मनः/NP कीदृशः/AP व्यवहारः/NP आसीत्/KP ?/PUNC 
4./PUNC महात्मा/NP आत्मनः/SN रोदनस्य/NP किम्/AP कारणम्/NP राजानम्/NP अकथयत्/KP ?/PUNC
 5./PUNC ईश्वरः/NP कस्मिन्/AP तुष्टः/KN भवति/KP ?/PUNC
127./PUNC स्वकार्यकरणेन/NP साफल्यम्/NP यस्य/SN यत्‌/AVK +/PUNC नियतम्/A  कार्यम्/NP ,/PUNC सः/SN +/PUNC 

एव/INTF तत्/SN करोति/KP चेत्/A ।/PUNC साफल्यम्/NP निश्चितम्/NP तर्हि/SN ,/PUNC सर्वथा/A तत्र/SN बुध्यताम्/KP ॥/PUNC  

एकदा/A अर्जुनः/NS भगवन्तम्/NP श्रीकृष्णम्/NS पृष्टवान्/KN -/PUNC "/PUNC भगवान्/NP !/PUNC नित्यम्/A यथेच्छम्/A गोरसम्/NP 

सेवमानः/KN अपि/A भवान्/SN शरीरेण/NP श्यामः/NV,NS कृशः/NV च/APY कथम्/AP अस्ति/KP ?/PUNC भवतः/SN अपेक्षया/A तु/A 

अस्माकम्/SN एव/INTF शारीरिकम्/NP सौष्ठवम्/NP समधिकम्/NV सुन्दरम्/NV विद्यते/KP ।/PUNC "/PUNC कृपालुः/NV कृष्णः/NS उत्तरम्/NP 

दत्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC प्रिय/NV वत्स/NP !/PUNC तव/SN जिज्ञासा/NP समुचिता/A ।/PUNC अस्याः/SN समाधानम्/NP शृणु/KP 

।/PUNC जनाः/NP माम्/SN विश्वम्भरम्/NS,NV कथयन्ति/KP ।/PUNC विश्वम्/NP भर्त्तुम्/KN या/SSN चिन्ता/NP मम/SN प्रतिक्षणम्/A 

तिष्ठति/KP ,/PUNC तस्याः/SSN तापः/NP एव/INTF माम्/SN श्याम/NV,NS वर्णम्/NP कृशम्/NV च/APY कृतवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC 

"/PUNC पुनः/A अर्जुनः/NS अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP !/PUNC भवतः/SN न्यूनता/A का/AP ?/PUNC कस्मै/AP 

अपि/A जनाय/NP स्वकीयम्/A इदम्/SN कार्यम्/NP समर्पयति/KP ,/PUNC येन/SN विश्रामः/NP तु/A कश्चन/A मिलेत्/KP !/PUNC 

"/PUNC	भगवन्/U कृष्णः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC "/PUNC प्रिय/NV तात/NP !/PUNC त्वत्तः/SN अतिरक्तः/A अन्यः/A कश्चित्/A 

इदम्/SN कार्यम्/NP निर्वोढुम्/KN योग्यः/KN विश्वसनीयः/KN च/APY न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC तत्/SN किम्/AP न/AN त्वम्/SN एव/INTF 

मम/SN मनोवाञ्छितम्/NP साधयसि/KP ?/PUNC "/PUNC अर्जुनः/NS सानन्दम्/NV अकथयत्/KP -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP 

!/PUNC भवते/SN अहम्/SN किम्/AP न/AN कर्तुम्/KN शक्नोमि/KP ?/PUNC अद्यतः/A अहम्/SN  भवदीयम्/SN दायित्वम्/NP स्वस्मिन्/SN 

वहामि/KP ।/PUNC भवान्/SN स्वम्/A शरीरम्/NP हृष्टम्/NV पुष्टम्/NV कान्तिमयम्/NV च/APY निर्मातु/KP ।/PUNC "/PUNC 

तत्/SN अनन्तरम्/A अर्जुनः/NS जनतायाः/NP सुखं/NV दुःखं/NV निरीक्षितुम्/A एकाकी/A एव/INTF निर्गतः/KN ।/PUNC पिपासाकुलः/KP सः/SN एकस्य/A महात्मनः/NP 

आश्रमम्/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC महात्मानम्/NP प्रणम्य/KKS सः/SN ततः/SN जलम्/NP अयाचत/KP ।/PUNC महात्मा/NP कांश्चित्/A 

कमण्डलून्/NP निर्दिश्य/KN कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC यथेच्छम्/A ततः/SN पिब/KP ।/PUNC "/PUNC  अर्जुनः/NS तान्/SN 

निर्जलान्/NP दृष्ट्वा/KN महात्मानम्/NP अवदत/KP -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP !/PUNC इमे/SN तु/A शुष्काः/NP सन्ति/KP ।/PUNC 

"/PUNC महात्मा/NP कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC पार्श्वस्थगिरिनिर्झरतः/NP गृहीत्वा/KN पिब/KP ।/PUNC "/PUNC  अर्जुनः/NS 

गिरिम्/NP उप/AUP गतः/KN ,/PUNC किन्तु/A तत्र/SN निर्झरान्/NP अपि/A शुष्कान्/NP दृष्ट्वा/KN महात्मानम्/NP आगत्य/KN अवोचत्/KP 

-/PUNC "/PUNC महाराज/NP !/PUNC निर्झराः/NP तु/A निर्जलाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC "/PUNC	इदम्/SN श्रुत्वा/KN महत्मा/NP 

क्षणम्/A ध्यानस्थः/KN अजायत/KP ,/PUNC ततः/SN कथितवान्/KN च/AVK -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP श्रीकृष्णः/NS यावत्/SSN 

विश्वम्भरः/NV आसीत्/KP -/PUNC तावत्/SSN तु/A सर्वम्/A सम्यक्/A अवर्तत/KP ।/PUNC किन्तु/A यथा/SSN एव/INTF अर्जुनः/NS 

इदम्/SN कार्यम्/NP सम्भालितवान्/KN ,/PUNC तथा/SSN एव/INTF सर्वम्/A निष्फलम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC  "/PUNC  अर्जुनः/NS 

तस्य/SN मुखात्/NP एतत्/SN +/PUNC आकर्ण्य/KN लज्जितः/KN अभवत्/KP तम्/SN च/AVK क्षमाम्/NP याचित्वा/KKS कृष्णम्/NS उप/AUP 

गतः/KN प्रार्थितवान्/KN च/AVK -/PUNC "/PUNC भगवन्/NP !/PUNC भवान्/SN एव/INTF स्वकीयम्/A दायित्वम्/NP सम्भालयतु/KP 

।/PUNC अहम्/SN अस्मिन्/SN कर्मणि/NP सफलः/NP न/AN अभूवम्/KP ।/PUNC  "/PUNC  श्रीकृष्णः/NS मन्दम्/KV मन्दम्/DV 

स्मयमानः/KNV स्वकीय/A कार्यम्/NP कर्त्तुम्/KN यथा/SSN एव/INTF प्रवृत्तः/KN तथा/SSN एव/INTF गिरिनिर्झरतः/NP जलवहनम्/KP 

प्रारब्धम्/KP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC अर्जुनः/NS कृष्णम्/NS किम्/AP पृष्टवान्/KN ?/PUNC
 2./PUNC कृष्णस्य/NS तदा/SN उत्तरम्/NP किम्/AP आसीत्/KP ?/PUNC 
3./PUNC अर्जुनाय/NS कृष्णः/NS किम्/AP दत्तवान्/KN ?/PUNC
4./PUNC अर्जुनः/NS महात्मानम्/NP किम्/AP अयाचत/KP ?/PUNC
 5./PUNC महात्मा/NP अर्जुनम्/NS किम्/AP कर्तुम्/KN अकथयत्/KP ?/PUNC
 128/PUNC ./PUNC परिवर्तनशीला/NV प्रकृतिः/NP न/AN कस्यापि/A सदा/A +/PUNC एव/INTF +/PUNC एका/SMKY प्रकृतिः/NP 

+/PUNC अवतिष्ठते/KP ।/PUNC परिस्थितिवशात्/NP तस्याम्/SN ,/PUNC जायते/KP परिवर्तनम्/NP ॥/PUNC  विवाहोत्तरम्/NP यदा/SSN 

सा/SN पतिगृहे/NP पदम्/NP निक्षिप्तवती/KN ,/PUNC तदा/SSN एव/INTF देवरस्य/NP स्वभावेन/NP सा/SN परिचिता/NP अजायत/KP 

।/PUNC सः/SN वाचा/NP कर्कशः/NV उग्र/NV प्रकृतेः/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC स्वेच्छाविरुद्धम्/NP सोढुम्/KNतस्मिन्/SN स्वल्पा/A अपि/A 

क्षमता/A न/AN अवर्तत/KP ।/PUNC वृद्धौ/NV मातापितरौ/NP अग्रजम्/NP च/APY अपि/A सः/SN तर्जयति/KP स्म/A -/PUNC भर्त्सयति/KP 

स्म/A च/AVK ।/PUNC वराकी/NP तस्य/SN पत्नी/NP तु/A सदा/A एव/INTF ततः/SN वेपते/KP स्म/A ।/PUNC ताडनतः/NP अतिरिक्तम्/A 

सा/SN ततः/SN किमपि/A न/AN अलभत/KP ।/PUNC एकदा/A सः/SN स्वीयम्/A भ्रातृजम्/NP एव/INTF उत्थाप्य/KN भूमौ/NP न्यपातयत्/KP 

निर्दयम्/NV च/AVK तम्/SN अपोथयत्/KP ।/PUNC इदम्/SN दृष्ट्वा/KN तु/A सा/SN देवरे/NP अतिरुष्टा/NV अपि/A मुखेन/NP तम्/SN 

किमपि/A न/AN कथितवती/KN ,/PUNC अपि/A तु/A आत्मजम्/NP एव/INTF अङ्‌के/NP उत्थाप्य/KN स्वप्रकोष्ठे/NP आनीय/KN पर्यङ्‌के/NP 

लालयन्ती/KN शायितवती/KN ।/PUNC  स्वल्पे/A एव/INTF समये/A साश्रु/NV नयना/NP देवरपत्नी/NP आगत्य/KN स्वभर्त्तुः/KN दुराचाराय/KN 

ताम्/SN क्षमाम्/NP याचितवती/KN ।/PUNC खिन्नमनाः/NV सा/SN केवलम्/A ताम्/SN इदम्/SN एव/INTF कथितवती/KN -/PUNC 

"/PUNC किम्/AP सः/SN यदा/A तस्य/SN आत्मजः/NP भविष्यति/KP ,/PUNC तम्/SN अपि/A एवम्/A एव/INTF ताडयिष्यति/KP 

?/PUNC "/PUNC पाठकाः/NP स्मरन्तु/KN यत्/AVK अधुनावधि/A देवरः/NP निःसन्तानः/NP एव/INTF अवर्तत/KP ।/PUNC देवरपत्नी/NP 

किमपि/A न/AN कथयित्वा/KN विषण्ण/NV वदना/NP ततः/SN तूष्णीम्/NP निरगच्छत्/KP ।/PUNC तस्याम्/SN निर्गतायाम्/KP सा/SN अवश्यम्/A 

पश्चात्तापम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC किन्तु/A आवेशे/NP यत्/SN तया/SN कथितम्/KP -/PUNC तत्/SN तु/A कथितम्/KP एव/INTF 

।/PUNC नहि/AN धनुषः/NP निर्गतः/KN बाणः/NP,NS कदापि/A परावर्तयितुम्/KN शक्यते/KP ।/PUNC समये/A आगते/KP देवरपत्नी/NP 

गर्भवती/NP अजायत/KP ।/PUNC प्रसवकाले/NP निकटे/A उपस्थिते/KP तस्याः/SN मातापितरौ/NP आगत्य/KN ताम्/SN सम्यक्/NV 

सम्भालयितुम्/KN स्वगृहे/NP एव/INTF नीतवन्तौ/KP ।/PUNC यथासमयम्/A सा/SN सुन्दरम्/NVपुत्ररत्नम्/NP एकम्/SMKY ससुखम्/NV 

प्रसूतवती/KN ।/PUNC प्राप्तसमाचारः/NP तत्/SN पतिः/NP ताम्/SN स्वगृहे/NP आनेतुम्/KN उपस्थितः/KN ।/PUNC परन्तु/A न/AN ताम्/SN 

इयत्/SN तस्याः/SN मातापितरौ/NP प्रेषितवन्तौ/KP ,/PUNC न/AN च/APY सा/SN एव/INTF गमने/NP उत्साहम्/NP दर्शितवती/KN 

।/PUNC अनेन/SN आत्मानम्/SN एव/INTF दोषिणम्/NP मत्वा/KKS एकान्ते/A सः/SN पुनः/A तया/SN सह/AUP आत्मजेन/NP च/APY 

सह/AUP तथा/APY अन्यैः/A परिवारसदस्यैः/NP च/APY सह/AUP भविष्ये/NP दुर्/NV व्यवहारम्/NP न/AN कर्तुम्/KN प्रतिज्ञाम्/NP कृतवान्/KN 

।/PUNC वस्तुतः/A इदानीम्/SN सः/SN पश्चात्तापाग्नौ/NP प्रज्वल्य/KN सुवर्ण/NP वत्/ASD कमनीयकान्तिमान्/KN जातः/KN आसीत्/KP ।/PUNC 

अन्ते/A कानिचित्/A दिनानि/NP तत्र/SN एव/INTF अवस्थाय/KN सपत्नीकः/NP सात्मजः/NP च/APY सः/SN गृहम्/NP आगत्य/KKS स्वसौम्य/NV 

व्यवहारेण/NP सर्वान्/A अपि/A विस्मापयन्/KNV सानन्दम्/NV परिवारमध्ये/NP तिष्ठन्/KNV शान्तिमयम्/NV जीवनम्/NPयापयितुम्/KN प्रवृत्तः/KN 

।/PUNC इदानीम्/SN तस्य/SN व्यवहारेण/NP कश्चित्/A अपि/A सन्तप्तः/NV उद्विग्नः/NV वा/APY न/AN आसीत्/KP ।/PUNC सहसा/A तदीय/SN 

व्यवहारपरिवर्तनस्य/NP कारणम्/A नवागन्तुकम्/NV भाग्यशालिनम्/NV शिशुम्/NP एव/INTF अमन्यन्त/KP सर्वेपि/A जनाः/NP इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC देवरस्वभावः/NP कीदृशः/AP आसीत्/KP ?/AP 
2./PUNC देवरः/NP तस्याः/SN पुत्रम्/NP स्वीयम्/A भ्रातृजम्/NP किम्/AP कृतवान्/KN ?/PUNC
 3./PUNC तस्याः/SN समीपे/AUP क्षमायाचनार्थम्/NP का/AP उपस्थिता/KP ?/PUNC ताम्/SN च/AVK सा/SN किम्/AP कथितवती/KN 

?/PUNC
 4./PUNC देवरव्यवहारे/NP परिवर्तनम्/NP कदा/AP अभवत्/KP ?/PUNC
 5./PUNC किम्/AP कस्यचित्/A स्वभावः/NP सदा/A एक/SKMY रूपः/NP एव/INTF तिष्ठति/KP ?/PUNC 
129./PUNC स्वभावे/NP स्वभावे/DV भेदः/NP 
स्वार्थी/NP स्वार्थातिरिक्तम्/NP न/AN ,/PUNC किञ्चित्/A कदापि/A पश्यति/KP ।/PUNC 
उदार/NV चरितः/NP +/PUNC च/AVK +/PUNC अपि/A ,/PUNC प्रकृतिम्/NP स्वाम्/A न/AN मुञ्चति/KP ॥/PUNC
	कञ्चित्/A पशुम्/NP अनुधावन्/KNV एकः/SMKY वृकः/NP एकस्मिन्/SMKY कूपे/NP निपतितः/KN ।/PUNC ततः/SN एव/INTF 

सः/SN उच्चैः/KV उच्चैः/DV आत्मानम्/SN निःसारयितुम्/KN अशब्दापयत्/KP ।/PUNC इतस्ततः/A आयान्तः/KN यान्तः/KN पशवः/NP तस्य/SN 

शब्दम्/NP श्रुतवन्तः/KN ,/PUNC परन्तु/A तम्/SN स्वशत्रुम्/NP मन्वानाः/KNV न/AN केचन/A अपि/A उदधरन्/KNV ।/PUNC
	एका/SMKY छागी/NP यदा/SSN तम्/NP शब्दापयन्तम्/KNV अशृणोत्/KP ,/PUNC तदा/SSN तस्याः/SN मनसि/NP दया/NP 

उत्पन्ना/KP ।/PUNC सा/SN पार्श्वतः/NP एव/INTF एकाम्/SMKY बृहतीम्/NV स्थूलाम्/NV लताम्/NP उत्पाट्य/KN रज्जु/NP वत्/ASD कूपे/NP 

लम्बयित्वा/KN वृकम्/NP कथितवती/KN -/PUNC "/PUNC बन्धो/NP !/PUNC त्वम्/SN एताम्/SN अवलम्ब्य/KN उपरि/AUP आयाहि/KP 

।/PUNC अहम्/SN अस्याः/SN एकम्/SMKY कोणम्/NP निगृह्णामि/KP ।/PUNC "/PUNC
	वृकः/NP तु/A उपरि/AUP आगतः/KN ,/PUNC परम्/A लताम्/NP न/AN सम्भालयन्ती/KN छागी/NP कूपे/NP पादस्खलनेन/KP 

न्यपतत्/KP ।/PUNC इदानीम्/SN सा/SN वृकम्/NP लताम्/NP निग्रहीतुम्/KN कथितवती/KN ।/PUNC परन्तु/A वृकः/NP तु/A तत्र/SN 

आसीत्/KP एव/INTF न/AN ।/PUNC स्वार्थी/NV सः/SN तु/A ततः/SN पलायितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 अस्मिन्/SN एव/INTF अवसरे/NP तत्र/SN तेन/SN मार्गेण/NP गच्छन्/KNV एकः/SMKY पथिकः/NP छाग्याः/NP श्ब्दापनम्/NP 

श्रुत्वा/KN च/APY स्वोपयोगिनीम्/NP मत्वा/KN कूपात्/NP बहिर्/A +/PUNC निरसारयत्/KP ,/PUNC आत्मना/SN सह/AUP च/AVK 

गृहम्/NP अनयत्/KP ।/PUNC तत्र/SN छागी/NP स्वदुग्धम्/NP दत्वा/KN स्वरक्षकस्य/NP परिवारम्/NP प्रसन्नम्/NV रक्षितुम्/KN प्रवृत्ता/KP 

परिवारस्वामी/NP अपि/A ताम्/SN महता/NV प्रेम्णा/NV पर्यपालयत्/KP च/AVK इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
 1./PUNC वृकम्/NP कूपात्/NP पशवः/NP किम्/AP न/AN उदधरन्/KNV ?/PUNC 
2./PUNC छागी/NP वृकम्/NP किम्/AP कथम्/AP च/APY कूपात्/NP निःसारितवती/KN ?/PUNC
 3./PUNC कूपात्/NP छागीम्/NP कः/AP निरसारयत्/KP ?/PUNC
 4./PUNC स्वार्थी/NP कीदृशः/AP भवति/KP ?/PUNC
 5./PUNC इयम्/SN कथा/NP किम्/AP शिक्षयति/KP ?/PUNC
 130./PUNC अच्छम्/NV भगवतः/NP कार्यम्/NP करोति/KP भगवान्/NP यत्/SSN +/PUNC तु/A ,/PUNC तत्/SSN +/PUNC 

भवति/KP +/PUNC अच्छम्/NV +/PUNC एव/INTF हि/A ।/PUNC मन्दः/NP +/PUNC तत्/SN +/PUNC मन्यते/KP न/AN 

एव/INTF ,/PUNC तत्/SN  फलानुभावम्/NP विना/AUP ॥/PUNC  एकः/SMKY राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC एक/SMKY वारम्/NP  

लौहद्वारम्/NP पिदधतः/KN तस्य/SN हस्तस्य/NP एका/SMKY अङ्गुलिः/NP छिन्ना/KP ,/PUNC तदा/A पार्श्वे/NP स्थितस्य/NP अङ्गरक्षकस्य/NP 

मुखात्/NP सहसा/A निःसृतम्/KP -/PUNC "/PUNC अच्छम्/A अभवत्/KP ।/PUNC भगवान्/NP यत्/SSN करोति/KP ,/PUNC तत्/SSN 

+/PUNC अच्छम्/NV एव/INTF करोति/KP ।/PUNC "/PUNC तस्य/SN इदम्/SN कथनम्/NP श्रुत्वा/KN वेदनार्तः/KN राजा/NP कुपितः/KN 

भूत्वा/KKS तम्/SN आदिशत्/KP -/PUNC "/PUNC दुष्ट/NV दूरम्/AUP अपेहि/KP इतः/A ,/PUNC यावत्/SSN अहम्/SNन/AN 

आह्वयेयम्/KP ,/PUNC तावत्/SSN स्वमुखम्/NP माम्/SN कदापि/A मा/AN दर्शय/KP ।/PUNC "/PUNC अङ्गरक्षकः/NP तम्/SN 

प्रणम्य/KKS तत्/SN कालम्/NP ततः/SN स्वगृहम्/NP आगतः/KN ।/PUNC  पृष्ठतः/NP राजा/NP षट्सप्त/SMKY मासानन्तरम्/NP एकाकी/NP 

एव/INTF मृगयार्थम्/NP वनम्/NP गतः/KN ।/PUNC तत्र/SN हरिणम्/NP एकम्/SMKY सः/SN अनुधावन्/KNV मार्गभ्रष्टः/KN अभवत्/KP 

।/PUNC उपरितः/AUP ग्रीष्मसूर्यातपतप्तः/KN पिपासाव्याकुलः/NP च/APY तु/A सः/SN आसीत्/KP एव/INTF ,/PUNC सहसा/A भयानक/NV 

आकृतयः/NP केचन/A वनवासिनः/NP उपस्थिताः/KP ,/PUNC तम्/SN च/AVK बलात्/A निगृह्य/KN एकस्मिन्/SMKY देवीमन्दिरे/NP 

नीतवन्तः/KN ।/PUNC तत्र/SN ते/SN तस्य/SN देव्यै/NP बलिम्/NP दातुम्/KN उद्यताः/KNV एव/INTF आसन्/KP यत्/AVK तेषु/SN 

एक/SMKY जनस्य/NP दृष्टिः/NP राज्ञः/NP छिन्न/NV अङ्गुलिहस्ते/NP न्यपतत्/KP ।/PUNC बलिदाने/NP छिन्नाङ्गव्यक्तेः/NP निषेधत्वात्/NP 

ते/SN राजानम्/NP मुक्तवन्तः/KP ।/PUNC  राजा/NP यथा/SSN तथा/SSN स्वप्रासादे/NP न्यवर्तत/KP ,/PUNC अङ्गरक्षकम्/NP च/AVK 

आहूय/KKS कथितवान्/KN -/PUNC "/PUNC त्वम्/SN यत्/SSN +/PUNC उक्तवान्/KN आसीः/KP ,/PUNC तत्/SSN +/PUNC 

अहम्/SN अपि/A सत्यम्/NP अनुभूत्वान्/KP अस्मि/KP ।/PUNC अङ्गुलिच्छेदनम्/NP एव/INTF अद्य/A मे/SN प्राणरक्षाम्/NP अकरोत्/KP 

"/PUNC इति/A कथयित्वा/KKS आत्मना/SN सह/AUP घटिताम्/NP सर्वाम्/A घटनाम्/NP विस्तरेण/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC  अङ्गरक्षकः/NP 

सविनयम्/NV न्यवेदयत्/KP -/PUNC "/PUNC अन्नदातः/NV !/PUNC भवान्/SN माम्/SN यत्/SSN +/PUNC आदिशत्/KP -/PUNC 

तत्/SSN +/PUNC अपि/A भगवान्/NP अच्छम्/A एव/INTF कृतवान्/KN ।/PUNC यदि/SSN अहम्/SN मृगयायाम्/NP भवता/SN सह/AUP 

अस्थायाम्/KP तर्हि/SSN वनवालिनः/NP देव्यै/NP मम/SN बलिम्/NP अवश्यम्/NP अदास्यन्/KP -/PUNC  यतः/A +/PUNC हि/INTF 

मम/SN किमपि/A अङ्गम्/NP छिन्नम्/NV न/AN अस्ति/KP "/PUNC इति/A ।/PUNC
प्रश्नाः/NP
1./PUNC वेदनार्तः/NV राजा/NP अङ्गरक्षकम्/NP किम्/AP आदिशत्/KP ?/PUNC
 2./PUNC राजानम्/NP वनवासिनः/NP कुत्र/AP नीतवन्तः/KN ?/PUNC    
3./PUNC वनवासिनः/NP राजानम्/NP किम्/AP मुक्तवन्तः/KN ?/PUNC 
4./PUNC राजा/NP अङ्गरक्षकम्/NP आहूय/KKS किम्/AP कथितवान्/KN ?/PUNC
 5./PUNC अङ्गरक्षकः/NP राजानम्/NP सविनयम्/NV किम्/AP न्यवेदयत्/KP ?/PUNC


